Lichaam

Het menselijk lichaam bestaat uit veel organen die op een heel specifieke manier samenwerken. Organen hebben een bepaalde vorm en een bepaalde plaats in het lichaam. Denk hierbij aan het hart, de longen, de hersenen, de nieren, etc. Maar de huid en het bloed zijn ook organen. Het grootste menselijke orgaan is de huid. Bloed is het enige orgaan dat zich vrij door het lichaam kan bewegen. Wanneer verschillende organen op een bepaalde manier met anderen samenwerken, wordt dit een ‘systeem’ genoemd. Al deze afzonderlijke systemen werken ook met elkaar samen en laten je lichaam naar behoren functioneren. Als er iets mis is in een systeem, kunnen er ziektes ontstaan ​​die verschillende organen aantasten.

Organen

Inhoud

Lichaamsstructuur en organisatie

Basisstructuur

De basisstructuur en functionele organisatie van het menselijk lichaam kan beschouwd worden als een piramide of hiërarchische ordening waarbij het laagste organisatieniveau (de basis) bestaat uit cellen en chemicaliën. Organen en orgaansystemen vertegenwoordigen de hoogste niveaus van de organisatie van het lichaam. Figuur 1 is een  piramide van zes lagen die de hiërarchische organisatie van menselijke lichaamscomponenten weergeeft, van de onderste laag naar de bovenkant: chemicaliën, cellen, weefsels, organen, orgaansystemen en het organisme.

Figuur 1. Een hiërarchische organisatie van menselijke lichaamscomponenten
Figuur 1. Een hiërarchische organisatie van menselijke lichaamscomponenten / Bron: M.G. Sulman

Orgaansysteem

Meerdere organen vormen samen een orgaansysteem met een specifieke functie. Een orgaansysteem of orgaanstelsel is een geheel van organen die samen een functioneel vormen. Deze groepering is de basis van de systematische anatomie. Het spijsverteringssysteem of spijsverteringsstelsel omvat bijvoorbeeld alle organen die verantwoordelijk zijn voor opname (lippen, mondholte), verbrijzeling (tanden), transport (slokdarm), enzymatische vertering en opname van voedsel (maagdarmkanaal, Lever, alvleesklier) en de eliminatie (endeldarm, anus) van niet-bruikbare restproducten.

Overlappingen en interacties

Deze classificatie houdt geen rekening met het feit dat er talrijke overlappingen en interacties zijn tussen de orgaansystemen. Het spreekt voor zich dat geen enkel orgaansysteem onafhankelijk van de andere werkt, maar ze grijpen allemaal op elkaar in. Het spijsverteringssysteem wordt van bloed voorzien door bloedvaten (het cardiovasculaire systeem), aangestuurd door zenuwen (het zenuwstelsel), en de bekkenbodemspieren zorgen er onder meer voor dat urine, winden en ontlasting losgelaten of opgehouden kunnen worden (bewegingsapparaat).

Een ander probleem bij de indeling in orgaansystemen zijn de meerdere functies. De lever heeft ontzettend veel verschillende functies en kan worden gerekend tot verschillende orgaansystemen. De zintuigen behoren ook tot het zenuwstelsel in bredere zin.

Welke orgaansystemen zijn er?

11 orgaansystemen

Er zijn elf orgaansystemen in het menselijk lichaam te onderscheiden. Deze zijn allemaal nodig om te kunnen overleven, hetzij als individu, hetzij als mensensoort. 

  • Zenuwstelsel
  • Endocrien systeem
  • Luchtwegstelsel
  • Maagdarmstelsel
  • Urinewegsysteem
  • Voortplantingssysteem
  • Bewegingsapparaat
  • Hart- en vaatstelsel
  • Lymfestelsel
  • Integumentair systeem
  • Immuunsysteem

De keuze voor juist deze elf lichaamssystemen is overigens arbitrair. Er zijn namelijk meerdere varianten denkbaar. 

Zenuwstelsel

Er wordt onderscheid gemaakt tussen het centrale en het perifere zenuwstelsel. perifeer betekent niet centraal, maar aan de buitenkant.

  • Het centrale zenuwstelsel bestaat uit de grote hersenen, de kleine hersenen, de hersenstam en het ruggenmerg.
  • Het perifere zenuwstelsel bestaat uit zenuwen. De zenuwen in je  lichaam zijn nodig om signalen van en naar het centrale zenuwstelsel te versturen. ze verbinden het centrale zenuwstelsel met alle delen van het lichaam.

Het zenuwstelsel is ongelooflijk uitgebreid en complex netwerk en omvat het enige weefsel dat niet rechtstreeks door contact met bloed wordt gevoed.

Het zintuigelijk of sensorisch stelsel detecteert stimuli – zoals licht- en geluidsgolven – en zetten deze om in neurale signalen die door het zenuwstelsel kunnen worden geïnterpreteerd.

Structuur van het menselijk zintuigelijke zenuwstelsel
Structuur van het menselijk zintuigelijke zenuwstelsel / Bron: Wikimedia Commons

Endocrien systeem

Het endocriene systeem of hormoonstelsel omvat alle hormoonproducerende weefsels en klieren die hormonen afscheiden in de bloedbaan. Hormonen zijn belangrijke boodschappers in je lichaam. Een hormoon is een signaalstof die door klieren via de bloedbaan aan doelcellen of -organen worden afgegeven en waarvan het de activiteit reguleert. Het endocriene systeem en het zenuwstelsel worden over het algemeen beschouwd als twee van de meest complexe systemen in het lichaam. Het endocriene systeem reguleert met name het metabolisme of stofwisseling en maakt gebruik van de spijsverteringsproducten. Metabolisme duidt op het geheel van biochemische processen dat plaatsvindt in de lichaamscellen.

Belangrijkste endocriene organen (Man links, vrouw rechts): 1. Pijnappelklier 2. Hypofyse 3. Schildklier 4. Thymus 5. Bijnier 6. Alvleesklier 7. Eierstok 8. Teelbal / Bron: Wikimedia Commons

Luchtwegstelsel

Het ademhalingssysteem of luchtwegstelsel is het orgaansysteem dat dient voor de gaswisseling: het uitwisselen van zuurstof (O2) en koolstofdioxide (CO2). Het bestaat uit:

  • de neus
  • de mond
  • de luchtpijp
  • de luchtpijpvertakkingen
  • de longen

Het is verantwoordelijk voor de ademhaling, de gecontroleerde beweging van lucht in en uit het lichaam en de uitwisseling van zuurstof en kooldioxide in en uit de bloedbaan (ademhaling).

Ademhalingsstelsel
Ademhalingsstelsel / Bron: Wikimedia Commons

Maagdarmstelsel

Het maagdarmstelsel staat ook bekend als gastro-intestinaal systeem of spijsverteringssysteem. Het bestaat uit alle organen die voedsel transporteren en verwerken, van de mond tot de anus. Het maagdarmkanaal en het endocriene systeem hebben veel interactie.

Maagdarmstelsel bij de mens: 1. slokdarm, 2. maag, 3. dunne darm, 4. appendix, 5. blindedarm, 6. karteldarm, 7. endeldarm, 8. anus / Bron: Wikimedia Commons

Urinewegsysteem

Het urinewegsysteem van de mens bestaat uit de nieren, urineleiders, blaas en de plasbuis. Vaak wordt het urinewegsysteem samen behandeld met het voortplantingsstelsel. In dat geval spreekt men van het urogenitale stelsel, de benaming voor de organen van het urine- én voortplantingsstelsel.

De organen van het urinewegsysteem werken samen om bloed te filteren en gifstoffen en afvalstoffen uit lichaamsweefsels te verwijderen. Het verwijderen van overtollig vocht via de urinewegen helpt ook om de bloeddruk te reguleren.

Urinewegsysteem of urinestelsel
Urinewegsysteem / Bron: Alila Medical Media/Shutterstock.com

Voortplantingssysteem

Het voortplantingssysteem is een systeem van geslachtsorganen in een organisme die samenwerken ten behoeve van de voortplanting en het is het enige systeem dat in twee delen is opgesplitst. Mannen hebben externe (zichtbare) genitalia (penis, testikels) en vrouwen hebben uitwendige geslachtsdelen (de huid rond de schede, bestaande uit de grote, buitenste en de kleine, binnenste schaamlippen en de clitoris) , evenals interne (aan het oog onttrokken) vrouwelijke organen, zoals de eileiders en de baarmoeder.

Menselijk voortplantingssysteem
Menselijk voortplantingssysteem / Bron: Wikimedia Commons

Bewegingsapparaat

Het bewegingsapparaat staat ook bekend als musculoskeletaal systeem. De functies van dit systeem zijn:

  • lichaamsbeweging
  • bescherming
  • ondersteuning van vitale organen

Dit systeem bestaat uit het skelet en alle spieren, pezen en ligamenten die eraan vastzitten.

Er zijn drie soorten spieren in het lichaam:

  • de dwarsgestreepte skeletspieren
  • de gladde spieren
  • de hartspier

Alleen dwarsgestreepte spieren bevinden zich in het bewegingsapparaat.

Spieren in het menselijk lichaam / Bron: Wikimedia Commons

Hart- en vaatstelsel

Het hart- en vaatstelsel staat ook bekend als het cardiovasculaire systeem en bestaat onder meer uit:

  • het hart
  • het bloedvatensysteem bestaande uit slagaders, aders en haarvaten
  • het bloed zelf

Het hart pompt zuurstofrijk bloed naar de spieren en organen en de bloedvaten vormen het wegennet waarlangs je bloed al je cellen, weefsels en organen van zuurstof en voedingsstoffen voorziet. Ook worden afvalstoffen via het bloed afgevoerd.

Een te hoge bloeddruk (hypertensie) legt onnodige belasting op andere organen en weefsels. Een te lage bloeddruk (hypotensie) betekent dat het bloed en zijn voedingsstoffen niet goed hun bestemming kunnen bereiken.

Hart- en vaatstelsel
Hart- en vaatstelsel / Bron: Wikimedia Commons

Lymfestelsel

Het hart en de bloedvaten zijn niet de enige organen die vloeistof door het lichaam laten circuleren, en bloed is niet de enige in het lichaam circulerende vloeistof. Er bestaat ook lymfe of lymfevloeistof. Dit is een kleurloze lichaamsvloeistof die door een apart vatenstelsel stroomt: het lymfevatenstelsel, die bestaat uit lymfevaten en lymfeklieren. Het lymfevatenstelsel is belangrijk voor de afweer tegen ziekten en infecties, en voor het opruimen van afvalstoffen uit de weefsels. Voorts zorgt het lymfestelsel ervoor dat het vochtgehalte van de weefsels in het lichaam in evenwicht blijft.

Het lymfestelsel is de sleutel voor immuniteit, bloeddrukregeling, spijsvertering en andere functies. Het lymfestelsel is het afvoersysteem van het lichaam en voert overtollig vocht, eiwitten, vetten, bacteriën en andere stoffen weg van de cellen en ruimtes tussen cellen om te worden gefilterd, uitgescheiden en gerecycled. Het lymfestelsel helpt ook bij het aanmaken en laten circuleren van vitale cellen die ziekten bestrijden (een deel van het immuunsysteem), waaronder lymfocyten, monocyten en antilichamen.

Lymfevatenstelsel
Lymfevatenstelsel / Bron: Wikimedia Commons

Integumentair systeem

Dit systeem bestaat uit de huid, haren, zweetklieren, talgklieren, follikels, etc.  Het integumentair systeem is uniek omdat dit het enige systeem is dat uit één orgaan bestaat. De huid is zowel een orgaan als het hele orgaansysteem. Integumentum is Latijns voor bedekking. Het is een orgaansysteem dat het lichaam beschermt tegen beschadigingen. 

Het systeem heeft vele functies, zoals:

  • Het lichaam beschermen tegen kou of hitte. 
  • Het constant houden van de lichaamstemperatuur.
  • Dieper gelegen weefsel en organen beschermen.
  • Afvalstoffen uitscheiden via verschillende klieren, zoals de zweet- en talgklieren, maar ook door het vormen van onder meer huidschilfers.
  • Beschermen tegen infecties door bacteriën of virussen. Een scheurtje of wondje in de huid vormt dan ook een porte d`entrée, een plek waar een ziekmakend micro-organisme, pathogeen, het lichaam binnen kan dringen. 
  • Beschermen tegen zonnebrand. Zodra je huid UV-stralen voelt, treden allerlei beschermingsprocessen in werking. Zo maken bepaalde huidcellen pigment aan. Pigment geeft je huid een bruine kleur, maakt je huid dikker en beschermt je huid tegen UV-straling.
  • Vitamine D voortbrengen onder invloed van ultraviolet licht.
  • Water, vet en vitamine D opslaan. 
  • Het opslaan van energie in de vorm van de vetlaag.
  • Beschermen tegen uitdroging door het tegengaan van het verlies van lichaamsvocht.
  • Het plaats bieden aan bepaalde zintuigreceptoren, zoals die voor pijn, druk en temperatuur, zodat je warmte, kou, druk, pijn, jeuk, aanrakingen en trillingen kan voelen. 
Anatomie van de menselijke huid
Anatomie van de menselijke huid / Bron: Wikimedia Commons

Immuunsysteem

Het immuunsysteem of afweersysteem is het verdedigingssysteem van een organisme. Het immuunsysteem vervult een vitale functie bij het overleven van zowel het individu als de mensensoort. Alle organen waaruit het immuunsysteem bestaat maken onderdeel uit van andere orgaansystemen. De belangrijkste organen van het immuunsysteem zijn:

  • lymfeklieren
  • beenmerg
  • darmen
  • witte bloedcellen
  • thymus
  • milt
  • neusamandelen
  • keelamandelen
  • huid en slijmvliezen

Door de wisselwerking tussen organen van verschillende andere systemen is het immuunsysteem een van de meest complexe systemen.

Vereenvoudigde weergave van het primaire immuunantwoord op binnengedrongen antigenen
Vereenvoudigde weergave van het primaire immuunantwoord op binnengedrongen antigenen / Bron: Wikimedia Commons

Special

Deze speciaal bevat de volgende artikelen:

B

P

U

Ook de moeite waard:

Arts
Baarmoederontsteking: symptomen, oorzaken en behandeling

De medische term van een baarmoederontsteking is endometritis. Het kan zich verspreiden naar verschillende lagen van het orgaan en moet serieus worden genomen. Vrouwen zijn bijzonder kwetsbaar voor een baarmoederontsteking na de bevalling. Op zeldzame uitzonderingen na vindt een baarmoederontsteking via de vagina plaats. Als de flora in de vagina

Read More »
Bloeddruk meten
Hoge bovendruk: oorzaken te hoge systolische bloeddruk

Bij hoge bloeddruk wordt onderscheid gemaakt tussen geïsoleerde diastolische hypertensie, geïsoleerde systolische hypertensie en gemengde systolische-diastolische hypertensie. Bij geïsoleerde systolische hypertensie heb je een te hoge bovendruk met een normale of relatief lage onderdruk. Dit fenomeen komt vooral bij ouderen voor; het wordt daarom soms ook wel ‘ouderdomshypertensie’ genoemd. De

Read More »

Een vraag stellen of je ervaringen delen?

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt feedback geven op het artikel, vragen stellen en/of waardevolle aanvullingen of adviezen geven. Ook kun je je ervaringen delen. Andere lezers kunnen daar baat bij hebben en daar weer op reageren. Het kan een manier zijn om in contact te komen met andere mensen die met hetzelfde probleem kampen of dezelfde interesse hebben. Reacties worden niet automatisch gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie van Mens & gezondheid gezien zijn. Daar kan soms enige uren overheen gaan.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.