Te veel kalium in bloed: symptomen, oorzaken en behandeling

Arts

Een te hoge concentratie kalium in het bloed wordt hyperkaliëmie genoemd. Een verhoogde serumkaliumspiegel kan worden bepaald door een bloedtest. Afhankelijk van de hoogte van de waarde wordt onderscheid gemaakt tussen lichte, matige en ernstige hyperkaliëmie. De belangrijkste oorzaken van te veel kalium in het bloed zijn chronische nieraandoeningen, ongecontroleerde diabetes, uitdroging, ernstige bloedingen hebben gehad, overmatig gebruik van kalium in de voeding en het gebruik van bepaalde medicijnen. Een hoog kaliumgehalte wordt meestal gevonden wanneer je (huis)arts bloedonderzoeken heeft laten verrichten om een diagnose te stellen van een aandoening die je al hebt of om de medicijnen die je gebruikt te controleren. Het wordt meestal niet bij toeval ontdekt.

Inhoud

Te veel kalium in je bloed kan gevaarlijk zijn. Kalium beïnvloedt de manier waarop de hartspieren werken. Een ernstige hyperkaliëmie kan hartritmestoornissen, een acute hartstilstand of spierverlammingen veroorzaken.

Medicijnen die de kaliumspiegel kunnen verhogen zijn onder meer:

  • ARB’s (angiotensine II-receptorblokkers).
  • ACE-remmers.
  • NSAID’s (niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen).
  • Cyclosporine en tacrolimus.
  • Heparine.
  • Propranolol en labetalol.

Je lichaam raakt uitgedroogd als het meer vocht verliest dan het binnenkrijgt. Als je lichaam niet beschikt over voldoende vocht, dan kan het kalium niet goed verwerken en hoopt kalium zich op in het bloed, wat kan leiden tot hyperkaliëmie. Symptomen van uitdroging zijn onder meer overmatige dorst, minder vaak plassen en donkere, sterk ruikende urine.

Te veel kalium in het bloed

Hyperkaliëmie

Normaal gesproken zorgen je nieren ervoor dat er een gezonde kaliumbalans is door overtollig kalium uit je lichaam te spoelen. Vanwege velerlei oorzaken kan het kaliumgehalte in je bloed echter te hoog worden. Dit wordt hyperkaliëmie genoemd.

Betekenis

Wat betekent hyperkaliëmie? ‘Hyper’ betekent bovenmatig, overmatig, abnormaal groot, hoog of veel. En ‘kaliëmie’ verwijst naar kalium., in het bijzonder de kaliumspiegel, dus de hoeveelheid kalium in het bloed.

Normale kaliumwaarden

Een normaal kaliumbereik tussen 3,6 en 5,2 millimol per liter (mmol / l) bloed. Een kaliumspiegel hoger dan 5,5 mmol / L is kritisch hoog en een kaliumspiegel hoger dan 6 mmol / L kan levensbedreigend zijn. Afhankelijk van het laboratorium zijn kleine variaties in het bereik mogelijk.

Meeste kalium zit in de lichaamscellen

Het meeste kalium bevindt zich in de cellen van het lichaam. Grofweg 2% is aanwezig in de lichaamsvochten, waaronder het bloed. Een verhoogde serumkaliumconcentratie wordt veroorzaakt door een verminderde uitscheiding van kalium door de nieren of door een pathologische verschuiving van kalium van de cellen naar de extracellulaire ruimte, de buiten de cellen gelegen ruimte. In de meeste gevallen zijn er verschillende factoren die kunnen leiden tot hyperkaliëmie.

Wat is pseudohyperkaliëmie?

Heel vaak wordt een verhoogd serumkalium veroorzaakt door hemolyse (uit elkaar vallen) van de rode bloedcellen in bloedmonsters. Dit is wat bekend staat als pseudohyperkaliëmie. Dit kan ook worden waargenomen als gedurende lange tijd een drukverband wordt gebruikt of als de vuist te veel wordt gebald tijdens veneuze bloedafname.

Symptomen van te veel kalium in het bloed

Te veel kalium in het bloed verhoogt de prikkelbaarheid van de cellen; dit schaadt een gereguleerde signaaloverdracht van de zenuwen naar de spiercellen. Dit uit zich bijvoorbeeld in spierzwakte. Soms leidt hyperkaliëmie tot verlamming van bepaalde spiergroepen. Je kunt last krijgen van uitputting. Soms ontstaan ​​onrust en verwardheid. Spijsverteringsproblemen zoals winderigheid en diarree kunnen ook voorkomen. De meest ernstige gevolgen van hyperkaliëmie zijn hartritmestoornissen en hartstilstand. Hyperkaliëmie is dus mogelijk levensbedreigend en behoeft medische behandeling. 

Oorzaken van hyperkaliëmie

Verschillende factoren kunnen hyperkaliëmie veroorzaken, waaronder aandoeningen en het gebruik van bepaalde medicijnen.

Nierfalen

Nierfalen of nierinsufficiëntie is de meest voorkomende oorzaak van een hoog kaliumgehalte. Als je nieren falen of niet goed werken, kunnen ze geen overtollig kalium uit je lichaam verwijderen. Dit kan leiden tot ophoping van kalium.

Uitdroging

Het lichaam raakt uitgedroogd als het meer vocht verliest dan het binnenkrijgt. Als het lichaam niet beschikt over genoeg vocht, dan kan het kalium niet goed verwerken en hoopt het zich op in het bloed, hetgeen kan leiden tot hyperkaliëmie. Symptomen van uitdroging zijn onder meer overmatige dorst, minder vaak plassen en donkere, sterk ruikende urine

Andere aandoeningen of stoornissen

Een hoog kaliumgehalte kan ook in verband worden gebracht met bepaalde gezondheidsproblemen, zoals:

  • diabetes type 1
  • de ziekte van Addison, waarbij je bijnieren te weinig hormonen aanmaken
  • inwendige bloedingen

Trauma

Bepaalde soorten trauma kunnen ook je kaliumspiegel verhogen. In deze gevallen lekt er extra kalium uit je lichaamscellen naar de bloedbaan. Brandwonden of kneuzingen waarbij een groot aantal spiercellen zijn beschadigd, kunnen deze effecten veroorzaken.

Medicijnen

Bepaalde medicijnen zijn in verband gebracht met hoge kaliumspiegels, zoals:

  • bepaalde geneesmiddelen voor chemotherapie
  • ACE-remmers, die de werking van angiotensine-converterend enzym in de weefsels en het bloedplasma remmen
  • angiotensinereceptorblokkers (ARB’s), die evenals de ACE-remmers ingrijpen op het renine-angiotensinesysteem
  • NSAID’s (niet-steroïde anti-inflammatoire geneesmiddelen), aangezien deze het diuretisch effect remmen en het kaliumsparende effect van diuretica (plaspillen) verhogen
  • ciclosporine en tacrolimus, twee medicijnen die je krijgt na een transplantatie
  • heparine, een medicijn dat wordt gebruikt bij het voorkomen of behandelen van bloedstolsels
  • propranolol en labetalol, gebruikt om hoge bloeddruk en angina pectoris te behandelen

Kaliumsupplementen

Overmatig gebruik van kaliumsupplementen kan je kaliumspiegel verhogen tot een bereik dat hoger is dan normaal of zelfs tot een gevaarlijk hoog niveau.

Alcohol- of drugsgebruik

Door excessief alcohol- of drugsgebruik (heroïne en cocaïne) kunnen je spieren afbreken (rhabdomyolyse). Door deze afbraak kan een grote hoeveelheid kalium uit je spiercellen in je bloedbaan terechtkomen.

Onderzoek en diagnose

De belangrijkste test voor het bepalen van hyperkaliëmie is een bloedmonster met een meting van de serumkaliumwaarde. Nierwaarden worden ook bepaald om te bepalen of er sprake is van een verminderde nierfunctie. Daarnaast zijn de pH-waarde, parameters van metabole acidose (een te lage pH (< 7,35) van het bloed, dat wordt veroorzaakt door een overschot aan zure of een tekort aan basische stoffen), en de concentratie van de andere elektrolyten (natrium, calcium) belangrijk. Indien nodig wordt kalium ook in de urine bepaald. Een ECG of hartfilmpje kan veranderingen laten zien die op een hartritmestoornis kunnen duiden. Bij ernstige hyperkaliëmie (kalium > 7,5 mmol/liter) kunnen er namelijk gevaarlijke hartritmestoornissen ontstaan die mogelijk tot een hartstilstand kunnen leiden.

Als een verhoogde serumkaliumwaarde optreedt zonder afwijkingen op het ECG of een veranderde nierfunctie en zonder dat je symptomen hebt, moet het bloed opnieuw worden afgenomen om onjuiste metingen uit te sluiten. Onjuiste metingen kunnen optreden als de arm te lang beklemd is geraakt tijdens de bloedafname of als het bloedmonster verkeerd is bewaard; het kaliumgehalte kan dan worden verhoogd doordat rode bloedcellen zijn vernietigd en het kalium uit de cellen is gelekt. In dit geval spreekt men van een pseudohyperkaliëmie (zie boven). 

Behandeling van te veel kalium

Onderliggende oorzaak behandelen

De behandeling van hyperkaliëmie hangt af van de onderliggende oorzaak en de serumkaliumspiegel. Vaak kan hyperkaliëmie worden genormaliseerd door de onderliggende stoornis of aandoening te behandelen. Aangezien hyperkaliëmie veelal te wijten is aan nierfunctiestoornissen, zal dit nader worden onderzocht en worden behandeld. Geneesmiddelen die hyperkaliëmie in de hand werken, kunnen worden vervangen door andere geneesmiddelen of worden vermeden. de arts zal dit met je bespreken.

Maatregelen bij licht verhoogde kaliumwaarden

Bij lichte hyperkaliëmie is het meestal voldoende om van dieet te veranderen, voldoende te drinken en eventueel medicatie, zogenaamde ionen uitwisselende harsen uitwisselende harsen of natriumcycli, in te nemen die het kalium binden.

Maatregelen bij matige tot ernstige hyperkaliëmie

Bij matige tot ernstige hyperkaliëmie wordt een spoedbehandeling uitgevoerd op de intensive care-afdeling om het kaliumniveau zo snel mogelijk onder controle te brengen en om het hart tegen aritmieën of hartritemstoornissen te beschermen of deze te behandelen als het reeds aanwezig is.

Er kunnen verschillende medicijnen worden toegediend om de kaliumspiegel te verlagen, zoals:

  • β2-sympathicomimetica
  • een insuline-glucose-oplossing
  • bepaalde diuretica (‘plaspillen’) voor verhoogde vochtuitscheiding door de nieren
  • calcium

Het compenseren van een te lage pH-waarde (acidose) is vaak ook belangrijk. Dialyse (bloedspoeling) kan worden overwogen bij patiënten met ernstige nierproblemen.

Preventie

Preventieve maatregelen zijn afhankelijk van de onderliggende oorzaak van de hyperkaliëmie. Als je risico loopt om hyperkaliëmie te ontwikkelen als gevolg van een nierfunctiestoornis of bepaalde medicijnen, zijn mogelijke maatregelen als een dieet met een laag kaliumgehalte en, indien mogelijk, overschakelen op geneesmiddelen die hyperkaliëmie niet bevorderen, zinvol. Bespreek dit met je arts.

Prognose

Onbehandelde hyperkaliëmie kan mogelijk levensbedreigend zijn. Met de juiste behandeling hangt de prognose af van de onderliggende ziekte of stoornis die het veroorzaakt; een matige toename van kalium is meestal goed te behandelen. Na de behandeling zal er regelmatig regelmatig bloed bij je afgenomen worden ter controle. Ook kan er op gezette tijden een hartfilmpje worden gemaakt voor monitoring tijdens de behandeling, teneinde eventuele opnieuw optredende hyperkaliëmie vroegtijdig op te sporen en adequaat te bestrijden.

  • Dr. J.A.H. Eekhof, dr. A. Knuistingh Neven, dr. W. Opstelten: Kleine kwalen in de huisartspraktijk, Elsevier Gezondheidszorg, Amsterdam, vijfde geheel herziene druk, 2010.
  • Dr. Jannes J.E. van Everdingen (hoofdredactie): Het medisch handboek; Kosmos-Z&K Uitgevers, Utrecht/Antwerpen, vijfde volledig herziene druk 2006.
  • https://www.gezondheidenwetenschap.be/richtlijnen/te-veel-kalium-in-het-bloed-hyperkaliemie
  • https://www.mitoinfo.nl/symptomen/rhabdomyolyse
  • https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/groepsteksten/arb_s
  • https://deximed.de/home/b/endokrinologie-stoffwechsel/patienteninformationen/verschiedene-krankheiten/hyperkaliaemie/
  • https://www.healthline.com/health/high-potassium-hyperkalemia
  • https://deximed.de/home/b/endokrinologie-stoffwechsel/patienteninformationen/verschiedene-krankheiten/hoher-kaliumwert-ernaehrung/
  • https://www.herzstiftung.de/herz-sprechstunde/alle-fragen/kalium-wert-zu-hoch
  • https://www.hausarzt.digital/medizin/kardiologie/zu-viel-kalium-im-blut-422https://www.mayoclinic.org/symptoms/hyperkalemia/basics/when-to-see-doctor/sym-2005077694.html
  • https://www.kidneyfund.org/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/complications/high-potassium-hyperkalemia.html
  • https://www.medicalnewstoday.com/articles/324913
  • https://www.healthgrades.com/right-care/kidney-disease/6-causes-of-high-blood-potassium
  • michaeljung/Shutterstock.com
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on print
Print
Share on pinterest
Pinterest
Share on reddit
Reddit

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *