Last Updated on 9 januari 2022 by M.G. Sulman

Een nierbekkenontsteking (pyelonefritis) is een vaak bacteriële infectie van het nierbekken. Het ontstaat meestal door een urinebuisontsteking of blaasontsteking en kan acuut of chronisch verlopen. De ziekteverwekkers migreren via de urinebuis, blaas en urineleider naar het nierbekken, waar ze ontstekingen veroorzaken. In zeldzame gevallen leidt een nierbekkenontsteking tot bloedvergiftiging (sepsis, urosepsis1Een urosepsis is een bloedvergiftiging (sepsis) als gevolg van een urinewegontsteking. of ophoping van pus (abces) in het niergebied, een zogeheten nierabces. Een nierbekkenontsteking is een van de meest voorkomende nierziekten. Omdat vrouwen een relatief korte urinebuis of urethra hebben, worden ze er vaker door getroffen dan mannen. Bacteriën kunnen zich dan eenvoudiger een weg naar de blaas banen.

Nieren
Een nierbekkenontsteking wordt meestal door bacteriën veroorzaakt / Bron: Pixabay

Waar bevinden zich de nieren en het nierbekken?

Ligging

Normaal gesproken hebben mensen twee nieren. De belangrijkste taak van je nieren is het verwijderen van afvalstoffen uit het lichaam door uitscheiding via de urine. Het zijn boonvormige organen. Ze liggen hoog achter in de buiktholte, achter het buikvlies. De rechternier ligt vaak iets lager dan de linkernier omdat de lever erboven veel ruimte in beslag neemt.

De nieren liggen in een beschermend vetkussentje en eromheen zit een stevig omhulsel. Dit omhulsel wordt het nierkapsel genoemd.  In het niermerg zitten ongeveer een miljoen kleine filtertjes die nefronen worden genoemd. Ze filteren de afvalstoffen uit je bloed en hergebruiken de belangrijke stoffen die je lichaam weer nodig heeft.

Bijnieren

Op elke nier ligt als een soort kapje de bijnier. De bijnieren produceren hormonen produceren. Ze liggen als onafhankelijke organen op de nieren. Ze hebben dus niets met urine te maken.

Nierbekken

Aan de binnenkant van de nier bevindt zich het nierbekken of pyelum. Het nierbekken bevindt zich bij de inkeping van de nier in de binnenholte (sinus renalis) en loopt vanuit het midden van de nier iets naar beneden. Het nierbekken is bekleed met een slijmvlieslaag. Dit slijmvlies heet urotheel. Het nierbekken is een soort trechter waarin urine wordt opgevangen. Vervolgens wordt de urine wordt via de urineleider afgevoerd naar de urineblaas.

Nieren en blaas
Ligging van de nieren in het lichaam / Bron: Nerthuz/Shutterstock.com

Wat is een nierbekkenontsteking?

Een nierbekkenontsteking is een ontsteking van het nierbekken. Een nierbekkenontsteking komt vaak door bacteriën. Deze komen dan via de plasbuis in de blaas terecht. Vanuit de blaas gaan ze vervolgens via de urineleiders naar het nierbekken en de nieren. Soms veroorzaken virussen pyelonefritis.

Een (bacteriële) nierbekkenontsteking wordt vaak voorafgegaan door een blaasontsteking. Acute nierontsteking kan zich ontwikkelen tot chronische nierontsteking. Bij tijdige en adequate behandeling geneest de nierbekkenontsteking zonder complicaties.

Synoniemen

De medische term voor een nierbekkenontsteking is pyelonefritis.

Acute en chronische nierbekkenontsteking

Er wordt onderscheiden gemaakt tussen acute en chronische nierbekkenontsteking.

Acute nierbekkenontsteking

In de meeste gevallen ontwikkelt een acute nierbekkenontsteking zich vanuit een opstijgende blaasdontsteking Bacteriën migreren van de blaas omhoog naar het nierbekken via één of beide urineleiders. De ontsteking gaat gepaard met een ernstig verloop van de ziekte. Je wordt getroffen door hoge koorts, flankpijn (pijn in de zij) en ernstige uitputting. Indien onbehandeld, leidt acute bekkenontsteking tot kleine abcessen in de nier, wat vervolgens kan leiden tot chronische ontsteking of een verminderde nierfunctie. De nierfunctie wordt echter niet beperkt door acute nierbekkenontsteking alleen.

Chronische nierbekkenontsteking

Chronische nierbekkenontsteking verloopt aanvankelijk meestal zonder symptomen en heeft anatomische of functionele oorzaken. Als de urinewegen worden getroffen door structurele afwijkingen, zoals bijvoorbeeld vesicoureterale reflux (VUR) of ureterstenose, kan zich vanuit een acute ontsteking een chronische van het nierbekken ontwikkelen. VUR betekent terugvloed van urine uit de blaas naar de nieren. Vaak wordt de reflux veroorzaakt door een aangeboren afwijking. Dit wordt primaire reflux genoemd. Minder vaak zijn de gevallen waarin de druk in de blaas te hoog is. Dit wordt secundaire reflux genoemd. Een ureterstenose duidt op een vernauwing (stenose) van de urineleider (ureter)

Aangezien de nieren ook betrokken zijn bij de bloedproductie (de nieren maken een hormoon dat voor de bloedaanmaak zorgt), kan chronische nierbekkenontsteking bloedarmoede veroorzaken. Op de lange termijn treedt littekenvorming op in de nier. Chronische ontsteking is uiterst gevaarlijk omdat het de nieren zodanig kan beschadigen dat het leidt tot volledig nierfalen (nierinsufficiëntie). Wanneer de nieren minder dan 10% werken, is dialyse of kunstmatige vervanging van de nierfunctie noodzakelijk .

Vormen van nierbekkenontsteking

Er wordt onderscheid gemaakt tussen ongecompliceerde en gecompliceerde vormen van nierbekkenontsteking. Als er ernstige systemische tekenen van ontsteking zijn, als er sprake is van zwangerschap of diabetes mellitus, of als de urinewegen verstopt zijn, moet rekening worden gehouden met een gecompliceerd beloop. Als de acute vorm niet goed wordt behandeld, kan het zich ontwikkelen tot chronische nierbekkenontsteking.

Symptomen van nierbekkenontsteking

Symptomen van een nierbekkenontsteking verschijnen meestal binnen twee dagen na infectie. Veel voorkomende symptomen zijn:

  • (hoge) koorts
  • pijnklachten (aan één of beide kanten):
  • pijn bij het plassen of brandend gevoel bij het plassen
  • troebele urine
  • pus in de urine of bloed in de urine
  • doorlopende aandrang en vaak urineren
  • stinkende urine: naar vis ruikende urine

Andere symptomen kunnen zijn:

  • koude rillingen
  • misselijkheid
  • braken
  • algemene pijn of een ziek gevoel (algehele maialse)
  • vermoeidheid
  • klamme huid
  • verwardheid

Bij een chronische nierbekkenontsteking zijn de klachten minder uitgesproken dan bij de acute vorm. Vaak heb je alleen last van vermoeidheid, hoofdpijn en algehele malaise. Ook kun je veel dorst hebben en moeite hebben met plassen. Vaak heb je geen koorts.

Een nierbekkenontsteking komt meestal maar in één nier voor. Grofweg 80% van de gevallen wordt veroorzaakt door de bacterie ‘Escherichia coli’ ook wel E. Coli genoemd. Deze komt bij ieder mens in de darm voor.

Pijn in de rug of zij als gevolg van een nierbekkenontsteking
Pijn in de rug of zij als gevolg van een nierbekkenontsteking / Bron: Wikimedia Commons

Oorzaak van pyelonefritis

Een nierbekkenontsteking wordt vaak veroorzaakt door bacteriën. Vaak vanuit een opstijgende blaasontsteking., veroorzaakt door bacteriën uit de dikke darm: Escherichia coli of ook wel E.coli. De bacteriën verplaatsen zich van het het anale gebied naar de plasbuis en zo naar de blaas. Via de urineleiders kunnen deze boosdoeners naar de nieren opstijgen. Dit komt bij vrouwen veel vaker voor dan bij mannen. Doordat vrouwen een veel kortere plasbuis hebben, kunnen bacteriën gemakkelijker in de blaas terecht komen. Normaal gesproken worden bacteriën weggespoeld door de urinestroom. Verschillende problemen kunnen echter het risico op een nierbekkenontsteking vergroten. Deze problemen kunnen zijn:

  • structurele afwijkingen van de urinewegen (vernauwingen, stents, stenen, chirurgie) die de urinestroom blokkeren
  • een vergrote prostaat (benigne prostaat hyperplasie, afgekort als BPH) die de urethra of urinebuis (gedeeltelijk of geheel) dichtdrukt
  • terugstroom (reflux) van urine van de blaas naar de nieren, wat vesicoureterale reflux (VUR) wordt genoemd
  • een aangetast immuunsysteem (laag aantal witte bloedcellen, gebruik van bepaalde medicijnen, hiv, kanker, een orgaantransplantatie)
  • zwangerschap, de groter worden baarmoeder kan de urineleiders samendrukken en de urinestroom  verminderen, waardoor bacteriën naar de nieren kunnen migreren
  • ongecontroleerde diabetes mellitus
Symptomen bij een vergrote prostaat
Een vergrote prostaat die de urethra of urinebuis (gedeeltelijk of geheel) dichtdrukt / Bron: Ellepigrafica/Shutterstock.com

Onderzoek en diagnose

De arts zal informeren naar de klachten die je hebt en je medische geschiedenis in ogenschouw nemen. daarna volgt lichamelijk onderzoek. Vaak zal er ook een urinekweek worden gedaan en bloedonderzoek.

Vaak zal er ook een röntgenfoto van de buik en een echo van de nieren worden gemaakt. Middels een straalmeting of uroflowmetrie kan de kracht van de urinestraal gemeten worden. Een uroloog kan ook in de blaas kijken. Dit blaasonderzoek (cystoscopie) is een inwendig onderzoek van de blaas.

Bloedonderzoek
Bloedonderzoek / Bron: Science photo/Shutterstock.com

Behandeling van nierbekkenontsteking

In de regel is medicamenteuze therapie in geval van een nierbekkenontsteking voldoende. Slechts in zeldzame gevallen moeten vernauwingen in de urinewegen operatief worden verwijd of heropend. Daarnaast is het belangrijk om veel te drinken; dagelijks 2 tot 3 liter, bijvoorbeeld water of groene thee.

Medicamenteuze behandeling

Een antibioticum is altijd nodig bij nierbekkenontsteking. Antibiotica doden de bacteriën die de ontsteking veroorzaken.

Medicijnen
Een antibioticum is altijd nodig bij nierbekkenontsteking / Bron: Pixabay

Operatieve ingreep

Bij eenzijdige chronische nierbekkenontsteking, zonder uitzicht op herstel, kan overwogen worden de nier te verwijderen. Deze operatie kan op twee manieren worden uitgevoerd:

  • een kijkoperatie (laparoscopische nefrectomie)
  • een open operatie (open nefrectomie)

Plantengeneeskunde

Thee en extracten van berendruif, berkenblad, guldenroede, lavaswortel, guldenroede, vlierbessen, rode bosbessen, zaagpalmetto en heermoes zijn bijzonder geschikt voor zelfhulp bij een nierbekkenontsteking. Doch nooit in de plaats van een reguliere medische behandeling!

Zelfzorgmaatregelen

Neem de volgende maatregelen in acht:

  • Veel drinken (2 tot 3 liter, bijvoorbeeld water of groene thee). Hiermee kunnen de bacteriën uit de nieren en urinewegen worden gespoeld. Bovendien vertonen groene thee-catechinen (met name EGCG) antimicrobiële activiteit tegen een hele reeks bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De antimicrobiële effecten onderdrukken de groei van ongewenste bacteriën bij een urineweginfectie, veroorzaakt door E. coli, zo blijkt uit onderzoek.2Reygaert, W., & Jusufi, I. (2013). Green tea as an effective antimicrobial for urinary tract infections caused by Escherichia coli. Frontiers in microbiology4, 162. https://doi.org/10.3389/fmicb.2013.00162
  • Vermijd alcohol, koffie en zwarte thee.
  • Leeg de blaas tijdig, regelmatig en volledig. Stel het plassen niet uit als je aandrang voelt. Neem de tijd om naar het toilet te gaan.
  • Neem genoeg rust en zorg voor een goede balans tussen activiteit en rust.
  • Warmte is goed voor je: Leg een warmwaterkruik op je onderbuik of in je rug.
  • Als je pijn hebt, kun je als pijnstiller paracetamol gebruiken.
Water drinken
Water drinken / Bron: Pixabay

Prognose

Acute nierbekkenontsteking geneest bijna altijd binnen enkele dagen tot 2 weken met medicamenteuze behandeling. Complicaties zijn relatief zeldzaam.

Urosepsis is een levensbedreigende complicatie van bekkenontsteking. Een urosepsis is een bloedvergiftiging (sepsis) als gevolg van een urinewegontsteking. Zonder tijdige behandeling is deze vorm van bloedvergiftiging bijna altijd dodelijk.

Preventie

De belangrijkste preventieve maatregel tegen een nierbekkenontsteking, is een goede anale hygiëne. Vooral vrouwen moeten ervoor zorgen dat ze na het poepen altijd naar achteren afvegen. Als je van achteren naar voren afveegt, veeg je namelijk de bacteriën naar de urinebuis toe.

In principe doe je er goed aan om plusminus 2 liter per dag te drinken. Dit bevordert enerzijds de stofwisseling als geheel en spoelt ook de urinewegen goed door. Hierdoor hebben ziekteverwekkers een kleinere kans om zich bijvoorbeeld in de plasbuis of blaas te nestelen en zich te vermenigvuldigen.

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.