Livedo reticularis is een veel voorkomend verschijnsel op de huid die bestaat uit een gevlekt netvormig vaatpatroon dat eruitziet als een paarsachtige verkleuring van de huid. De verkleuring wordt veroorzaakt door een vermindering van de bloedstroom door de arteriolen die de capillairen (haarvaten) van zuurstofrijk bloed voorzien. Dit leidt tot zuurstofarm bloed dat te zien is als blauwe verkleuring. Het kan hierbij gaan om een normaal fysiologisch verschijnsel, vaak een reactie op koude. Er kan echter ook sprake zijn van een onderliggende aandoening of stoornis, waardoor het verschijnsel optreedt. 

Livedo reticularis op een arm
Livedo reticularis op een arm / Bron: Wikimedia Commons

Inhoud

Vormen van livedo reticularis

Livedo reticularis verwijst naar verschillende toestanden waarbij er sprake is van een gevlekte verkleuring van de huid. Het komt vooral aan de benen voor. Er verschijnt een reticulaire (netvormige) cyanotische verkleuring, vaak als fysiologische reactie op koude (cutis marmorata).  

Er worden meerdere vormen onderscheiden:

  • Cutis marmorata (gemarmerde huid): een reticulair (netvorming) vaatpatroon van rode of paarse doorschemerende vaten, vooral aan de benen. Het kan een fysiologisch verschijnsel zijn, namelijk een reactie op koude. Deze vorm wordt vooral bij neonaten en jonge vrouwen gezien.
  • Cutis marmorata telangiectatica congenita (CMCT): een aangeboren aandoening van de bloedvaten in de huid. Hierbij zijn bloedvaten verwijd, vaak op armen en benen en soms ook op de romp. Dit is vanaf de geboorte op de huid zichtbaar als een blauw-paars marmerpatroon. 
  • Primaire livedo reticularis: een goedaardige vorm van livedo met onbekende oorzaak. Deze vorm is niet afhankelijk van de omgevingstemperatuur. Hoogstand doet het patroon verdwijnen.
  • Secundaire livedo reticularis: associatie van livedo met een onderliggende systemische ziekte.
  • Livedo racemosa: een algemene en hardnekkige vorm van livedo.

Oorzaken

Livedo reticularis wordt meestal onderverdeeld in twee categorieën:

  • fysiologisch; en
  • pathologisch.

Fysiologische livedo reticularis

Fysiologisch betekent ‘door de natuur bepaald’, oftewel een natuurlijk verschijnsel, niet veroorzaakt door een onderliggende ziekteproces.

Fysiologische livedo reticularis is een fenomeen dat vrij vaak wordt gezien bij mensen waarbij er geen sprake is van een onderliggend ziekteproces. Het wordt meestal als een normaal fysiologisch verschijnsel gezien. 

Het treedt vaak op bij blootstelling aan koude. Dit zorgt ervoor dat sommige arteriolen (kleine slagaders met glad spierweefsel in de wand) die de huid van bloed voorzien, samentrekken, waardoor de bloedtoevoer naar de huid wordt verminderd. Het middelste gedeelte van het stukje huid dat door deze vernauwde slagader van bloed wordt voorzien, wordt bleek en het bloed dat vastzit in de kleine bloedvaten langs de omtrek van het gebied dat door deze arteriole wordt aangevoerd, wordt paarsachtig van kleur (vanwege het feit dat het zuurstofarm is). Het resultaat is een cirkelvormig, webachtig patroon van paarsachtige verkleuring met een bleek centrum. Wanneer je huid weer opwarmt, openen de vernauwde arteriolen zich en verdwijnt de livedo reticularis.

Fysiologische livedo reticularis wordt als een normaal verschijnsel beschouwd, dat het meest wordt gezien bij borelingen en jongere vrouwen. 

Pathologische livedo reticularis

Pathologisch is wat op een ziekte wijst. Er is dus sprake van een omverliggende ziekte of stoornis.

Pathologische livedo reticularis wordt veroorzaakt door een verstopping van de arteriolen die het huidweefsel voeden oftewel van zuurstofrijk bloed voorzien. De arteriolen monden op uit in de haarvaten (capillairen). In dit geval wordt de blokkade veroorzaakt door iets anders dan een fysiologische vernauwing van het bloedvat. Afhankelijk van de onderliggende oorzaak kan de uitslag permanent of tijdelijk optreden.

Er zijn tal van onderliggende aandoeningen die kunnen leiden tot pathologische livedo reticularis, waaronder:

  • antifosfolipidensyndroom (in het Engels: antiphospholipid syndrome, APS), een auto-immuun ziekte en wordt gekenmerkt door een verhoogde bloedstolling waardoor tromboses kunnen ontstaan
  • cryoglobulinemie, waarbij er  veel van het eiwit cryoglobuline in het bloed zit
  • cryofibrinogenemie: een persoon wiens serum en plasma cryoprecipitaten vormen
  • cold agglutinin disease (CAD), ofwel auto-immuun hemolytische anemie (AIHA) met koude antistoffen
  • polycytemie vera, een bloedaandoening waarbij teveel rode bloedcellen worden aangemaakt in het beenmerg
  • diepe veneuze trombose (DVT), waarbij er een bloedstolsel in de grotere aders van benen of bekken ontstaat
  • trombotische trombocytopenische purpura (TTP), een acuut ontstane levensbedreigende ziekte waarbij overal in het lichaam kleine bloedstolsels ontstaan in de bloedvaatjes
  • Sneddon-syndroom, een aandoening waarbij typische gemarmerde huidafwijking voorkomt
  • hemolytisch uremisch syndroom (HUS),  een aandoening die bloedarmoede en een tekort aan bloedplaatjes veroorzaakt
  • talloze soorten vascuilitis (ontsteking van de bloedvaten)
  • bepaalde kankers
  • systemische lupus erythematodes (SLE) is een auto-immuunziekte
  • dermatomyositis, een auto-immuun ziekte waarbij het afweersysteem de huid en/of spieren aanvalt
  • verschillende infecties
  • diabetes
  • cholesterolembolie, waarbij geïsoleerde infarcten of purpura aan de acra (uitstekende lichaamsdelen), vooral voeten, ontstaan
  • ziekte van Parkinson
  • hersenbeschadiging
  • medicijnen, waaronder minocycline, amantadine, trombolytica, kinidine, catecholamines en interferon
Livedo reticularis op linkerbeen
Livedo reticularis op linkerbeen / Bron: Wikimedia Commons

Symptomen van livedo reticularis

Hoe ziet fysiologische livedo reticularis eruit?

Bij fysiologische livedo reticularis is de huidverkleuring het enige symptoom. Je kunt het herkennen als een roodachtig-paarse verkleuring die netvormig is en waarbij er zich talrijke cirkelvormige patronen op het huidoppervlak vormen, vooral op armen en benen. Het patroon bestaat vaak uit volledige, regelmatig gevormde cirkels. De verkleuring is volledig vlak en het gaat niet gepaard met jeuk of pijn. Fysiologische livedo reticularis verschijnt wanneer je wordt blootgesteld aan kou en verdwijnt zodra de huid wordt opgewarmd. Het is dus een tijdelijk verschijnsel, zonder verdere klachten.

Hoe ziet pathologische livedo reticularis erui?

Bij pathologische livedo reticularis is de kleur van de aangetaste huid vaak opvallend violet en vormt het eerder een zeer onregelmatig patroon van gebroken cirkels in plaats van volledige, regelmatige cirkels, zoals bij de fysiologische vorm. De huidveranderingen hebben ook de neiging om meer wijdverspreid te zijn, en naast de armen en benen, wordt het vaak gezien op de romp en billen, en kan het zelfs gegeneraliseerd aanwezig zijn, dus over het hele lichaam verspreidt.

Een knobbel of een zweer kan in het midden van de cirkelvormige patronen aanwezig zijn, en als dat het geval is, kan dit aanzienlijke pijn veroorzaken. De huidverkleuring bij pathologische livedo reticularis is meestal permanent, en niet slechts van voorbijgaande aard, en wordt vaak niet geassocieerd met koude.

Afhankelijk van de onderliggende oorzaak, treedt dit fenomeen vaak op in combinatie met andere symptomen die bij de aandoening of stoornis horen. 

Onderzoek en diagnose

De diagnose wordt gesteld op van de klinische kenmerken en je medische geschiedenis. Er kan verder onderzoek worden gedaan wanneer een onderliggende oorzaak wordt vermoed. Vervolgonderzoek kan bestaan uit huidbiopsie, beeldvormend onderzoek of bloedonderzoek.

Behandeling van livedo reticularis

Fysiologische livedo reticularis is een normaal verschijnsel dat geen behandeling nodig heeft. Je kunt de huid opwarmen en dan verdwijnt het.

Aangezien de onderliggende medische problemen die verband houden met pathologische livedo reticularis vaak ernstige en mogelijk levensbedreigende problemen zijn, moet de behandeling, zodra de juiste diagnose is gesteld, gericht zijn op het bestrijden of verbeteren van die onderliggende oorzaak.

Last Updated on 25 augustus 2021 by M.G. Sulman

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *