Is de Koran een gedetailleerde verklaring van alle dingen?

Laatst bijgewerkt op 6 oktober 2026 door M.G. Sulman

In soera 16:89 (soera An-Nahl) staat een bekende passage waarin de Koran over zichzelf spreekt: „En Wij hebben het Boek aan jou neergezonden als een duidelijke verklaring van alle dingen” (wa-nazzalnā ʿalayka l-kitāba tibyānan li-kulli shayʾin). In het slotvers van Soera Yusuf (12:111) wordt de Koran zelfs omschreven als een gedetailleerde uiteenzetting van alle dingen (wa-tafṣīla kulli shayʾ). Maar als de Koran een „duidelijke verklaring van alle dingen” (16:89) en een „gedetailleerde uiteenzetting” (12:111)] is, hoe kan dit dan begrepen worden in relatie tot de alledaagse praktijk en de noodzaak te dienaangaande voor andere bronnen, zoals de Soenna (de traditie van de profeet)? Kun je bijvoorbeeld uit de Koran zelf achterhalen hoe je ’t dagelijkse gebed uitvoert? Niet dus. De claim dat de Koran alles verklaart is derhalve een interne tegenstrijdigheid (inconsistentie).

Wat staat er werkelijk in soera 16:89?

Soera 16:89 luidt:

„En Wij hebben op jou het Boek neergezonden als een verklaring van ieder ding.”

Het Quranic Arabic Corpus analyseert tibyānan als „a clarification”, een verklaring of verduidelijking. Daarna volgt li-kulli shayʾ: van of voor ieder ding. De betekenis van Kulli is ieder of alle en shayʾ betekent ding of zaak. Dat betekent nog niet dat kulli shayʾ ieder denkbaar feit in de werkelijkheid moet omvatten. De betekenis van het woord kull (alle/ieder) in het Arabisch wordt, net als in andere talen, sterk bepaald door de directe context en het onderwerp waarover wordt gesproken. Het vers spreekt over Gods oordeel, getuigen tegen de volken en vervolgens over het Boek als verklaring, leiding en barmhartigheid. Door ene moslim zou dus redelijkerwijs aangevoerd kunnen worden dat ieder ding hier slaat op alles wat binnen de godsdienstige leiding van de Koran valt of woorden van gelijke strekking. Het probleem wordt daarmee nog niet opgelost. Zodra ieder ding duidt op alle zaken die nodig zijn ten behoeve van godsdienstige leiding, komt een dagelijkse kernplicht als de ṣalāt juist nadrukkelijk binnen beeld.

Ibn Kathīr, een Arabische islamitische exegeet, historicus en geleerde, haalt bij dit vers een uitspraak van Ibn Masʿūd, een metgezel van de islamitische profeet Mohammed, aan:

„Allah heeft duidelijk gemaakt dat in deze Koran volledige kennis over alles aanwezig is.” [“[Allah] made it clear that in this Qur’an there is complete knowledge and about everything.”]¹Ibn Kathīr, commentaar op Koran 16:89, met de aan Ibn Masʿūd toegeschreven uitleg.

Ibn Kathīr citeert bij zijn uitleg van soera 16:89 echter ook al-Awzāʿī, die de woorden „een verklaring van ieder ding” uitlegt als: „met de soenna”. [“meaning, with the Sunnah.”].²Ibn Kathīr, commentaar op Koran 16:89, citaat van al-Awzāʿī. Dit is dus hoe er binnen de klassieke islamitische uitleg naar gekeken wordt. Het Boek verklaart alles, waarbij de soenna in die verklaring wordt betrokken. De woorden „met de soenna” staan evenwel niet in soera 16:89. Al-Awzāʿī komt dus met een interpretatie waarmee hij Koran en soenna met elkaar verbindt. Klassieke exegeten onderbouwen deze koppeling vaak met andere verzen waarin Mohammed de opdracht krijgt de openbaring toe te lichten. Zo staat in soera 16:44:

„En Wij hebben tot jou de Vermaning neergezonden, opdat jij aan de mensen duidelijk maakt wat aan hen is neergezonden.”

Soera 12:111 gaat nog een stap verder

Aan het eind van de geschiedenis van Jozef staat over de openbaring:

„…een bevestiging van hetgeen eraan voorafging en een gedetailleerde uiteenzetting van ieder ding…”

Het Quranic Arabic Corpus, een online taalkundige database die elk woord in de Koran ontleedt op basis van Arabische grammatica, zinsbouw en morfologie, vertaalt tafṣīla kulli shayʾ met „a detailed explanation of all things”. Verschillende gangbare Engelse vertalingen kiezen eveneens voor „detailed explanation” of „detailed exposition”. Tafṣīl behoort bij de wortel f-ṣ-l, die met scheiden, onderscheiden en uiteenzetten samenhangt. Een tafṣīl duidt dus op een ontvouwing of detaillering. Wie hier uit hoofde van de context „ieder ding” zou beperken tot slechts die zaken die de godsdienstige leiding aangaan, houdt dus nog steeds een ferme uitspraak over: de openbaring geeft daarvan een gedetailleerde uiteenzetting. Ibn Kathīr betrekt betrekt in zijn uitleg tafṣīl kulli shayʾ onder meer op toegestaan en verboden, verplichte handelingen, aanbidding en andere religieuze voorschriften. Het gaat in zijn lezing dus bepaald niet alleen om de hoofdlijn van het verhaal van Jozef.

Waar zegt de Koran dat je vijf keer per dag moet bidden?

Soera 4:103 (Soera An-Nisa) geeft aan dat het rituele gebed (de salat) een verplichting is die gekoppeld is aan specifieke, vastgestelde tijden:

“Voorwaar, het gebed is de gelovigen op vaste tijden voorgeschreven.”

Soera Hud (11:114) draagt moslims op om het gebed te verrichten aan de twee uiteinden van de dag en in de uren van de nacht die dicht bij de dag liggen. Er zijn ook nog andere verzen die specifieke momenten en tijdsaanduidingen aanreiken. Je kunt uit al deze verschillende koranverzen proberen om er vijf gebedsmomenten uit af te leiden, maar nergens staat letterlijk dat er vijf verplichte dagelijkse gebeden zijn. Ook de islamitische geleerde Muzammil De Amerikaanse islamitische geleerde en imam Muzammil H. Siddiqi, voormalig president van de Islamic Society of North America, geeft dat ook toe:

„De Koran gebruikt het getal ‘vijf’ niet uitdrukkelijk om de dagelijkse gebeden te beschrijven.” [“The Quran does not explicitly use the number ‘five’ to describe the daily prayers.”]³Muzammil H. Siddiqi, AboutIslam, 14 januari 2026.

Ook vanuit de Shafiʿitische rechtstraditie (een van de vier grote soennitische rechtstradities binnen de islamitische jurisprudentie) wordt erkend dat de Koran nergens letterlijk zegt dat er vijf dagelijkse gebeden zijn:

„De Koran zegt niet uitdrukkelijk: ‘er zijn vijf dagelijkse gebeden’.” [“The Quran does not explicitly state ‘there are five daily prayers’.”]⁴SeekersGuidance, antwoord over geloofsbelijdenis, Koran en hadith.

De hadith zegt het wél ronduit

Sahih al-Bukhari is de belangrijkste en meest betrouwbare verzameling van hadith (overleveringen over de woorden en daden van de profeet Mohammed) binnen de soennitische islam. Sahih al-Bukhari 528 vergelijkt de werking van het gebed met iemand die zich dagelijks vijfmaal in een rivier wast. Mohammed besluit volgens deze overlevering:

„Dat is het voorbeeld van de vijf gebeden waarmee Allah de zonden uitwist.” [“That is the example of the five prayers with which Allah blots out evil deeds.”]⁵Sahih al-Bukhari 528.

In het verhaal van de miʿrāj, Mohammeds hemelreis, krijgt Mohammed eerst vijftig dagelijkse gebeden opgelegd. Op advies van Mozes keert hij vervolgens meerdere keren naar Allah terug om vermindering te vragen, totdat er uiteindelijk vijf gebeden overblijven. In Sahih al-Bukhari luidt de beslissende passage:

„Dit zijn vijf gebeden en zij staan alle gelijk aan vijftig.” [“These are five prayers and they are all equal to fifty.”]⁶Sahih al-Bukhari, overlevering over de hemelreis en de vermindering van vijftig naar vijf gebeden.

Dit verhaal doet schrijver dezes sterk denken aan Abrahams voorbede voor Sodom in Genesis 18:22-33. Daar onderhandelt Abraham als het ware stapsgewijs met God over het aantal rechtvaardigen waarvoor Sodom gespaard zal worden: 50, 45, 40, 30, 20 en uiteindelijk 10. In het miʿrāj-verhaal gaat Mohammed, op aandringen van Mozes, eveneens herhaaldelijk terug met het verzoek het opgelegde aantal gebeden te verminderen: van 50 uiteindelijk naar 5. Maar dat terzijde. 

Wie binnen de islam dus wil weten dat er vijf verplichte dagelijkse gebeden (de salat) zijn, vindt dit heel duidelijk terug in de hadith. Dat sluit aan bij de ervaring die geregeld in islamitische vraagrubrieken opduikt. Een islamitische vraagsteller beschreef hoe een vriend op een koranistische website terechtkwam en daar las: „De Koran spreekt alleen over het ochtend-, dag- en avondgebed.” [“the Quran only talks of morning, day and evening salaah”].⁷Vraag aan AskMufti over de bewijsgrond voor vijf dagelijkse gebeden. Iemand anders reageert juist scherper vanuit koranistische uitgangspunten: „Als de voorgeschreven gebeden inderdaad vijf per dag zijn, waarom noemt de Koran er dan slechts drie bij naam?” [“If the prescribed prayers are indeed five per day, why does the Quran have only three named salat (prayers)?”]⁸Vraag aangehaald door MuftiOnline over koranistische bezwaren tegen de vijf dagelijkse gebeden.

Wie A zegt, moet ook B zeggen. Wanneer je poneert dat de Koran kullī shayʾ (alles, alle zaken) omvat die nodig zijn voor religieuze leiding, dan is het uiterst merkwaardig dat juist bij de belangrijkste dagelijkse plicht, de ṣalāt (het rituele gebed), zulke elementaire gegevens ontbreken. De Koran zegt nergens rechtstreeks dat een moslim vijfmaal per dag moet bidden en geeft evenmin de volledige gebedsorde. Voor die kennis moet je buiten de Koran te rade gaan bij de soenna en de hadith.

„Maar de Koran zegt toch dat je Mohammed moet gehoorzamen?”

Soera 4:59 gebiedt gelovigen Allah en de boodschapper te gehoorzamen en geschillen naar Allah en de boodschapper terug te brengen. In soera 16:44 staat dat de dhikr, de herinnering of boodschap, aan Mohammed is neergezonden opdat hij aan de mensen duidelijk maakt wat aan hen is neergezonden. In soera 16:64 wordt de verklarende en verduidelijkende functie van Mohammed (en de geopenbaarde Schrift) expliciet benadrukt.

Imam Abdul-Malik Sheikh formuleert de klassieke soennitische positie als volgt: „De Koran is niet de enige bron van leiding.” [“the Quran is not the only source of guidance.”]⁹Darul Ifta Birmingham, antwoord over de vijf dagelijkse gebeden. Daarna wijst hij op de soenna voor het aantal gebeden en hun uitvoering. Jonathan A.C. Brown, hoogleraar islamitische beschaving en specialist in hadith, zegt iets dat voor deze kwestie nog veelzeggender is: „Er zijn dingen die wezenlijk tot onze religie behoren en niet expliciet in de Koran staan.” [“there are things that are essentially part of our religion that are not explicitly mentioned in the Quran.”]¹⁰Jonathan A.C. Brown, gesprek over de noodzaak van hadith, Yaqeen Institute. Hij noemt daarbij juist het aantal, de tijden en de lichamelijke uitvoering van de dagelijkse gebeden.

Het antwoord lost de ene vraag op en opent een andere

Waarom Mohammed naast de Koran gezag heeft, kan door een soennitische moslim goed verklaart worden aan de hand van soera 4:59 en 16:4 . Daarmee heeft hij echter nog niet verklaard waarom 12:111 de Koran zelf een tafṣīl kulli shayʾ noemt. De oplossing luidt doorgaans ongeveer zo: de Koran bevat de grondslag van de leiding en Mohammed werkt die door zijn soenna uit. Brown spreekt in hetzelfde gesprek zelfs over het „zaad” van kennis en leiding dat in de Koran aanwezig is en door de profeet nader wordt ontvouwd. Ja, dat vorm een samenhangende theologische uitleg, doch de tekstuele vraag blijft staan. Tafṣīl betekent nog steeds detaillering en kulli shayʾ nog steeds ieder ding binnen het bedoelde domein. Ondanks deze stellige formulering is men voor een fundamentele plicht genoodzaakt aanvullende gegevens buiten de Koran te raadplegen. Da’s uiterst merkwaardig.

Een korte terzijde: hiermee beweren we niet dat iedere religie slechts één boek mag gebruiken. de Bijbels is een verzameling van 66 boeken. Waar het om gaat is dat de Koran een specifieke uitspraak doet aangaande de eigen verklarende reikwijdte en die uitspraak dient dan ook beoordeeld te worden naar haar eigen bewoordingen. Er staat wat er staat en niet wat je erin zou willen lezen. 

Wat blijft er van „gedetailleerde uitleg van ieder ding” over?

Je hoeft de term kulli shayʾ niet in de meest radicale of totale zin te lezen. De context mag de uitdrukking gerust begrenzen. Neem daarom de gunstigste redelijke lezing voor de moslim: de Koran verklaart alles wat nodig is voor zijn doel als goddelijke leiding. Maar bij soera 12:111 krijg je een ander paar mouwen. Daar gebruikt de Koran het woord tafṣīl, hetgeen nota bene op detaillering en uiteenzetting wijst. Het dagelijkse gebed, bestaande uit vijf verplichte gebeden per dag op vaste tijden, is een van de vijf zuilen van de islam, terwijl de Koran nergens duidelijk maakt dat het om vijf dagelijkse gebeden gaat. Ook geeft het niet de volledige concrete gebedsorde die de traditionele islam verlangt.

Daarop kan een moslim repliceren dat Allah Mohammed als uitlegger heeft gegeven. Maar daarmee erkent hij tegelijk dat de Koran alleen niet voldoende is om de praktische inhoud van zijn godsdienst te kennen. Dan houdt de sterke bewering van soera 12:111, dat de Koran een tafṣīl kulli shayʾ geeft, in die betekenis geen stand. Juist bij de dagelijkse ṣalāt, een van de fundamenteelste plichten van de islam, ontbreken basale voorschriften die een moslim buiten de Koran moet zoeken.

Verder lezen

Ook uit Geloof en levensbeschouwing

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.

De trein gemist: Van Til over kennis, waarheid en ongeloof

Soms lijkt iemand vlak bij de waarheid te zijn — op één stap afstand, als het ware —…

Lees het artikel →

Lees verder

Waarom het christelijk geloof uniek is: Geen privévisioen, maar publieke openbaring

In een wereld vol religies, overtuigingen en levensbeschouwingen klinkt telkens opnieuw dezelfde onderliggende structuur: één individu beweert een…

Lees het artikel →

Richteren 19: wanneer Israël op Sodom gaat lijken

Richteren 19 is een van de donkerste hoofdstukken van de Bijbel en beschrijft hoe Israël moreel ontwricht raakt…

Lees het artikel →