Is de Trooster in Johannes 14 Mohammed?

Laatst bijgewerkt op 4 oktober 2026 door M.G. Sulman

In discussies tussen christenen en moslims keert steeds dezelfde claim terug: Jezus zou in Johannes 14–16 Mohammed hebben aangekondigd als de Parakletos, de Trooster. Ibn Ishaq, een  islamitische historicus, verbond in reeds de achtste eeuw de Johannese Parakleetpassage met Mohammed. Volgens onderzoeker Sean W. Anthony is dit de vroegst bekende islamitische poging om in het Nieuwe Testament zo’n bewijsplaats voor Mohammed te vinden.1Sean W. Anthony, “Muḥammad, Menaḥem, and the Paraclete: New Light on Ibn Isḥāq’s (d. 150/767) Arabic Version of John 15:23–16:11”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies 79 (2016), 255–278, doi:10.1017/S0041977X16000458. De theorie dat de oorspronkelijke Griekse tekst van het Johannesevangelie de term Periklytos (περικλυτός, “de Geprezene”) bevatte en later is veranderd in Parakletos (παράκλητος, “Trooster” of “Voorspreker”), vindt geen enkele steun in de duizenden bekende Griekse handschriften van het Nieuwe Testament en kan worden afgedaan als quatsch. Ook het laat middeleeuwse Evangelie van Barnabas laat Jezus Mohammed aankondigen. In de moderne islamitische apologetiek werd deze gedachte vervolgens breed uitgedragen door onder anderen Ahmed Deedat (1918-2005) en Zakir Naik(1965).2Jan Joosten, “The Gospel of Barnabas and the Diatessaron”, Harvard Theological Review 95 (2002), 73–96; zie voor de moderne islamitische Parakleet-argumentatie tevens Ahmed Deedat, Muhammad the Natural Successor to Christ. Johannes zelf laat geen enkele ruimte voor die lezing: in Johannes 14:26 noemt Jezus de Paraklee „de Heilige Geest” en reeds Irenaeus (ca. 130–202 n.Chr.), een vroege kerkvader, verbond de Parakleet (de Helper of Trooster) die door Christus in het Evangelie van Johannes wordt beloofd, rechtstreeks met de uitstorting van de Heilige Geest over de kerk.3Irenaeus, Adversus Haereses III.17.2, waar hij Johannes 14:16 aanhaalt in zijn bespreking van de komst van de Heilige Geest. GodLogic pakt in de onderstaande video die we in dit artikel bespreken dit punt op wanneer hij met de moslima Sumaya het hoofdstuk zelf doorloopt: wie is die Trooster volgens Jezus’ eigen woorden?

Snel antwoord

“The word Comforter is here applied both to Christ and to the Spirit.” (“Het woord Trooster wordt hier zowel op Christus als op de Geest toegepast.”) Zo legt Johannes Calvijn Johannes 14:16 uit.4Johannes Calvijn, Commentary on the Gospel According to John, vol. 2, commentaar op Johannes 14:16. Christus was de Trooster van Zijn discipelen. Nu Hij heengaat, zal de Vader hun „een anderen Trooster” geven. Een paar verzen later noemt Jezus Hem (nota bene in hetzelfde gesprek) gewoon bij naam: „de Trooster, de Heilige Geest” (Johannes 14:26). Calvijns aperçu sluit dus nauw aan bij de woorden van Johannes zelf.

De gedachte dat de ‘Trooster’ uit het evangelie van Johannes op Mohammed slaat, komt voort uit de islamitische traditie. In Soera 61:6 voorspelt Jezus namelijk de komst van een boodschapper met de naam Ahmad. Maar als je in Johannes zelf leest, lees je dat Jezus daar zegt dat de volgelingen de Trooster al kennen, dat hij bij hen blijft en zelfs in hen zal wonen. En het is Petrus die in Handelingen 2:33 uitlegt dat deze beloofde Heilige Geest vlak na Jezus’ hemelvaart al is uitgestort. Dat gebeurde toen recht voor de ogen van de mensen in Jeruzalem.

Let vooral op:
  • Johannes 14:26 noemt de Trooster uitdrukkelijk „de Heilige Geest”.
  • Jezus zegt tegen Zijn discipelen: „gij kent Hem”. Mohammed leefde ongeveer zes eeuwen later.
  • In Johannes 14:17 staat eerst par’ hymin, „bij u”, en daarna en hymin, „in u”. Sumaya’s uitleg „onder jullie” strijkt dat verschil glad.
  • Voor de populaire gedachte dat Johannes oorspronkelijk periklutos („veelgeprezen”) zou hebben geschreven in plaats van paraklētos, ontbreekt steun uit de overgeleverde Griekse handschriften.

Is de Trooster in Johannes 14 Mohammed?

De gedachte dat de Parakleet Mohammed zou zijn komt niet alleen voor in filmpjes op sociale media. Zij heeft oude papieren binnen de islam. De Koran laat Jezus (Isa geheten in de Koran) zeggen dat na Hem een boodschapper zal komen: „zijn naam is Ahmad” (soera 61:6). Ahmad wordt binnen de islam met Mohammed geïdentificeerd.5Koran, soera 61:6. Zie voor de Arabische tekst en verschillende Engelse vertalingen: Quranic Arabic Corpus, 61:6. De islamhistoricus Sean W. Anthony noemt de verwerking van Johannes 15–16 bij Ibn Isḥāq zelfs de „earliest known attempt by Muslims to find such a biblical proof-text in the New Testament”. Ibn Isḥāq stierf in 767. De poging om Mohammed in de woorden over de Parakleet terug te vinden, bestond dus reeds in de eerste eeuwen van de islam.6Sean W. Anthony, “Muḥammad, Menaḥem, and the Paraclete: New Light on Ibn Isḥāq’s (d. 150/767) Arabic Version of John 15:23–16:11”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies 79 (2016), 255–278, doi:10.1017/S0041977X16000458.

In bovenstaande video van GodLogic Apologetics wordt dit door een moslima te berde gebracht. Achter de naam GodLogic zit Avery Austin Jr., een Amerikaanse christelijke apologeet die veel openbare en online gesprekken voert met moslims en met vertegenwoordigers van (andere) niet-trinitarische stromingen, zoals Jehova’s getuigen en de mormonen. Het format is als volgt. Hij legt een concrete geloofsclaim voor en vervolgens wordt geprobeerd de gebruikte Bijbel- of Korantekst in haar verband te lezen.7Apologia Center, profiel van Avery “God Logic”; zie tevens Counsel of Trent, “GodLogic vs. Muslims, JW’s, and ‘Orthobros’”, 3 augustus 2026. GodLogic kiest voor een deconstructieve aanpak (een methode waarbij je de argumenten van de tegenpartij van binnenuit ontleedt en afbreekt) door islamitische bronnen, zoals de Koran en Hadith, letterlijk te citeren om interne tegenstrijdigheden bloot te leggen. De deconstructieve aanval die GodLogic hanteert is gebaseerd op het presuppositionalisme, waarbij je tijdelijk op het filosofische fundament van je opponent stapt teneinde de interne tegenstrijdigheden van dat wereldbeeld bloot te leggen. Hij doet dit met verve. Via een livestream gaat hij in gesprek met zijn opponenten en hij dwingt hen via indringende (vervolg)vragen om de logische consequenties van hun eigen standpunt(en) onder ogen te zien. Hij is eerlijk, direct en dynamisch. 

In de hierboven aangehaalde video spreekt GodLogic met Sumaya, een moslima die de bekende islamitische uitleg van Johannes verdedigt. Op de vraag of Jezus Mohammed daadwerkelijk heeft genoemd, antwoordt zij zonder enige aarzeling:

“Yeah he did.” („Ja, dat heeft Hij gedaan.”)

Even later komt haar belangrijkste bezwaar tegen de christelijke uitleg. De Heilige Geest bestond immers reeds tijdens Jezus’ aardse leven:

“The Holy Spirit was always here.” („De Heilige Geest was er altijd al.”)

Waarom zegt Jezus dan dat Hij moet weggaan voordat de Trooster komt? Dat is een reële vraag. Het antwoord staat echter in hetzelfde gedeelte waaruit de islamitische claim wordt afgeleid.

Jezus zegt Zelf wie de Trooster is

Johannes 14:16–17 luidt in de Statenvertaling:

„En Ik zal den Vader bidden, en Hij zal u een anderen Trooster geven, opdat Hij bij u blijve in der eeuwigheid; namelijk den Geest der waarheid […] maar gij kent Hem; want Hij blijft bij ulieden, en zal in u zijn.”

Er staat veel in deze paar regels. De Trooster blijft „in der eeuwigheid”. De discipelen kennen Hem reeds. Hij blijft bij hen en zal in hen zijn.

Daarna komt Johannes 14:26:

„Maar de Trooster, de Heilige Geest, Welken de Vader zenden zal in Mijn Naam, Die zal u alles leren, en zal u indachtig maken alles, wat Ik u gezegd heb.”

Johannes 14:26 is hier beslissend. Jezus noemt de Trooster „de Heilige Geest”. Een hoofdstuk verder staat opnieuw „de Trooster”, nu samen met „de Geest der waarheid, Die van den Vader uitgaat” (Johannes 15:26). In Johannes 16 spreekt Jezus verder over wat Hij zal doen. Calvijn merkt bij Johannes 14:16 op:

“The word Comforter is here applied both to Christ and to the Spirit.”

Christus Zelf was bij de discipelen geweest. Na Zijn heengaan zouden zij niet zonder Helper achterblijven. Daarop ziet de belofte van „een andere Trooster”: de Geest blijft bij hen.8Johannes Calvijn, Commentary on the Gospel According to John, vol. 2, commentaar op Johannes 14:16–18.

Sinclair B. Ferguson, een Schotse gereformeerde theoloog en auteur, vestigt de aandacht op het woord „andere” in Johannes 14:16. Jezus belooft volgens hem:

“another Helper, just like the Helper they already have.”

De discipelen kenden reeds één Helper: Christus. Wanneer Zijn zichtbare aanwezigheid verdwijnt, geeft de Vader hun de Heilige Geest. Ferguson ontleent die uitleg gewoon aan de samenhang van Johannes 14 zelf.9Sinclair B. Ferguson, “Another Helper”, Things Unseen, Ligonier Ministries, over Johannes 14:16–17. Johannes 14:26 zegt immers zelf wie de Trooster is: „de Heilige Geest”. Wie daarin toch per se Mohammed wil lezen, moet dus verklaren waarom Johannes met „de Trooster, de Heilige Geest” eigenlijk een Arabische profeet zou hebben bedoeld die ongeveer zes eeuwen later het levenslicht zag. Die uitleg volgt niet uit de tekst zelf, maar zij moet er eerst in worden gelegd. Dat laatste (het in de tekst leggen van een betekenis die er eigenlijk niet in staat) noemt men eisegese. Dit is het tegenovergestelde van exegese.

„Hij zal in u zijn”

Juist Johannes 14:17 levert in het gesprek met Sumaya een interessant moment op. Wanneer de woorden „zal in u zijn” ter sprake komen, zegt zij:

“Will be in you does not necessarily mean inside of you. It could be […] among you basically.” („‘Zal in u zijn’ betekent niet noodzakelijk ‘binnen in u’. Het kan eigenlijk ook ‘onder jullie’ betekenen.”)

Later zegt zij:

“I feel like it means to be among you.” („Ik heb het gevoel dat het betekent: onder jullie zijn.”)

Dat gevoel botst met de formulering van Johannes.

In de Griekse tekst staat eerst par’ hymin: de Geest blijft „bij u”. Daarna schrijft Johannes en hymin: Hij zal „in u” zijn. Johannes zet hier vlak na elkaar twee verschillende voorzetsels. Als en hymin vervolgens ook „bij jullie” of „onder jullie” moet betekenen, is het verschil tussen beide formuleringen weg. Er bestaat bij Johannes 14:17 een oude tekstvariant tussen „Hij is in u” en „Hij zal in u zijn”. Die variant verandert dit punt niet (en dat is hier eigenlijk het opvallende). Beide lezingen hebben en hymin: „in u”.10Zie de tekstkritische noot bij Johannes 14:17 in de New English Translation (NET). De variant betreft ἐστίν, „is”, tegenover ἔσται, „zal zijn”; ἐν ὑμῖν blijft in beide lezingen staan.

Daar komt nog iets bij. Jezus zegt tegen de discipelen: „gij kent Hem”. Petrus en Johannes konden Mohammed niet kennen. Mohammed werd vele eeuwen na hen geboren.

De wereld kan deze Geest volgens Jezus evenmin ontvangen, „want zij ziet Hem niet en kent Hem niet”. Dat taalgebruik past slecht bij een zichtbare menselijke leraar die in Arabië optreedt en door vriend en vijand gezien kan worden.

Nieuwtestamenticus Andreas Köstenberger omschrijft de Parakleet daarom als „another helping presence like Jesus”. In zijn overzicht van de Geest in Johannes wijst hij erop dat Johannes voor dezelfde Persoon de namen „Geest der waarheid”, „Heilige Geest” en paraklētos gebruikt.11Andreas J. Köstenberger, “The Holy Spirit in John’s Gospel: The Book of Exaltation”, Center for Biblical Studies, Midwestern Baptist Theological Seminary, 11 juni 2020.

Er hoeft hier dus geen ingewikkelde christelijke constructie over de tekst te worden gelegd. Johannes verklaart zijn eigen woorden.

Maar de Heilige Geest was er toch al?

Sumaya’s bezwaar verdient wel een serieus antwoord:

“The Holy Spirit was always here.”

Ja. De Heilige Geest werkte reeds vóór Pinksteren. Genesis spreekt al over de Geest Gods. David bidt in Psalm 51:13: „neem Uw Heiligen Geest niet van mij.” De Geest komt in het Oude Testament over profeten en andere door God geroepen mensen. Johannes ontkent dat nergens. De belofte in Johannes 14–16 gaat over de komst van de Geest na het volbrachte werk en de verheerlijking van Christus. Johannes had dat eerder al aangegeven. In Johannes 7:38–39 spreekt Jezus over stromen van levend water. Johannes voegt eraan toe dat Hij daarmee sprak over „den Geest, Denwelken ontvangen zouden, die in Hem geloven”, want „de Heilige Geest was nog niet, overmits Jezus nog niet verheerlijkt was”.

„Was nog niet” kan daar onmogelijk betekenen dat de Heilige Geest nog niet bestond. Johannes spreekt over de aangekondigde gave van de Geest in samenhang met Christus’ verheerlijking.

Daarom zegt Jezus in Johannes 16:7:

„Doch Ik zeg u de waarheid: Het is u nut, dat Ik wegga; want indien Ik niet wegga, zo zal de Trooster tot u niet komen; maar indien Ik heenga, zo zal Ik Hem tot u zenden.”

De volgorde wordt daarna in Handelingen bijna zichtbaar voor onze ogen. Christus sterft, staat op en wordt verhoogd. Op Pinksteren wordt de Geest uitgestort. Petrus legt uit wat de menigte ziet en hoort:

„Hij dan, door de rechterhand Gods verhoogd zijnde, en de belofte des Heiligen Geestes, ontvangen hebbende van den Vader, heeft dit uitgestort, dat gij nu ziet en hoort” (Handelingen 2:33).

Dat sluit rechtstreeks aan bij Johannes.

D.A. Carson, theoloog en emeritus hoogleraar Nieuwe Testament, vat het werk van deze beloofde Geest in Johannes 14–16 onder meer zo samen: “the Holy Spirit, as prosecuting attorney, exposes the sin of the world.” Hij wijst daarnaast op Zijn werk in de discipelen en Zijn getuigenis aangaande Christus.12D.A. Carson, The Farewell Discourse and Final Prayer of Jesus: An Exposition of John 14–17 (Grand Rapids: Baker, 1980), p. 51.

Daarmee wordt ook duidelijk waarom Jezus’ heengaan nodig is. Johannes beschrijft een nieuwe fase in de heilsgeschiedenis. De gekruisigde en verhoogde Christus zendt Zijn Geest.

En dan „Ahmad”

De islamitische redenering begint doorgaans bij soera 61:6. Jezus zegt daar volgens de Koran dat Hij goed nieuws brengt over een boodschapper die na Hem komt:

„[…] whose name is Ahmad.”

Ahmad en Muhammad zijn beide verbonden met de Arabische wortel ḥ-m-d, die met lof en prijzen samenhangt. Binnen de islam wordt de naam Ahmad algemeen beschouwd als een andere naam of eretitel voor de profeet Mohammed. Johannes wordt gelezen met deze Korantekst in het achterhoofd. Sommige moslimapologeten gaan zelfs nog een stap verder. Het oorspronkelijke Griekse woord zou volgens hen periklutos zijn geweest, met een betekenis als „beroemd”, „vermaard” of „veelgeprezen”. Dat zou dan inhoudelijk bij Ahmad passen. Christelijke overschrijvers zouden er later paraklētos van hebben gemaakt. Daarvoor ontbreekt ieder oud handschriftelijk bewijs.

Ook onderzoek naar de islamitische geschiedenis van het argument levert geen vroege Griekse tekst op.13Zie Stephen N. Lambden, “Prophecy in the Johannine Farewell Discourse”, voor een overzicht van de islamitische periklutos-uitleg en de afwezigheid daarvan in de oude Griekse handschriften; vgl. Sean W. Anthony, “Muḥammad, Menaḥem, and the Paraclete”, BSOAS 79 (2016), 255–278. Bovendien heeft Johannes zelf het woord paraklētos nog ergens gebruikt. In 1 Johannes 2:1 schrijft hij:

„En indien iemand gezondigd heeft, wij hebben een Voorspraak bij den Vader, Jezus Christus, den Rechtvaardige.”

„Voorspraak” vertaalt daar hetzelfde Griekse woord: paraklētos.

Dat verklaart ook de uitdrukking „een anderen Trooster” in Johannes 14:16. Christus is Zelf de Voorspraak en Helper van Zijn volk. Nu belooft Hij een andere Parakleet. Johannes 14:26 zegt wie de Parakleet is: de Heilige Geest.

Geraadpleegde bronnen

Voor dit artikel zijn de Bijbeltekst, de Griekse tekst van Johannes, islamitische bronnen en enkele theologische en teksthistorische publicaties geraadpleegd.

  1. Bijbel, Statenvertaling. Johannes 14:16–17, 14:25–26, 15:26, 16:7–15; Handelingen 2:1–4.
  2. Holmes, M. W. (red.). (2010). The Greek New Testament: SBL Edition . Society of Biblical Literature.
  3. Koran, soera 61:6. As-Saff 61:6 .
  4. Ibn Kathir. Tafsir bij soera 61:6 .
  5. Calvijn, Johannes. Commentary on the Gospel According to John, vol. 2 , commentaar op Johannes 14:16–18.
  6. Ferguson, Sinclair B. “Another Helper” . Things Unseen, Ligonier Ministries.
  7. Costa, Tony. (2016). “Does the Bible Predict the Coming of Muhammad?” . The Southern Baptist Journal of Theology, 20(2), 59–73.
  8. Codex Sinaiticus Project. Evangelie naar Johannes .

Reacties en ervaringen

Heb je zelf gehoord of gelezen dat de Trooster in Johannes 14 Mohammed zou zijn, dan kun je hieronder vertellen welk argument daarbij werd gebruikt. Ook inhoudelijke kritiek of aanvullingen zijn welkom; vermeld daarbij liefst de tekst of bron waarop je je baseert.

Verder lezen
Ook uit Geloof en levensbeschouwing

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.