Oren, neus, keel en mond: klachten en aandoeningen

Laatst bijgewerkt op 23 september 2026 door M.G. Sulman

Klachten aan je oren, neus, keel of mond komen vaak voor. Neem oorpijn. Of een verstopte neus na een verkoudheid. Maar ook keelpijn, heesheid, een zweertje in de mond of een bultje bij een speekselklier zijn courante klachten. Vaak verdwijnen deze klachten vanzelf. Soms speelt er iets anders, zoals een allergie, gehoorverlies, een neuspoliep, een probleem met de stembanden of een aandoening van het mondslijmvlies. Ook speekselklieren kunnen klachten geven. Op deze pagina vind je de belangrijkste groepen aandoeningen en klachten van oren, neus, keel en mond.

Aandoeningen van oren, neus, keel en mond

Oor, neus en keel liggen dicht bij elkaar. Ze staan bovendien op verschillende plaatsen met elkaar in verbinding. Bij een verkoudheid kun je daardoor tegelijk een dichte neus, keelpijn en druk op de oren krijgen. Tussen het middenoor en de neus-keelholte loopt bijvoorbeeld de buis van Eustachius. Die helpt de druk aan beide kanten van het trommelvlies gelijk te houden.

De mond hoort functioneel ook bij dit gebied. Je gebruikt je tong, gebit, mondslijmvlies en speeksel bij eten en spreken. Iets verder naar achteren komen mond en keel bij elkaar.

De Nederlandse KNO-vereniging schrijft over het werk van de KNO-arts:

“Minder bekend is, dat de KNO-arts ook afwijkingen in het overige hoofd-halsgebied behandelt.”

Daar horen onder meer aandoeningen van de speekselklieren en zwellingen in het hoofd-halsgebied bij.²Nederlandse Vereniging voor Keel-Neus-Oorheelkunde en Heelkunde van het Hoofd-Halsgebied, Patiënteninformatie: wat doet de KNO-arts?, geraadpleegd september 2026.

Binnen deze rubriek zijn de aandoeningen verdeeld over vier groepen:

• Oren en gehoor
• Neus, reuk en bijholten
• Keel, amandelen en strottenhoofd
• Mond, gebit, tong en speekselklieren

Oren en gehoor

Je oor is ingewikkelder dan het van buiten lijkt. De gehoorgang en het trommelvlies vormen het eerste deel. Daarachter ligt het middenoor met de gehoorbeentjes. Dieper in het hoofd bevindt zich het binnenoor, waar zowel het gehoor als het evenwichtsorgaan zit. Klachten kunnen op al die plaatsen ontstaan. Veelvoorkomende klachten zijn:

• oorpijn;
• een dicht of drukkend gevoel;
• jeuk in de gehoorgang;
• vocht of pus uit het oor;
• minder goed horen;
• oorsuizen;
• soms duizeligheid.

Een oor dat dichtzit, kan gewoon door een prop oorsmeer komen. Bij verkoudheid kan de buis van Eustachius tijdelijk slechter werken. Dan ontstaat druk in het middenoor en voelt het alsof je oor niet goed open wil.

Oorpijn zie je onder meer bij een middenoorontsteking en een ontsteking van de gehoorgang.

Minder goed horen

Gehoorverlies kan langzaam ontstaan. Leeftijd speelt daarbij geregeld een rol. Lawaai kan het gehoor eveneens beschadigen. Dat gebeurt lang niet altijd op een moment waarop je zelf denkt: nu is mijn gehoor beschadigd. Paul beschrijft bij RNID hoe geleidelijk zijn gehoor achteruitging. Pas na het krijgen van hoortoestellen viel hem op hoeveel hij inmiddels miste:

“I hadn’t realised how much had been dulled and how much I’d been missing completely.” (Ik had niet beseft hoeveel gedempt was geraakt en hoeveel ik helemaal niet meer hoorde.)³RNID, The science behind your hearing hangover, 27 augustus 2026.

Sommige mensen merken vooral in rumoerige ruimtes (een verjaardag is vaak de eerste test) dat ze gesprekken steeds moeilijker kunnen volgen. Je hoort iemand wel praten, maar woorden lopen in elkaar over. Langdurige blootstelling aan hard geluid vergroot het risico op blijvende gehoorschade. Gehoorbescherming bij harde muziek of lawaai op het werk is daarom geen overbodige luxe.

Plotseling slechter horen

Ineens veel slechter horen aan één oor is een ander verhaal. Thuisarts formuleert het duidelijk:

“Ben je opeens doof aan 1 oor? Of hoor je met 1 oor opeens veel slechter? Bel direct de huisarts of de huisartsen-spoedpost.”⁴Thuisarts, Ik ben opeens doof aan 1 oor (sudden deafness), laatst gewijzigd 15 mei 2025.

Wacht daar dus niet een paar dagen mee af. Bij plotseling gehoorverlies kan snelle behandeling van belang zijn.

Oorsuizen

Bij tinnitus hoor je geluid waarvoor buiten je lichaam geen geluidsbron bestaat. Dat kan een piep zijn, maar ook ruis, gebrom of een ander geluid. De hinder verschilt sterk per persoon. Caris Lount beschrijft haar tinnitus zo:

“For me, tinnitus is like constantly having a play button stuck on – I can’t turn it off or put it on pause.” (Voor mij is tinnitus alsof de afspeelknop voortdurend vastzit: ik kan het niet uitzetten of pauzeren.)⁵RNID, Caris Lount, My life with tinnitus – from chaos to calm, 2 februari 2026.

Eerder in haar leven was de invloed groot. Ze schrijft ook: “That was the most isolating experience of my life.” (Dat was de meest isolerende ervaring van mijn leven.) Tinnitus betekent overigens niet automatisch dat er iets ernstigs aan de hand is. Krijg je plotseling oorsuizen én word je aan één oor ineens doof of duidelijk slechthorend, dan moet je wel direct contact opnemen met een arts.

Neus, reuk en bijholten

De neus verwarmt en bevochtigt de lucht die je inademt. Het slijmvlies helpt bovendien vuil en ziekteverwekkers op te vangen. Rond de neus liggen met lucht gevulde ruimtes in de botten van het gezicht: de bijholten. Ze staan via kleine openingen in verbinding met de neusholte.

Klachten zijn bijvoorbeeld:

• een verstopte neus;
• loopneus en niezen;
• jeuk in de neus;
• verminderd reukvermogen;
• pijn of druk in het gezicht;
• bloedneuzen die terugkomen.

Een gewone verkoudheid is een zeer frequente oorzaak. Het neusslijmvlies raakt ontstoken, wordt dikker en maakt meer slijm aan. Je kunt daardoor ook minder goed ruiken.

Bijholteontsteking

Bij een bijholteontsteking ben je meestal eerst neusverkouden. Daar komt pijn of druk in het gezicht bij. Bukken of kauwen kan de pijn duidelijker maken. Thuisarts vat het natuurlijke beloop eenvoudig samen:

“Meestal gaat een bijholte-ontsteking vanzelf over na 1 tot 3 weken.”⁶Thuisarts, Ik heb een bijholte-ontsteking, laatst gewijzigd 20 februari 2026.

Antibiotica zijn daarom meestal niet nodig. Duurt de neusverstopping veel langer, of keert ze voortdurend terug, dan kan iets anders spelen. Allergie bijvoorbeeld. Neuspoliepen komen ook voor. Soms is het neustussenschot sterk scheef of is er sprake van een langdurige ontsteking van neus en bijholten. Een KNO-arts kan dan verder kijken. Een kijkonderzoek via de neus (het slangetje is dun en het onderzoek duurt meestal kort) laat delen van de neusholte en neus-keelholte zien die bij gewoon onderzoek moeilijk zichtbaar zijn. Soms is een CT-scan nuttig.

Reukverlies hoort eveneens bij deze groep. Tijdens een verkoudheid ruik je vaak tijdelijk minder. Bij sommige mensen blijft een reukstoornis langer bestaan.

Keel, amandelen en strottenhoofd

Keelpijn is meestal tijdelijk. Vaak zit er een luchtweginfectie achter en trekt de pijn vanzelf weer weg. Toch vallen onder keelklachten nogal verschillende problemen:

• pijn of moeite bij het slikken;
• een brokgevoel;
• ontstoken of vergrote amandelen;
• heesheid;
• verlies van de stem;
• veelvuldig keelschrapen;
• hoesten dat blijft bestaan;
• een zwelling in de hals.

Het strottenhoofd ligt boven de luchtpijp. Hier bevinden zich de stembanden. Wanneer die geïrriteerd of gezwollen raken, verandert je stem. Dat gebeurt geregeld tijdens een verkoudheid of keelontsteking. Een paar dagen hees zijn is doorgaans geen reden voor ongerustheid. Blijft de stem veranderd zonder duidelijke verklaring, laat er dan wel naar kijken. Mayo Clinic adviseert:

“If you have a hoarse voice or other voice issues for 2 to 4 weeks […] talk with your healthcare professional.” (Heb je twee tot vier weken last van heesheid of andere stemproblemen, bespreek dit dan met een zorgverlener.)⁷Mayo Clinic, Voice disorders – Symptoms and causes, geraadpleegd september 2026.

Roken maakt een aanhoudende stemverandering extra relevant.

Slikken en het gevoel van een brok

Ook slikklachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Het probleem kan hoog in de keel zitten. Soms ligt de oorzaak lager, in de slokdarm. Dat verschil is thuis niet betrouwbaar vast te stellen. Een brokgevoel betekent overigens niet dat er werkelijk een brok of zwelling aanwezig is. Bij globusgevoel voelt het alsof er iets in de keel zit terwijl bij onderzoek geen echte obstructie wordt gevonden.

Blijft slikken pijnlijk of moeilijk, of blijft voedsel daadwerkelijk steken, dan hoort dat te worden beoordeeld.

Amandelen

Keelamandelen kunnen ontstoken raken. Bij kinderen kunnen vergrote keel- of neusamandelen ook samengaan met mondademhaling, snurken of problemen rond het middenoor. Soms wordt afgewacht. Bij andere kinderen is verder onderzoek nodig. Dat hangt af van de klachten en hoe vaak ze terugkeren.

Als stem of slikken ineens veel moeilijker wordt

Een verandering van stem kan grote gevolgen hebben als er werkelijk iets met het strottenhoofd gebeurt. Gloria, die vanwege strottenhoofdkanker een laryngectomie onderging, omschreef de gevolgen van haar operatie heel concreet:

“The removal of my voice box has affected my speech, swallowing and breathing.” (Het verwijderen van mijn strottenhoofd heeft invloed gehad op mijn spreken, slikken en ademen.)⁸University College London Hospitals NHS Foundation Trust, Gloria’s story – Laryngeal cancer, geraadpleegd september 2026.

Zo’n ernstige oorzaak is bij gewone heesheid uiteraard niet het meest waarschijnlijk. Aanhoudende onverklaarde heesheid verdient juist aandacht omdat aan het geluid van de stem alleen niet te zien is wat erachter zit.

Mond, gebit, tong en speekselklieren

De mond kan op veel manieren pijn doen. Soms zit het probleem in een tand of kies. Een andere keer gaat het om het slijmvlies, de tong of een speekselklier. Je kunt onder meer last hebben van:

• een pijnlijk plekje;
• zweertjes of wondjes;
• witte of rode plekken;
• veranderingen aan de tong;
• een droge mond;
• een bultje aan de binnenkant van een lip of wang;
• zwelling onder de kaak of bij het oor;
• pijn tijdens het eten;
• tand- of kiespijn.

Bij klachten die duidelijk van tanden of kiezen komen, is de tandarts meestal de eerste aangewezen zorgverlener. Voor afwijkingen van speekselklieren, keel en andere delen van het hoofd-halsgebied kan een huisarts, KNO-arts of mond-kaak-aangezichtschirurg nodig zijn.

Een wondje in de mond geneest meestal vanzelf. Blijft een zweer langer dan ongeveer drie weken zitten, dan moet een huisarts of tandarts ernaar kijken. Dat advies bestaat niet omdat iedere hardnekkige mondzweer verdacht is. De meeste zijn goedaardig. Een plek die niet geneest, moet gewoon beoordeeld worden. Een patiënt die zijn verhaal voor de Mouth Cancer Foundation beschreef, begon met iets ogenschijnlijk kleins:

“I developed a small mouth ulcer sometime in January 1998.”
(Ergens in januari 1998 kreeg ik een klein zweertje in mijn mond.)⁹Mouth Cancer Foundation, AK’s Story, geraadpleegd september 2026.

Zijn verhaal eindigde uiteindelijk bij een ernstige diagnose. Zo’n ervaring zegt niets over de kans dat jouw mondzweer kanker is; ze laat wel zien waarom een plek die wekenlang blijft zitten niet eindeloos met huis-tuin-en-keukenmiddelen behandeld moet worden.

Speekselklieren

Je hebt grote en kleine speekselklieren. Grote speekselklieren liggen onder meer voor het oor en onder de onderkaak. Daarnaast zitten door de hele mond kleine speekselkliertjes.

Een speekselklier kan verstopt raken door een speekselsteen. Kenmerkend is dat de pijn en zwelling rond het eten sterker worden. Op dat moment maakt de klier meer speeksel aan, terwijl de afvoer geblokkeerd is.

Een zwelling onder de kaak (zeker als die rond maaltijden opzet) past bijvoorbeeld bij zo’n afsluiting.

Kleine speekselstenen verdwijnen soms vanzelf. Blijft een steen klachten geven, dan kan verwijdering nodig zijn. Bij koorts, een blijvende pijnlijke zwelling of een ziek gevoel kan een ontsteking van de speekselklier zijn ontstaan.

Mucocele

Een mucocele is een slijmcyste van een kleine speekselklier. Zo’n bultje zit vaak aan de binnenkant van de onderlip en kan ontstaan nadat een speekselkliertje of afvoerbuisje beschadigd is, bijvoorbeeld door op de lip bijten. Cleveland Clinic schrijft:

“Oral mucoceles normally go away on their own.” (Mucoceles in de mond verdwijnen meestal vanzelf.)¹⁰Cleveland Clinic, Oral Mucocele: Symptoms, Causes & Treatment, geraadpleegd september 2026.

Een groot bultje, een afwijking die steeds terugkomt of iets waarvan onduidelijk is wat het precies is, kun je laten beoordelen.

Even terzijde: in het dagelijks taalgebruik heten allerlei plekjes al snel een blaasje, bultje of cyste. Medisch zijn dat verschillende dingen.

Klachten lopen soms door elkaar

De verdeling in oren, neus, keel en mond is praktisch. Je lichaam trekt die grenzen minder strak. Bij een verkoudheid kunnen je neus en keel tegelijk opspelen en raken de oren soms ook betrokken. Neusslijm kan naar achteren de keel in lopen. Een probleem in de neus beïnvloedt soms de druk in het middenoor.

Ook een zwelling onder de kaak zegt nog niet precies waar het probleem zit. Daar bevinden zich speekselklieren en lymfeklieren. Verder lopen er spieren, bloedvaten en andere weefsels.

De plaats waar je iets voelt, geeft dus een aanwijzing. Meer niet.

Hoe worden klachten aan oren, neus, keel en mond onderzocht?

Het onderzoek hangt af van de klacht. Bij oorpijn of gehoorproblemen kijkt de huisarts meestal eerst in het oor. Daarvoor wordt een otoscoop gebruikt: een klein kijkinstrument met een lampje. Zo zijn de gehoorgang en het trommelvlies te beoordelen.

Bij mond- en keelklachten kijkt de arts naar slijmvliezen, tong, keel en amandelen. De hals kan worden afgetast op zwellingen en vergrote lymfeklieren. Soms is dat al voldoende. Als meer onderzoek nodig is, kan het bijvoorbeeld gaan om:

• een gehoortest;
• meting van de werking van het middenoor;
• een echo van een zwelling;
• bloedonderzoek of een kweek;
• een kijkonderzoek van neus, keel of strottenhoofd;
• CT- of MRI-onderzoek;
• soms onderzoek van een stukje weefsel.

Niet iedereen met KNO-klachten belandt dus in een scanner. Veel diagnoses worden gesteld op grond van het verhaal en een betrekkelijk eenvoudig lichamelijk onderzoek.

Behandeling

Er bestaat geen algemene behandeling voor KNO-klachten. Daarvoor lopen de oorzaken te sterk uiteen. Een verkoudheid geneest vanzelf. Dat geldt ook voor veel acute keelontstekingen en bijholteontstekingen. Soms is vooral verlichting van pijn of verstopping nodig. Bij andere aandoeningen worden medicijnen gebruikt. Een ontstekingsremmende neusspray kan bijvoorbeeld worden voorgeschreven bij bepaalde langdurige neusklachten. Een bacteriële infectie vraagt in sommige situaties om antibiotica.

Langdurige neus- en bijholteklachten kunnen behandeling door een KNO-arts nodig maken. Soms zijn medicijnen voldoende. Een operatie komt eveneens voor. Ook kleinere ingrepen horen bij dit vakgebied. Een hardnekkige speekselsteen kan worden verwijderd. Voor een verdachte plek in mond of keel kan weefselonderzoek nodig zijn.

Bij gehoorverlies zijn weer andere oplossingen mogelijk. Een hoortoestel geeft beschadigd gehoor niet plotseling zijn oorspronkelijke werking terug, maar kan wel veel verschil maken. Paul beschreef dat na zijn eerste hoortoestellen zo:

“Oh my God! I can actually hear stuff!” (O mijn God, ik kan werkelijk weer dingen horen!)¹¹RNID, The science behind your hearing hangover, 27 augustus 2026.

Charlotte, die gehoorverlies en tinnitus heeft, beschrijft een heel ander aspect van dagelijks omgaan met haar klachten:

“I manage my tinnitus by busying myself – doing anything that will take my mind off it.” (Ik ga met mijn tinnitus om door mezelf bezig te houden, met iets waardoor mijn aandacht ervan afgaat.)¹²RNID, Living with tinnitus: Charlotte’s story, 2 februari 2026.

Dat is een persoonlijke ervaring. Wat iemand bij tinnitus helpt, verschilt nogal.

Wanneer naar de huisarts?

Maak een afspraak wanneer klachten blijven bestaan, steeds terugkomen of duidelijk erger worden.

Laat bijvoorbeeld beoordelen:

• oorpijn die niet overgaat;
• gehoor dat merkbaar achteruitgaat;
• een langdurig verstopte neus;
• neusbloedingen die geregeld terugkomen;
• slikklachten die aanhouden;
• onverklaarde heesheid die weken blijft bestaan;
• een zweer of andere plek in de mond die na ongeveer drie weken niet genezen is;
• een nieuwe of blijvende zwelling in de hals;
• een speekselklier die telkens opzet of pijnlijk blijft.

Vooral bij langzaam gehoorverlies wachten mensen soms lang. Sian beschreef over haar eigen gehoorverlies:

“I didn’t want to believe it.” (Ik wilde het niet geloven.)¹³RNID, I’m deaf – so what? Sian’s hearing loss journey, 28 april 2026.

Dat is begrijpelijk, maar onderzoek kan wel duidelijk maken wat er aan de hand is en welke hulp mogelijk is.

Wanneer sneller hulp inschakelen?

Sommige klachten moeten dezelfde dag of direct worden beoordeeld. Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost als je plotseling aan één oor doof wordt of binnen korte tijd veel slechter hoort.

Neem bij een bijholteontsteking dezelfde dag contact op als je snel zieker wordt, suf raakt of hevige hoofdpijn krijgt. Dat geldt ook als een oog dik of rood wordt, pijn gaat doen of je ineens minder goed of dubbel ziet. Ernstige benauwdheid vraagt snelle medische hulp. Dat geldt ook wanneer slikken plotseling zo moeilijk wordt dat je speeksel nauwelijks kunt wegslikken of wanneer een zwelling in mond of keel de ademhaling belemmert.

Verder lezen

Ook uit Aandoeningen

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.

Ziekte van Hailey-Hailey: symptomen en behandeling

De ziekte van Hailey-Hailey (pemphigus benignus familiaris chronicus) is een zeldzame erfelijke aandoening van de huid. Bij deze…

Lees het artikel →

Bromhidrose uitgelegd: zweet, bacteriën en hardnekkige lichaamsgeur

Bromhidrose is een medische term voor hardnekkige, onaangename lichaamsgeur die ontstaat wanneer zweet, huidvet en bacteriën op de…

Lees het artikel →

Schrompelblaas: symptomen, oorzaak en behandeling

Een zogeheten 'schrompelblaas' duidt op een verschrompeling van de blaas. Dit is het krimpen van de weefsels waaruit…

Lees het artikel →