Hooikoorts: symptomen en behandeling (medicijnen)

Last Updated on 8 augustus 2025 by M.G. Sulman

Hooikoorts, ook wel allergische rhinitis genoemd, een allergie voor stuifmeel van grassen of bomen en veroorzaakt verkoudheidsverschijnselen. De symptomen kunnen bestaan uit een verstopte neus, vermoeidheid, jeukende ogen en niezen. Maar in tegenstelling tot verkoudheid wordt hooikoorts niet veroorzaakt door een virus. Hooikoorts wordt veroorzaakt door een allergische reactie op een onschadelijke stof, die het lichaam identificeert als schadelijk (allergeen). Behandeling kan onder meer met medicijnen. 

Casus: Hooikoorts bij een scholier in examenperiode

Toen de 17-jarige Emma in april aan haar eindexamenvoorbereiding begon, merkte ze dat ze zich steeds moeilijker kon concentreren. Haar ogen prikten en traanden, haar neus liep onafgebroken, en niezen kwam in salvo’s van tien keer achter elkaar. “Het voelt alsof ik een verkoudheid heb die niet overgaat,” zei ze tegen haar moeder.

De huisarts stelde al snel de diagnose hooikoorts (allergische rhinitis), getriggerd door de hoge pollenconcentraties van dat moment. Een huidpriktest wees op een forse allergie voor berkenpollen. Emma kreeg het advies om ramen overdag gesloten te houden, de was binnenshuis te drogen en rond piekmomenten geen buitenactiviteiten te plannen.

Omdat haar klachten het studeren belemmerden, startte de arts met een antihistaminicum in tabletvorm en een corticosteroïd-neusspray. Binnen enkele dagen namen de niesbuien en de loopneus merkbaar af, al bleef ze buiten nog wel last houden van jeukende ogen. Hiervoor gebruikte ze aanvullend oogdruppels met natriumcromoglicaat.

Emma leerde al snel haar dagindeling aan te passen aan het pollennieuws. Ze fietste bijvoorbeeld vroeg in de ochtend naar school, voordat de pollenconcentratie piekte, en plande het leren met open raam pas ’s avonds. Met deze combinatie van medicatie en leefstijlaanpassingen kon ze haar examens toch met succes afronden — mét hooikoorts, maar zonder complete uitputting.

Wat is hooikoorts?

De meeste gevallen van hooikoorts ontstaan door een allergische reactie op pollen. Deze pollen komen vrij wanneer planten en bomen in bloei staan en verspreiden zich door de lucht. Er zijn diverse soorten planten en bomen die pollen verspreiden en waarvan je symptomen kunt ervaren.

Vanwege klimaatverandering wordt het in Nederland steeds warmer. Deze hogere temperaturen zorgen ervoor dat bestaande planten en bomen eerder en langer bloeien, en mogelijk zelfs sterker. Ook kunnen nieuwe soorten planten (die niet oorspronkelijk inheems zijn) zich vestigen. Dit betekent dat mensen gedurende een langere periode last kunnen hebben van hooikoortssymptomen en zelfs mensen zonder eerdere klachten hiermee geconfronteerd kunnen worden. Een voorbeeld van een exoot is de alsemambrosia. Deze plant bloeit in augustus en geeft dan aanzienlijke hoeveelheden zeer allergene pollen vrij. Aangezien de bloei van deze plant doorgaat tot in oktober, wordt het hooikoortsseizoen met minstens twee maanden verlengd.

De pollentellingen van onder andere het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) laten zien dat pollen van bepaalde planten, zoals hazelaar, els, berk, gras en bijvoet, tijdens warme jaren eerder vrijkomen. Hogere temperaturen gedurende het jaar zorgen ervoor dat planten geleidelijker in bloei komen. Bovendien leiden hogere temperaturen in de herfst en winter tot een langere bloeiperiode van planten. Hierdoor strekt het pollenseizoen zich uit, wat leidt tot meer problemen voor mensen met hooikoorts.

Door het opwarmende klimaat zien we ook nieuwe soorten planten en bomen in Nederland verschijnen. Veel van deze nieuwkomers kunnen hooikoorts veroorzaken, zoals Ambrosia, klein graskruid en olijfbomen.

De luchtkwaliteit en de hoeveelheid ozon in de lucht hebben directe invloed op de verspreiding van pollen. Hogere ozonconcentraties zorgen voor meer allergenen in de lucht. Bovendien versterkt luchtverontreiniging het effect van pollen. Hierdoor zijn mensen met luchtwegaandoeningen en mensen die in stedelijke gebieden wonen vatbaarder voor hooikoorts.

Synoniemen

Enkele synoniemen voor hooikoorts:

• Pollinosis
• Seizoensgebonden allergische rhinitis
• Pollenallergie
• Grassenallergie
• Lenteallergie
• Voorjaarsallergie
• Hay fever (Engels)
• Allergische rinitis (seizoensgebonden)
• Voorjaarssnuiven
• Pollenintolerantie

Symptomen van hooikoorts

Mogelijke symptomen van hooikoorts zijn:

• Niezen
• Loopneus
• Verstopte neus / snotneus
• Jeukende neus
• Jeukende keel
• Jeukende ogen
• Tranende ogen
• Rode of geïrriteerde ogen
• Hoofdpijn
• Vermoeidheid
• Sombere stemming (minder vaak)
• Slaapproblemen (minder vaak)
• Verminderde concentratie (minder vaak)
• Verminderd reuk- en smaakvermogen
• Oorpijn
• Vol gevoel in het hoofd, sinusdruk of bijholtehoofdpijn
• Oorontsteking (minder vaak)
• Keelpijn
• Droeg keel en kriebelhoest
• Droge hoest
• Kortademigheid
• Verminderde eetlust
• Spier- en gewrichtspijn
• Misselijkheid (zelden)
• Duizeligheid (zelden)
• Koortsig gevoel (zelden)

Hooikoorts en onweersastma

Het graspollenseizoen brengt een toename van astma en hooikoorts met zich mee. Het brengt ook de kans op onweersastma met zich mee.

Tijdens lentestormen kunnen pollenkorrels door de impact van onweer in kleine fragmenten uiteenbarsten. Normaal gesproken zijn pollenkorrels te groot om de longen binnen te dringen. Maar als er een onweersbui nadert, kunnen stijgende luchtstromen hele pollenkorrels de lucht in tillen en naar de wolken brengen. Wanneer deze korrels in contact komen met vocht, splitsen ze in kleine stukjes, wat hun allergeniciteit verhoogt. De wind verspreidt vervolgens deze fragmenten in de omgeving. Wanneer mensen met een pollenallergie deze kleine pollenstukjes inademen, kunnen ze diep in de longen terechtkomen en een flinke astma-aanval veroorzaken.

Mensen met hooikoorts, vooral degenen die last hebben van piepende ademhaling of hoesten met hooikoorts, lopen mogelijk een verhoogd risico op epidemisch onweersastma. Epidemisch onweersbuiastma kan plotseling, ernstig en zelfs levensbedreigend zijn.

Als je je hooikoorts goed onder controle heeft, kun je je risico op onweersastma verminderen.

Bekijk deze video over hooikoorts en onweersastma:

Behandeling van hooikoorts (allergische rhinitis)

Hooikoorts is het gevolg van een overdreven afweerreactie van het immuunsysteem op onschadelijke pollen van bomen, grassen of kruiden. De behandeling richt zich op drie pijlers: vermijden van blootstelling, symptoomverlichting en, indien nodig, langdurige aanpak van de oorzaak via immunotherapie. Hieronder vind je een zeer uitgebreide beschrijving van alle opties.

Vermijden van blootstelling aan pollen

Hoewel volledig vermijden zelden lukt, kan de hoeveelheid ingeademde pollen flink worden beperkt door:

Binnen

• Ramen en deuren gesloten houden tijdens hoge pollenconcentraties (vooral midden op de dag).

• Gebruik van luchtfilters of luchtreinigers met HEPA-filter.

• Was kleding binnenshuis en droog deze niet buiten tijdens het pollenseizoen.

• Vaker stofzuigen (met HEPA-filter) en dweilen om pollen die via kleding of huisdieren binnenkomen te verwijderen.

Buiten

• Buitenactiviteiten plannen in de vroege ochtend of na regen, wanneer pollenconcentraties lager zijn.

• Zonnebril dragen om ogen te beschermen tegen pollen.

• Pet of hoed gebruiken om pollen uit het haar te houden.

• Gezicht en handen wassen na buiten zijn; haren ’s avonds uitspoelen om pollen te verwijderen.

Medicamenteuze behandeling

a. Antihistaminica

Blokkeren de werking van histamine, de stof die allergische klachten veroorzaakt.

• Tabletten: loratadine, cetirizine, fexofenadine (meestal niet-sederend)

• Oogdruppels: met antihistaminica (azelastine) voor jeukende, tranende ogen

• Neussprays: antihistaminica (azelastine, levocabastine) voor neusklachten
  💡 Beste werking bij dagelijks gebruik gedurende het hele pollenseizoen.

b. Corticosteroïde-neussprays

Werken ontstekingsremmend en zijn zeer effectief tegen neusverstopping, niezen en loopneus.

• Voorbeelden: mometason, fluticason, budesonide

• Effect treedt pas op na enkele dagen consequent gebruik.

• Weinig systemische bijwerkingen bij correct gebruik.

c. Combinatiesprays

Bevatten zowel een antihistaminicum als een corticosteroïd (bijv. azelastine + fluticason) en werken sneller en sterker bij matige tot ernstige klachten.

d. Oogdruppels met mestcelstabilisatoren

• Voorbeelden: natriumcromoglicaat, lodoxamide

• Voorkomen dat mestcellen histamine afgeven; vooral preventief effectief.

e. Zoutoplossing (nasale spoeling)

• Spoelen met isotone of hypertone zoutoplossing verwijdert pollen uit de neusholte en vermindert zwelling.

• Kan veilig gecombineerd worden met alle andere behandelingen.

Immunotherapie (desensibilisatie)

De enige behandeling die het beloop van hooikoorts duurzaam kan veranderen.

• Principe: het immuunsysteem stapsgewijs leren tolereren voor het allergeen.

• Vormen:

  • Subcutane immunotherapie (SCIT): injecties met allergeenextracten in oplopende dosis

  • Sublinguale immunotherapie (SLIT): tabletten of druppels onder de tong

• Duur: meestal 3 jaar dagelijks (SLIT) of periodiek (SCIT).

• Resultaat: vermindering van klachten en medicijngebruik, soms voorkómen van astma-ontwikkeling.

• Indicatie: ernstige klachten ondanks optimale medicamenteuze behandeling, of wens om medicatie te vermijden.

Aanvullende en ondersteunende maatregelen

• Pollennieuws volgen: via apps of websites; hiermee activiteiten plannen.

• Binnenklimaat optimaliseren: vermijden van sigarettenrook, chemische dampen en sterke geuren die klachten verergeren.

• Voedselkruisreacties: sommige mensen met hooikoorts krijgen klachten bij het eten van bepaalde rauwe groenten, fruit of noten (orale allergie). Kennis hiervan voorkomt onnodige irritatie.

• Gezonde leefstijl: voldoende slaap, gezonde voeding, stressreductie ondersteunen het immuunsysteem.

Behandeling bij kinderen

• Zelfde basisprincipes als bij volwassenen, maar medicatiekeuze moet leeftijdsgebonden en veilig zijn.

• Ouders instrueren over correct gebruik van neussprays en oogdruppels.

• Extra aandacht voor schoolprestaties: hooikoorts kan concentratie en leervermogen beïnvloeden.

Wanneer naar de arts?

• • • Ernstige of langdurige klachten ondanks zelfzorg

    • Oogklachten met pijn, lichtschuwheid of visusverlies

    • Vermoeden op astma (piepen, benauwdheid)

    • Bijwerkingen van medicatie of twijfel over juist gebruik

Zelfzorgmaatregelen

Zelfzorgmaatregelen voor hooikoorts:

Vermijd pollen

Blijf binnen op dagen met hoge pollenconcentraties, vooral tijdens de ochtenduren.

Sluit ramen en deuren

Houd ramen en deuren gesloten om pollen buiten te houden, vooral op winderige dagen.

Gebruik luchtreinigers

Plaats luchtreinigers met HEPA-filters om de binnenlucht van pollen te zuiveren. Vervang tijdig het filter.

Draag een zonnebril

Bescherm je ogen tegen pollen door een zonnebril te dragen als je naar buiten gaat.

Was kleding en haren

Ga douchen en was je kleding nadat je buiten bent geweest om pollen van je lijf en kleding te verwijderen.

Neusspoeling

Gebruik een zoutoplossing om de neus te spoelen en pollen te verwijderen.

Zoutoplossing neusspray

Gebruik zoutwater neusspray om irritatie te verminderen en de neus schoon te houden.

Honing gebruiken

Lokaal geproduceerde honing kan mogelijk wat verlichting bieden door blootstelling aan lokale pollen.

Vermijd bepaalde voedingsmiddelen

Sommige voedingsmiddelen kunnen kruisreacties veroorzaken met pollen. Dus vermijd ze indien nodig. Bijvoorbeeld:

• Appels: Vooral bij berkenpollenallergie.
• Selderij: Kan reageren met berkenpollen.
• Wortels: Kruisreactie met berken- en bijvoetpollen.
• Noten: Bijvoorbeeld hazelnoten, amandelen; gerelateerd aan berken- en graspollen.
• Steenvruchten: Zoals perziken, pruimen; kruisreactie met berkenpollen.
• Kiwi: Kan reageren met berken- en graspollen.
• Bananen: Kruisreactie met berken- en latexallergie.
• Aardappels: Mogelijk geassocieerd met graspollen.
• Paprika: Vooral bij bijvoetpollenallergie.
• Tomaten: Kruisreactie met bijvoetpollen.
• Meloenen: Bijvoorbeeld watermeloen, cantaloupe; gerelateerd aan bijvoetpollen.
• Kruiden en Specerijen: Bijvoorbeeld koriander, peterselie; kan kruisreageren met diverse pollen.

Let op: Een allergie voor bijvoetpollen gaat vaak samen met een allergie voor selderij, peterselie, wortel, venkel, komijn, dille, paprika en anijs.

Uit de oude doos

De eerste keer ‘hooikoorts’ in een Nederlandse krant (1837)

De oudste bekende vermelding van het woord hooikoorts in een Nederlandse krant dateert van 13 juni 1837. Het stond in de Nederlandsche Staatscourant en betrof een vertaald bericht uit Engeland over de gezondheidstoestand van koning William IV. Het stuk laat zien dat de term toen al werd gebruikt, zij het vaak in een ruimere betekenis dan tegenwoordig, namelijk voor uiteenlopende seizoensgebonden luchtwegklachten. We hebben het artikeltje omgezet naar hedendaags Nederlands:

Het volgende bulletin is op 9 juni van deze maand te Windsor uitgegeven:
“De Koning heeft sinds enige tijd last van een longkwaal, die Zijne Majesteit noodzaakt zich terug te trekken in zijn kamer en die grote zwakte heeft veroorzaakt. Dit weerhoudt hem er echter niet van om, zoals gewoonlijk, zich met de staatszaken bezig te houden.”

— Henry Halford
— W.F. Chambers

Kasteel van Windsor, 9 juni 1837.

De Londense kranten van 10 juni, die dit bulletin publiceerden, voegden eraan toe dat, volgens berichten die zij diezelfde dag uit Windsor ontvingen, de Koning zich op de ochtend van de 10e nog altijd in dezelfde toestand bevond. Er was dus in zijn ziektebeeld geen enkele verbetering opgetreden.
Sommige kranten meldden bovendien dat de Koning in vroegere jaren jaarlijks door dezelfde aandoening werd getroffen, waardoor zijn krachten geleidelijk waren afgenomen. Hij leed daarbij aan wat men toen hooikoorts noemde — een term die destijds vaak ook gebruikt werd voor seizoensgebonden luchtwegklachten in bredere zin, niet alleen voor de specifieke allergie zoals wij die nu kennen. Vroeger had hij hier nooit last van gehad, maar sinds enkele jaren wel, en daarom werd gevreesd dat de Koning, ondanks zijn doorgaans sterke gezondheid, nu zodanig verzwakt was dat hij zich van deze ziekte niet meer volledig zou herstellen.
Deze sombere berichten over de gezondheid van de Koning temperden de hoop op zijn herstel aanzienlijk.

Hooikoorts (1923)

In augustus 1923 publiceerde Het Vaderland in de rubriek Wetenschappelijke Berichten een artikel van dr. G. Doyer van Cleef over de stand van kennis rond hooikoorts. Daarin werd duidelijk gemaakt dat veel meer plantensoorten de oorzaak kunnen zijn van deze aandoening dan men voorheen aannam. Interessant is dat de term hooikoorts toen al als onjuist werd beschouwd en men liever sprak van ziekte door stuifmeelvergiftiging. Het stuk geeft bovendien een inkijkje in hoe men in de vroege 20e eeuw dacht over ‘groepsreacties’ op stuifmeel en over het onderscheid tussen onschadelijk en ziekmakend stuifmeel.

Tegenwoordig, aldus dr. G. Doyer van Cleef in het tijdschrift De Natuur, weet men dat veel meer planten de oorzaak van hooikoorts kunnen zijn dan men vroeger dacht. De naam ‘hooikoorts’ is eigenlijk niet passend; in plaats daarvan wordt nu vaak de term gebruikt: ziekte door stuifmeelvergiftiging.

Recente onderzoeken hebben duidelijk gemaakt wat men tegenwoordig ‘groepsreacties’ noemt. Zo reageren mensen met zogeheten juli-koorts op stuifmeel van grassen, terwijl herfstkoorts meestal wordt veroorzaakt door stuifmeel van samengestelde bloemen zoals guldenroede, goudknopjes, zonnebloemen en alsem (ambrosia).

De studie van deze ‘groepsreacties’ wijst erop dat stuifmeelkorrels van nauw verwante plantensoorten vaak dezelfde chemische stoffen bevatten of een vergelijkbare opbouw hebben. Hoewel een groot aantal soorten stuifmeelkorrels dezelfde klachten kan veroorzaken, betekent dit niet dat al die planten de ziekte zelf veroorzaken. Het is denkbaar dat slechts het stuifmeel, dat door de wind wordt verspreid en bovendien giftig is, werkelijk een rol speelt; terwijl het stuifmeel van guldenroede, goudknopjes, zonnebloemen en madeliefjes onder normale omstandigheden onschadelijk kan zijn.

Uitgebreide FAQ over hooikoorts – met bekende én minder bekende inzichten

Hooikoorts is voor sommigen een jaarlijks terugkerende kwelgeest, voor anderen een plots opduikende verrassing in het voorjaar. Hieronder vind je niet alleen de standaardvragen, maar ook de onderwerpen waar opvallend veel mensen naar zoeken – en enkele minder bekende feiten die je mogelijk nog niet kende.

Wat is hooikoorts eigenlijk?

Hooikoorts, officieel allergische rhinitis, is een overreactie van het immuunsysteem op pollen van bomen, grassen of kruiden. Het lichaam behandelt deze onschuldige stuifmeelkorrels alsof het indringers zijn, waarbij histamine vrijkomt en klachten als niezen, jeuk, tranende ogen en een loopneus ontstaan.

Wanneer in het jaar kun je hooikoorts krijgen?

• Vroege lente: berken-, elzen- en hazelaarpollen

• Late lente/zomer: graspollen

• Najaar: ambrosia en sommige kruiden
  💡 Minder bekend: sommige mensen hebben het hele jaar door klachten door pollen in combinatie met allergie voor huisstofmijt of schimmels (perenniale rhinitis).

Kun je hooikoorts ineens op latere leeftijd krijgen?

Ja. Hoewel het vaak in de kindertijd of tienerjaren begint, kan een allergie zich ook pas op volwassen leeftijd ontwikkelen, soms na een verhuizing naar een gebied met andere pollen of na een periode van verzwakte weerstand.

Welke minder bekende klachten horen bij hooikoorts?

• Vermoeidheid en concentratieproblemen

• Slaapproblemen door verstopte neus

• Oorpijn of een drukkend gevoel in het hoofd

• Verergering van eczeem of astma

• Geur- en smaakverlies tijdens het pollenseizoen

Kan hooikoorts hoofdpijn veroorzaken?

Ja. Door zwelling van het neusslijmvlies en verhoogde druk in de bijholten kan een doffe hoofdpijn ontstaan, vaak verward met spanningshoofdpijn of migraine.

Is hooikoorts erfelijk?

De aanleg voor allergieën is deels erfelijk. Als beide ouders hooikoorts hebben, is de kans groter dat hun kind het ook ontwikkelt, al speelt omgevingsblootstelling ook een rol.

Hoe weet ik op welke pollen ik reageer?

Een huidpriktest of bloedonderzoek kan dit aantonen. Ook het vergelijken van je klachten met pollenkalenders geeft vaak een sterke aanwijzing.

Kun je hooikoorts voorkomen?

Volledig voorkomen is niet mogelijk, maar blootstelling verminderen kan veel schelen:

• Binnenblijven tijdens piekmomenten

• Zonnebril en pet dragen buiten

• Kleding en haar wassen na buiten zijn

• Pollengaas voor ramen installeren

Helpt spoelen van de neus?

Ja. Nasale spoeling met zoutoplossing verwijdert pollen en slijm uit de neus, vermindert zwelling en kan medicijngebruik verlagen.

Hoe zit het met kruisreacties met voeding?

Veel mensen met berkenpollenallergie krijgen klachten bij rauwe appel, hazelnoot, wortel of selderij (oraal allergiesyndroom). Bij graspollenallergie kunnen meloen, tomaat of pinda klachten geven. Koken of schillen vermindert vaak de reactie.

Kan hooikoorts verergeren tot astma?

Ja. Onbehandelde allergische rhinitis kan de luchtwegen gevoeliger maken, waardoor astma zich ontwikkelt of verergert. Dit is een belangrijk argument voor tijdige en goede behandeling.

Welke minder bekende behandelingen zijn er?

• Combinatiesprays met corticosteroïd én antihistaminicum voor sneller effect

• Sublinguale immunotherapie (tablet/druppel onder de tong) als langetermijnoplossing

• Pollenvrije kamers in ziekenhuizen of hotels, speciaal voor zware allergieën

Bestaat er hooikoorts in de winter?

Niet door pollen van buiten, maar wel door binnenshuis allergeenbronnen zoals huisstofmijt of schimmels. Soms wordt dit in de volksmond ‘winterhooikoorts’ genoemd.

Kan stress invloed hebben op hooikoorts?

Ja. Stress beïnvloedt het immuunsysteem, waardoor allergische reacties heftiger kunnen verlopen.

Wanneer moet je naar de arts?

• Klachten blijven ondanks zelfzorg en antihistaminica

• Ernstige oogklachten of pijn

• Benauwdheid, piepende ademhaling

• Verdenking op kruisreacties met voeding die leiden tot zwelling in keel of lippen

💡 Minder bekend maar belangrijk: sommige mensen ervaren juist verlichting van klachten na een onweersbui, terwijl anderen erdoor verergering voelen. Dat komt doordat onweersbuien pollen kunnen doen barsten in microscopische deeltjes die dieper in de luchtwegen doordringen.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over hooikoorts, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.