Zwangerschap en bevalling: aandoeningen en complicaties

Laatst bijgewerkt op 11 september 2026 door M.G. Sulman

Een zwangerschap is geen ziekte. Toch is het juist een periode waarin een aantal aandoeningen uitsluitend kan ontstaan, terwijl andere ziekten een ander verloop krijgen of plotseling belangrijker worden. Soms begint het betrekkelijk onschuldig: jeuk, misselijkheid, een wat hogere bloeddruk of bloedverlies. Elders wordt bij een echo iets gevonden aan de placenta, het vruchtwater of de navelstreng terwijl de zwangere zelf nergens last van heeft. Ook tijdens de bevalling kunnen onverwachte problemen ontstaan. Deze rubriek gaat daarom niet over het gewone verloop van negen maanden zwangerschap, maar over aandoeningen, afwijkingen en complicaties tijdens de zwangerschap, rond de geboorte en in de eerste tijd daarna.

Snel antwoord

Tijdens de zwangerschap en rond de bevalling kunnen aandoeningen of afwijkingen ontstaan bij de moeder, het ongeboren kind, de placenta of de navelstreng. Sommige worden toevallig tijdens een echo of bloedonderzoek gevonden en geven nauwelijks klachten. Andere vallen eerder op door bloedverlies, pijn, een hoge bloeddruk of veranderingen in de groei en bewegingen van het kind. Zwangerschapsdiabetes en pre-eclampsie behoren bijvoorbeeld tot de problemen waarvoor tijdens controles gericht wordt gescreend.

Ook tijdens de bevalling kunnen er complicaties optreden. Soms vordert de bevalling onvoldoende, ligt het kind ongunstig of ontstaan problemen met de hartslag van de baby. Verloskundige of gynaecoloog beoordeelt dan welke controle of behandeling nodig is; dat kan uiteenlopen van extra observatie tot medicatie, een kunstverlossing of keizersnede. Veel afwijkingen worden al vóór de bevalling ontdekt. Een medische term in een echo- of onderzoeksverslag zegt overigens op zichzelf nog weinig over de ernst.

Let vooral op:

Neem bij fors vaginaal bloedverlies, hevige buikpijn, ernstige benauwdheid of plotseling ernstig ziek worden direct contact op met een verloskundige, huisarts of ziekenhuis.
Een sterke hoofdpijn, sterretjes of wazig zien en pijn boven in de buik kunnen tijdens de zwangerschap reden zijn voor snelle beoordeling, onder meer vanwege pre-eclampsie.
Voel je je kindje duidelijk minder bewegen dan je gewend bent, wacht dan niet tot de volgende zwangerschapscontrole.
Vruchtwaterverlies, regelmatige weeën vóór 37 weken of andere onverwachte veranderingen rond de zwangerschap moeten met de verloskundige of gynaecoloog worden besproken.

Een zwangere vrouw staat in een veld vol bloemen en kijkt rustig glimlachend in de camera. Ze draagt een rode bloemenjurk en houdt haar handen op haar buik. Op de achtergrond zijn bomen en een lichte, bewolkte lucht te zien. De sfeer is vredig en natuurlijk. — *Zwangere vrouw / Bron: Pixabay*

Aandoeningen die tijdens de zwangerschap (kunnen) ontstaan

Sommige ziektebeelden bestaan feitelijk alleen dankzij de zwangerschap. Na de geboorte verdwijnen ze vaak weer, al is het mogelijk dat de doorgemaakte aandoening nog wel iets zegt over de gezondheid in latere jaren.

Hyperemesis gravidarum

Misselijkheid en overgeven komen in het begin van de zwangerschap vaak voor. Bij hyperemesis gravidarum gaat het aanzienlijk verder. Een vrouw kan zo vaak of langdurig misselijk zijn en braken dat normaal eten en drinken nauwelijks meer lukt. het gevolg kan zijn: gewichtsverlies, uitdroging en verstoring van zouten in het bloed. Een ziekenhuisopname kan dan nodig zijn. Bijvoorbeeld voor toediening van vocht en voeding en/of het geven medicijnen tegen misselijkheid.¹

Selin, die tijdens twee zwangerschappen getroffen werd door hyperemesis, beschreef hoe klein haar wereld uiteindelijk werd:

“I found myself confined to the house, afraid to venture out due to the constant fear of being sick.”Letterlijk vertaald: “Ik merkte dat ik aan huis gekluisterd was, bang om naar buiten te gaan door de voortdurende angst om over te geven.”²

Dat laat ook zien waarom de benaming ‘ernstige ochtendmisselijkheid’ de aandoening tekort kan doen. Hyperemesis kan je maandenlang ontregelen op het gebied van werk, slaap, beweging en sociale contacten.

Zwangerschapsdiabetes

Bij zwangerschapsdiabetes stijgt de bloedsuiker tijdens de zwangerschap. Het treedt op bij grofweg 2 tot 6 % van de vrouwen in de tweede helft van de zwangerschap De aandoening wordt dikwijls ontdekt door middel van een glucosetest. Het geeft niet altijd duidelijke klachten; je hoeft er niets van te merken. Behandeling kan bestaan uit voedingsaanpassingen, voldoende bewegen en zo nodig toediening van de medicijnen metformine (een bloedglucoseverlagend middel) of insuline. Na de geboorte normaliseert de bloedsuiker vaak weer, maar de kans om later diabetes type 2 te krijgen blijft evenwel verhoogd.³

Reena was 34 toen zij tijdens haar zwangerschap de diagnose kreeg:

“My symptoms of gestational diabetes came on so suddenly – it was a real shock.” Letterlijk: “Mijn symptomen van zwangerschapsdiabetes kwamen zo plotseling op – het was echt een schok.”⁴

Niet iedere vrouw merkt er overigens iets van. Juist daarom is risicogericht onderzoek belangrijk.

Hoge bloeddruk, pre-eclampsie en HELLP

Een hogere bloeddruk tijdens je zwangerschap kan op zichzelf voorkomen. Het legt echter meer gewicht in de schaal wanneer er ook andere afwijkingen ontstaan of optreden. Bij pre-eclampsie is er sprake van een te hoge bloeddruk met tekenen dat bijvoorbeeld nieren, lever, hersenen, bloedstolling of placenta betrokken raken. Eiwit in de urine komt vaak voor, maar is niet in ieder geval noodzakelijk om de diagnose te kunnen stellen.

Klachten hierbij kunnen onder meer bestaan uit ernstige of toenemende hoofdpijn, lichtflitsen of wazig zien, misselijkheid, pijn boven in de buik en plotselinge zwelling. Pre-eclampsie ontstaat in veel gevallen na twintig weken zwangerschap, maar het kan zich tevens tijdens of kort na de bevalling openbaren. In ernstige gevallen kunnen epileptische aanvallen ontstaan; in zo’n geval spreekt men van eclampsie. Het HELLP-syndroom is een ernstige variant ervan waarbij onder meer afbraak van rode bloedcellen, verhoogde leverenzymen en een tekort aan bloedplaatjes kunnen optreden.⁵

Lisa werd met een ernstige vorm van pre-eclampsie opgenomen in het ziekenhuis en beviel uiteindelijk bij 33 weken. Achteraf zei zij hierover:

“I don’t know what would have happened if I’d left it any longer.” Letterlijk: “Ik weet niet wat er zou zijn gebeurd als ik het nog langer had laten zitten.”⁶

Hoofdpijn en vocht vasthouden kunnen tijdens een zwangerschap een alledaags euvel lijken. Om die reden is de context belangrijk waarin deze klachten optreden: nieuwe, ernstige of snel toenemende klachten verdienen (medische) beoordeling.

Intrahepatische zwangerschapscholestase

Intrahepatische cholestase van de zwangerschap, ook zwangerschapscholestase of galstuwing genoemd, is een leveraandoening die vooral bekendstaat vanwege de hevige jeuk die ermee gepaard gaat. De handpalmen en voetzolen kunnen intens jeuken, maar de klachten kunnen ook elders zitten. Vaak is er geen sprake van een opvallende huiduitslag. Intrahepatische zwangerschapscholestase verhoogt onder meer het risico op premature bevalling (19-60%).

Bij bloedonderzoek zal men galzuren en leverwaarden bepalen. Vooral sterk verhoogde galzuren zijn van belang voor de risico’s van het ongeboren kind; daarom kunnen extra controles en soms een eerdere bevalling worden besproken.⁷

In een autobiografische medische casus beschreef ene Samantha hoe de diagnose haar denken steeds meer ging beheersen:

“The tragic stories that I read online started to occupy my mind.” Letterlijk: “De tragische verhalen die ik online las, begonnen mijn gedachten in beslag te nemen.” ⁸

De ervaring zegt uiteraard niets over het individuele risico van een andere zwangere vrouw, maar wel iets over de onzekerheid die een dergelijke diagnose kan oproepen. Dat is heel menselijk en normaal.

Bloedarmoede, trombose en longembolie

Ook bloedarmoede (te weinig rode bloedcellen of te weinig hemoglobine (Hb) in je bloed) komt tijdens zwangerschap relatief gemakkelijk aan het licht. Een zekere verdunning van het bloed hoort bij de normale fysiologie, maar echt ijzertekort of andere oorzaken van bloedarmoede kunnen om behandeling vragen. Tijdens de zwangerschap komt het vaak door een tekort aan ijzer in je lichaam.

Een ander verhaal is veneuze trombose. Tijdens de zwangerschap en de kraamtijd is het risico op het ontwikkelen van een trombose (een bloedpropje in een bloedvat) aanzienlijk verhoogd. Een dik, pijnlijk of rood been kan wijzen op diepveneuze trombose. Plotselinge benauwdheid of pijn op de borst kan op een longembolie wijzen en vereist spoedbeoordeling door een arts.

Problemen in het begin van de zwangerschap

Bloedverlies in de eerste maanden van je zwangerschap betekent niet automatisch dat een zwangerschap verloren gaat. Bloedverlies in het eerste trimester komt voor bij grofweg één op de vijf zwangere vrouwen. Bij de helft hunner verloopt de zwangerschap daarna alsnog gezond. Aldus actuele informatie van Thuisarts. Veel bloedverlies, hevige of toenemende buikpijn, duizeligheid of bijna flauwvallen zijn wel redenen om direct een arts in te schakelen.⁹

Miskraam

Een miskraam is het verlies van een vroege zwangerschap doordat het ongeboren kindje stopt met groeien. Soms kondigt een miskraam zich aan met bloedverlies en krampen, maar soms blijkt pas op een echo dat het embryo niet meer leeft of zich niet verder heeft ontwikkeld.

De lichamelijke gebeurtenis kan betrekkelijk kort duren. De emotionele nasleep ervan is vaak echter een ander verhaal. Tegan, die vier miskramen doormaakte, formuleerde het zo:

“The physical effects of loss are painful enough, but the emotional effects are a thousand times worse.” Letterlijk: “De lichamelijke gevolgen van het verlies zijn al pijnlijk genoeg, maar de emotionele gevolgen zijn duizendmaal erger.” ¹⁰

Een miskraam is niet hetzelfde als een buitenbaarmoederlijke zwangerschap. Een miskraam en een buitenbaarmoederlijke zwangerschap (EUG) zijn twee wezenlijk verschillende medische situaties die elk een andere aanpak en behandeling vereisen. Ofschoon beide situaties (helaas) betekenen dat de zwangerschap niet kan doorzetten, zijn de locatie en de medische risico’s heel anders.

Buitenbaarmoederlijke zwangerschap

Bij een buitenbaarmoederlijke zwangerschap heeft de bevruchte eicel zich buiten de baarmoederholte ingenesteld, vaak betreft het een eileider. De zwangerschap kan daar niet normaal verder groeien.

Aanvankelijk geeft dit vaak weinig klachten. Mogelijk krijg je last van eenzijdige buikpijn en bloedverlies. Bij een gescheurde eileider kan plotseling een inwendige bloeding optreden. Ernstige buikpijn, schouderpijn, snelle hartslag, duizeligheid of het gevoel flauw te vallen zijn alarmsignalen.¹¹ Dat zijn belangrijke waarschuwingen van je lichaam die kunnen wijzen op een ernstige medische aandoening, zoals in dit geval een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Muna maakte onder meer twee buitenbaarmoederlijke zwangerschappen door. Na verschillende verliezen kreeg zij later een zoon. Ze blikt als volgt terug:

“There is always hope.” In het Nederlands: “Er is altijd hoop.”¹²

Dat is vanzelfsprekend geen voorspelling voor een individueel verloop. Een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan wel betekenen dat bij een volgende zwangerschap eerder gecontroleerd wordt. Na een eerdere buitenbaarmoederlijke zwangerschap is de kans op herhaling namelijk verhoogd (ongeveer 10% tot 15%). Daarom adviseren artsen om bij een volgende zwangerschap al heel vroeg een vroege echo te laten maken.

Mola-zwangerschap

Een mola-zwangerschap is een veel zeldzamer fenomeen. Daarbij ontwikkelt het zwangerschapsweefsel zich op abnormale wijze en ontstaat er geen normale zwangerschap. Na behandeling wordt het zwangerschapshormoon hCG nog enige tijd gecontroleerd. Deze aandoening verdient binnen de rubriek een afzonderlijk artikel, juist omdat onderzoek, nazorg en het advies over een volgende zwangerschap afwijken van die na een gewone miskraam.

Placenta: ligging, aanhechting en loslating

De placenta (oftewel moederkoek) kan op verschillende manieren betrokken raken bij zwangerschapsproblemen.

Bij placenta praevia ligt de placenta laag in de baarmoeder en kan deze de baarmoedermond gedeeltelijk of volledig bedekken. Dat kan (fors) bloedverlies veroorzaken, dat verder pijnloos blijft. Aangezien de placenta (moederkoek) over of dicht bij de baarmoedermond ligt, kunnen er naarmate de zwangerschap vordert en de baarmoeder groeit, scheurtjes ontstaan in de bloedvaten van de placenta. Dit leidt tot het typische symptoom: plotseling, helderrood bloedverlies dat geen pijn doet (in tegenstelling tot bijvoorbeeld een placenta-loslating, wat vaak wel erg pijnlijk is).

Placenta accreta spectrum gaat een stap verder: de placenta zit abnormaal stevig en soms diep in de baarmoederwand vast. Bij ernstige vormen kan placentair weefsel tot buiten de baarmoederwand groeien. Vooral bij eerdere keizersneden is het risico groter. De geboorte wordt bij een bekende ernstige accreta daarom zorgvuldig gepland in een gespecialiseerd centrum.¹³

Harriet bracht door placenta accreta een deel van haar zwangerschap in het ziekenhuis door. Zij zei hierover:

“When you’re vulnerable like I was, it’s very important that the care you receive makes you feel that things are going to be ok.” Letterlijk: “Wanneer je kwetsbaar bent zoals ik was, is het heel belangrijk dat de zorg die je krijgt je het gevoel geeft dat het goed zal komen.” ¹⁴

Een abruptio placentae is weer iets anders. Daarbij laat de placenta vóór de geboorte gedeeltelijk of geheel los. Buikpijn, een harde of gevoelige baarmoeder en vaginaal bloedverlies kunnen daarbij optreden, maar bloed kan echter ook achter de placenta blijven zitten.

Vruchtvliezen en vroegtijdig gebroken vliezen

De vliezen kunnen breken nog voordat de bevalling is aangevangen. Gebeurt dit vóór 37 weken, dan spreekt men van preterm prelabour rupture of membranes, meestal afgekort tot PPROM. In het Nederlands simpelweg vroegtijdig gebroken vliezen genoemd. Het risico op vroeggeboorte en infectie speelt dan een belangrijke rol. Hoe de situatie wordt aangepakt, hangt sterk af van zwangerschapsduur, tekenen van infectie, conditie van het kindje en het verdere verloop.

Ene Vic beschreef haar ervaring nadat haar vliezen al bij 21 weken waren gebroken opvallend sober:

“I leaked amniotic fluid constantly.” Letterlijk: “Ik verloor voortdurend vruchtwater.” ¹⁵

Vochtverlies tijdens zwangerschap moet daarom niet automatisch worden aangezien voor urine of gewone vaginale afscheiding. Thuisarts adviseert bij mogelijk vruchtwater direct contact op te nemen met de verloskundige of gynaecoloog.¹⁶

Vruchtwater en navelstreng

Te veel vruchtwater heet polyhydramnion en te weinig heet oligohydramnion. Beide fenomenen zijn eerder een bevinding dan een afzonderlijke ziekte. Soms wordt er geen duidelijke oorzaak gevonden. In andere gevallen bestaat een verband met bijvoorbeeld diabetes, afwijkingen van het kind, problemen met de placenta of gebroken vliezen.

Bij de navelstreng zijn eveneens verschillende afwijkingen mogelijk. Denk aan:

een afwijkende aanhechting van de navelstreng;
vasa praevia (een zeldzame en gevaarlijke zwangerschapscomplicatie waarbij onbeschermde bloedvaten van de baby voor de baarmoedermond en onder het hoofdje liggen);
navelstrengprolaps (een uitgezakte navelstreng);
een ware knoop;
een single umbilical artery (SUA, hetgeen betekent dat de navelstreng van je baby uit twee bloedvaten bestaat in plaats van de gebruikelijke drie).

Single umbilical artery (SUA)

Een normale navelstreng bevat twee slagaders en één ader. Bij een single umbilical artery, afgekort als SUA, is slechts één navelstrengslagader aanwezig. Een geïsoleerde SUA kan voorkomen bij een verder gezond kind. Wel wordt bij de ontdekking ervan zorgvuldig gekeken of er andere structurele afwijkingen of aanwijzingen voor groeiproblemen zijn.

Daarom past het afzonderlijke artikel over SUA en één navelstrengslagader rechtstreeks onder deze sublanding.

De diagnose kan ouders behoorlijk laten schrikken, juist doordat zij vaak tijdens een gewone echo onverwacht valt. Een Nederlandse moeder schreef kortweg over haar de situatie van haar dochtertje:

“Mijn dochter had een sua. Ze is perfect gezond.” ¹⁷

Bedenk wel dat een individuele ervaring van een ouder is en verder niets zegt over een ander kind. Zij laat wel zien waarom bij SUA onderscheid wordt gemaakt tussen een geïsoleerde bevinding en SUA waarbij tevens andere afwijkingen aanwezig zijn.

Groei en ontwikkeling van het ongeboren kind

Niet ieder klein kind heeft een groeistoornis. Sommige kinderen zijn simpelweg constitutioneel klein. Constitutionele kleine gestalte is een van de meest voorkomende redenen waarom een kind korter is dan gemiddeld. Het is een volkomen gezonde en normale variant van de menselijke groei, en dus geen ziekte. Bij foetale groeirestrictie bestaat daarentegen de indruk dat het kind zijn eigen groeipotentieel niet bereikt. Problemen met de werking van de placenta kunnen daarbij een rol spelen. Maar dat hoeft niet.

Aan de andere kant bestaat macrosomie, waarbij het kind opvallend groot is. Diabetes tijdens de zwangerschap kan de kans daarop verhogen, maar ook zonder diabetes kan een kind groot zijn. Macrosomie is de medische term voor een baby die bij de geboorte aanzienlijk zwaarder is dan gemiddeld, meestal gedefinieerd als een geboortegewicht van meer dan 4000 of 4500 gram.

Meerlingzwangerschap

Een tweeling is natuurlijk geen aandoening of ziekte. Dat spreekt voor zich. De zwangerschap kent echter wel andere medische risico’s dan een eenlingzwangerschap en past daarom binnen deze medische subrubriek.

Vroeggeboorte komt vaker voor. Ook zwangerschapsdiabetes, hypertensieve aandoeningen, bloedarmoede en groeiverschillen worden vaker gezien. Delen twee kinderen één placenta, dan kunnen bovendien specifieke complicaties ontstaan, waaronder het tweelingtransfusiesyndroom (TTTS).

In Nederland vinden de controles bij een tweelingzwangerschap in het ziekenhuis plaats en worden meerdere groei-echo’s verricht.¹⁸

Infecties tijdens de zwangerschap

Een verkoudheid verandert niet plotseling in een obstetrische aandoening omdat iemand zwanger is. Sommige infecties verdienen tijdens zwangerschap echter wel extra aandacht doordat zij het ongeboren kind kunnen bereiken of van invloed kunnen zijn op het zwangerschapsverloop.

Daaronder vallen bijvoorbeeld cytomegalovirus, toxoplasmose, parvovirus B19, rodehond, listeriose en hepatitis B. Ook groep-B-streptokokken spelen vooral rond de bevalling een rol.

Het risico is per infectie geheel verschillend. Een positieve test bij de moeder betekent evenmin automatisch dat het kind geïnfecteerd is.

Een ziekte die al vóór de zwangerschap bestond

Niet alle aandoeningen in deze rubriek beginnen tijdens de zwangerschap. Een bestaande ziekte kan juist door zwangerschap ingewikkelder worden. Dat geldt onder meer voor diabetes type 1 en type 2, epilepsie, bepaalde hart- en nierziekten, schildklierafwijkingen, auto-immuunziekten en stollingsstoornissen.

Soms moet reeds vóór de conceptie de medicatie die je slikt worden aangepast. Zelf met voorgeschreven geneesmiddelen stoppen zodra een zwangerschapstest positief is, kan echter eveneens risico’s opleveren. Het aanpassen van medicatie rondom een zwangerschap is een delicate balans waarbij het plotseling stoppen vaak net zo riskant (of zelfs risicovoller) kan zijn dan het doorgebruiken ervan. Bij sommige aandoeningen is goede behandeling van de moeder juist essentieel voor moeder en kind.

Vroeggeboorte en problemen tijdens de bevalling

Tijdens een bevalling kan het beeld binnen betrekkelijk korte tijd veranderen. Sommige complicaties waren al verwacht. Andere dienen zich zonder veel waarschuwing aan.

Hieronder vallen bijvoorbeeld:

dreigende vroeggeboorte;
een bevalling die niet vordert;
stuit- of dwarsligging;
foetale nood (een medische toestand waarbij een ongeboren kind vlak voor of tijdens de bevalling te weinig zuurstof krijgt, ook wel zuurstofgebrek bij de foetus genoemd);
schouderdystocie;
navelstrengprolaps;
een baarmoederruptuur;
ernstig bloedverlies.

Schouderdystocie

Bij schouderdystocie is het hoofd van het kind reeds geboren, terwijl een schouder achter het schaambeen blijft steken. Het is een acute situatie waarin snel enkele obstetrische manoeuvres worden uitgevoerd. Vaak wordt de houding van de moeder veranderd en wordt druk boven het schaambeen gegeven.

Schouderdystocie is moeilijk betrouwbaar te voorspellen. Zij komt vaker voor bij enkele risicofactoren, maar kan eveneens ontstaan bij een kind met een gewoon geboortegewicht.¹⁹

Baarmoederruptuur

Een uterusruptuur of baarmoederruptuur is zeldzaam, maar ernstig. Het risico is onder meer van belang bij vrouwen met een litteken in de baarmoeder na een eerdere keizersnede.

Caroline had placenta accreta en kreeg vóór haar geplande keizersnede een ruptuur van een oud keizersnedelitteken. Na de spoedoperatie vertelde zij:

“I didn’t think I’d be here to tell my story, it feels surreal.” Letterlijk: “Ik dacht niet dat ik hier zou zijn om mijn verhaal te vertellen; het voelt onwerkelijk.” ²⁰

Keizersnede, vacuüm en tangverlossing

Een vacuümextractie of tangverlossing kan nodig zijn wanneer de uitdrijving niet voldoende vordert of het kind sneller geboren moet worden. Soms wordt alsnog een spoedkeizersnede verricht.

Een keizersnede is buikchirurgie. Daarmee horen ook mogelijke complicaties in deze rubriek thuis: wondinfectie, nabloeding, trombose, littekenproblemen en bij een latere zwangerschap een verhoogde kans op bepaalde placenta-afwijkingen.

De medische afloop en de beleving ervan zijn overigens verschillende zaken. Emma beschreef na een onverwachte keizersnede dat de gebeurtenis thuis nog lang onderwerp van gesprek bleef:

“We bespreken thuis nog best vaak wat er nu precies is gebeurd.” ²¹

Een technisch geslaagde spoedbevalling kan dus tegelijk een gebeurtenis zijn die nog weken of maanden verwerkt moet worden.

Scheuren en schade aan de bekkenbodem

Bij een vaginale geboorte rekt het gebied rond vagina en perineum sterk uit. Oppervlakkige scheurtjes zijn iets anders dan een derde- of vierdegraadsruptuur, waarbij de beschadiging doorloopt tot in de anale kringspier of verder.

Na herstel heeft het merendeel van de vrouwen geen langdurige complicaties, maar een deel houdt problemen met wind of ontlasting, pijn of andere bekkenbodemklachten. Fysiotherapie of verdere behandeling kan dan nodig zijn.²²

Lizzy had na een tangverlossing een derdegraadsruptuur. Over de periode kort na de geboorte schreef ze:

“I was terrified that the stitches were going to burst.” Letterlijke vertaling: “Ik was doodsbang dat de hechtingen zouden openspringen.”²³

Andere klachten kunnen veel later aan het licht komen. Urineverlies, ontlastingsverlies en verzakkingen na een bevalling behoren daarom eveneens tot het bredere gebied van zwangerschaps- en bevallingsgerelateerde aandoeningen.

Ernstig bloedverlies na de bevalling

Bloedverlies na de geboorte is normaal. Een postpartumhemorragie, in Nederland vaak fluxus genoemd, is dat niet. De baarmoeder kan onvoldoende samentrekken, er kan weefsel van de placenta zijn achtergebleven of het bloedverlies kan uit een scheur of operatiewond komen.

Bij hevig bloedverlies wordt snel gehandeld. Medicijnen die de baarmoeder laten samentrekken, een infuus, behandeling van een oorzaak en zo nodig bloedtransfusie of een operatie kunnen nodig zijn.²⁴

Ook nadat iemand weer thuis is, kan bloedverlies opnieuw toenemen. Helderrood bloedverlies dat plotseling veel erger wordt, duizeligheid, koorts, koude rillingen of meer buikpijn zijn redenen om contact op te nemen.²⁵

Infecties en andere problemen in de kraamtijd

De geboorte markeert in medisch opzicht niet ineens het einde van alle zwangerschapsrisico’s. In de eerste dagen en weken kunnen bijvoorbeeld de volgende aandoeningen of klachten ontstaan:

baarmoederontsteking;
infectie van een keizersnedewond of ruptuur;
achtergebleven placentaresten;
trombose en longembolie;
urineretentie (het onvermogen om de blaas (volledig) te legen, waardoor urine zich in de blaas ophoopt);
postpartum pre-eclampsie;
mastitis en soms een borstabces.

Koorts in combinatie met buikpijn of stinkend vaginaal vocht verdient aandacht. Een dik, rood, pijnlijk been kan passen bij trombose. Pijn op de borst en benauwdheid kunnen bij een longembolie horen.

Pre-eclampsie kan bovendien voor het eerst na de geboorte duidelijk worden. Ernstige hoofdpijn, problemen met zien, pijn boven in de buik, misselijkheid of plotselinge sterke zwelling moeten daarom ook in de kraamtijd serieus worden genomen.²⁶

Borsten en borstvoeding

Stuwing en gevoelige tepels zijn uitereend geen aandoeningen. Een mastitis is dat echter wel: de borst raakt ontstoken en kan pijnlijk, rood, warm en gezwollen worden. Vaak voelt iemand zich daarbij grieperig en kan koorts ontstaan.

Ook een verstopt melkkanaal, tepelkloven en een borstabces kunnen eigen artikelen krijgen. Deze onderwerpen passen goed aan de rand van de sublanding, omdat zij nauw samenhangen met de periode na de geboorte maar niet uitsluitend obstetrisch zijn.

Psychische aandoeningen rond zwangerschap en geboorte

De psychische kant verdient binnen Aandoeningen een volwaardige plaats. Het gaat hier niet om de gewone onzekerheid van pril ouderschap, maar onder andere om:

depressie tijdens de zwangerschap;
postpartumdepressie;
ernstige angstklachten;
PTSS na een traumatisch ervaren bevalling;
postpartum psychose.

Een postpartum psychose is zeldzaam en ernstig. Iemand kan zeer snel verward raken, nauwelijks slapen, ongewoon druk of juist sterk ontregeld worden en wanen of hallucinaties ontwikkelen.

Een vrouw genaamd Lizzy beschreef een symptoom dat achteraf duidelijk onderdeel bleek van haar psychose:

“I could not sleep. No matter how hard I tried or how tired I felt.” Dat betekent: “Ik kon niet slapen. Hoe hard ik het ook probeerde of hoe moe ik me ook voelde.” ²⁷

Bij wanen, hallucinaties, ernstige verwardheid, suïcidaliteit of sterk afwijkend gedrag is snelle psychiatrische en medische beoordeling nodig. Dit is geen situatie om eerst enige dagen aan te kijken.

Wanneer direct bellen met een arts?

Zwangerschap maakt het soms lastig om ‘gewone’ klachten van een complicatie te onderscheiden. Vermoeidheid, misselijkheid, een gespannen buik of vocht vasthouden komen veel voor. Het verloop en de combinatie van klachten zijn belangrijker dan één symptoom op zichzelf.

Neem direct contact op met de verloskundige of gynaecoloog bij bloedverlies tijdens de zwangerschap of wanneer er mogelijk vruchtwater wegloopt. Doe dat eveneens wanneer je na twintig weken steeds erger wordende hoofdpijn krijgt, sterretjes of lichtflitsen ziet, plotseling misselijk wordt, moet overgeven of pijn boven in de buik krijgt. Minder beweging van het kind dan je gewend bent, ernstige benauwdheid, plotseling hevige buikpijn en flauwvallen vragen eveneens snelle beoordeling.²⁸

Na de bevalling moet eveneens snel contact worden gezocht bij veel bloedverlies, ernstige duizeligheid, koorts met buikpijn, stinkend vaginaal vocht, een pijnlijk en gezwollen been, benauwdheid of pijn op de borst. Ook ernstige hoofdpijn met visusklachten en plotselinge psychische ontregeling horen in dit rijtje thuis.²⁹

En er bestaat nog een eenvoudiger criterium. Wie zwanger is of kort geleden bevallen en sterk het gevoel heeft dat er iets niet klopt, hoeft niet eerst zelf de diagnose te bedenken voordat zij belt.

Ervaringen zijn geen voorspelling

De ervaringen op deze pagina lopen sterk uiteen. De ene vrouw vertelt over een diagnose die uiteindelijk weinig gevolgen had, een ander over een spoedoperatie, verlies of een langdurige psychische nasleep. Zulke verhalen kunnen zichtbaar maken wat cijfers en medische termen niet laten zien. Ze bewijzen echter niet hoe een bepaalde aandoening bij een volgende vrouw zal verlopen.

Bij dezelfde diagnose kunnen zwangerschapsduur, bijkomende afwijkingen, ernst van de klachten en persoonlijke voorgeschiedenis sterk verschillen. De ervaringen moeten daarom worden gelezen naast en niet in plaats van, medische informatie.

Disclaimer, bronnen, reacties en ervaringen

Disclaimer

Deze informatie over aandoeningen, afwijkingen en complicaties tijdens zwangerschap en bevalling is algemene medische voorlichting. Geen diagnose. Geen persoonlijk behandeladvies. Heb je nieuwe of ernstige klachten, verandert er plotseling iets tijdens je zwangerschap of maak je je zorgen over jezelf of je baby? Neem contact op met je verloskundige, huisarts of gynaecoloog.

Geraadpleegde bronnen

Voor dit overzicht zijn onder meer Nederlandse richtlijnen en patiëntinformatie geraadpleegd, aangevuld met internationale aanbevelingen over zorg tijdens zwangerschap, bevalling en kraamperiode.

Federatie Medisch Specialisten / Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. (2023). Hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap. Richtlijnendatabase.
Federatie Medisch Specialisten. (2026). Diabetes en zwangerschap. Richtlijnendatabase.
Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. (2025). Haemorrhagia PostPartum (HPP). Richtlijnendatabase.
Thuisarts.nl. (2026). Ik ben zwanger en heb klachten. Patiënteninformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap.
Thuisarts.nl. (2026). Ik ben korter dan 3 maanden zwanger en ik verlies bloed. Patiënteninformatie van het Nederlands Huisartsen Genootschap.
World Health Organization. (2025). WHO recommendations on maternal health. Guidelines approved by the WHO Guidelines Review Committee, 2e editie.
World Health Organization. (2018). WHO recommendations: intrapartum care for a positive childbirth experience. Geneva: World Health Organization.

Reacties en ervaringen

Heb je tijdens je zwangerschap of rond de bevalling te maken gehad met een aandoening, afwijking of complicatie? Laat gerust een reactie achter. Wanneer werd het ontdekt? Merkte je er zelf iets van? Welke onderzoeken volgden en hoe verliep de behandeling of extra controle? Ook ervaringen waarbij een afwijkende echo uiteindelijk weinig gevolgen had, zijn welkom.

Houd je reactie anoniem. Vermeld geen namen, adressen, patiëntnummers of andere herleidbare persoonsgegevens van jezelf of zorgverleners. Heb je medische hulp nodig of maak je je zorgen over je zwangerschap of baby? Gebruik het reactieformulier daar niet voor en neem contact op met een arts, verloskundige of gynaecoloog.

Verder lezen

Ook uit Aandoeningen

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.