Menstruatie, menstruatiecyclus en menopauze: van eerste menstruatie tot overgang

Laatst bijgewerkt op 12 augustus 2026 door M.G. Sulman

De menstruatiecyclus is het terugkerende hormonale proces waarin eierstokken en baarmoeder zich voorbereiden op een mogelijke zwangerschap; de menopauze markeert het definitieve einde van die cyclus. Onderweg kunnen klachten ontstaan zoals hevig bloedverlies, krampen, migraine, stemmingsveranderingen, opvliegers en slaapproblemen. Meestal zijn schommelingen onschuldig, maar plotselinge veranderingen, bloedarmoede of bloedverlies na de menopauze vragen aandacht. Wanneer is onderzoek verstandig, welke behandelingen zijn er en wat zeggen ervaringen?

Wat zijn menstruatie, cyclus en menopauze?

Menstruatie, menstruatiecyclus en menopauze behoren tot hetzelfde voortplantingssysteem, maar beschrijven verschillende onderdelen en levensfasen ervan. De menstruatie is de bloeding waarbij een deel van het opgebouwde baarmoederslijmvlies wordt afgestoten. De menstruatiecyclus omvat het gehele hormonale proces van de eerste dag van een menstruatie tot de eerste dag van de volgende. De menopauze is daarentegen een eenmalig tijdstip: de laatste natuurlijke menstruatie, die pas achteraf als zodanig kan worden vastgesteld wanneer twaalf maanden geen nieuwe menstruatie is opgetreden.

Dat onderscheid is nuttig. In het dagelijks taalgebruik wordt het woord menopauze dikwijls gebruikt voor de hele overgangsperiode, maar medisch is dat niet geheel juist. De jaren waarin de cyclus verandert en overgangsklachten ontstaan, worden de menopauzale transitie of perimenopauze genoemd. Daarna volgt de postmenopauze.

De menstruatiecyclus ontstaat door nauwkeurig samenspel tussen hersenen, hypofyse, eierstokken en baarmoeder. Een verstoring op één plaats kan elders merkbaar worden. Een schildklieraandoening kan bijvoorbeeld de menstruatie ontregelen, terwijl problemen van de eierstokken de eisprong kunnen verstoren en een afwijking in de baarmoeder juist veel of onregelmatig bloedverlies kan geven. Voor een breder anatomisch overzicht kun je verder lezen bij Voortplanting en geslachtsorganen.

Volgens de internationaal gebruikte FIGO-systematiek ligt de gebruikelijke cyclusfrequentie bij volwassenen grofweg tussen 24 en 38 dagen. Er bestaat evenwel aanzienlijke biologische variatie, vooral in de eerste jaren na de eerste menstruatie en opnieuw tijdens de jaren vóór de menopauze. ¹Munro, M.G., Critchley, H.O.D., Fraser, I.S., & FIGO Menstrual Disorders Committee. (2018). The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 143(3), 393-408. DOI: 10.1002/ijgo.12666. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30198563/

Naamgeving: van mensis tot menopauze

Het woord menstruatie gaat terug op het Latijnse menstruatio en menstruus, met de betekenis van maandelijks. Daarachter ligt mensis, het Latijnse woord voor maand. De naam verwijst derhalve naar het cyclische karakter van de bloeding, ofschoon een menstruatiecyclus geenszins precies één kalendermaand hoeft te duren.

Menarche is de medische naam voor de eerste menstruatie. Het woord is opgebouwd uit Griekse elementen die verwijzen naar maand en begin.

Menopauze komt eveneens via het Grieks en Frans in de medische terminologie terecht. Men verwijst naar maand of menstruatie en pausis naar ophouden. Letterlijk gaat het dus om het ophouden van de maandelijkse bloedingen.

Oudere Nederlandse teksten spreken geregeld over de maandstonden, stonden, regels of maandelijkse stonden. Ongesteldheid is thans de gebruikelijkste informele Nederlandse term. Medisch verdient menstruatie de voorkeur, omdat ongesteld letterlijk ook ziek of onwel kan betekenen, terwijl menstrueren op zichzelf geen ziekte is.

Voor de gehele levensfase rond het ophouden van de menstruatie wordt tevens climacterium gebruikt. Climacterium is breder dan menopauze en verwijst naar de overgangsfase waarin de functie van de eierstokken allengs verandert.

De anatomie achter de cyclus

Eierstokken

De eierstokken, of ovaria, liggen aan weerszijden van de baarmoeder. Zij bevatten vanaf de geboorte een voorraad onrijpe eicellen in kleine structuren die follikels worden genoemd. Een follikel is een blaasje waarin een eicel zich ontwikkelt.

De eierstokken produceren tevens geslachtshormonen, vooral oestrogenen en progesteron. Die hormonen beïnvloeden veel meer dan vruchtbaarheid alleen. Ze hebben onder meer invloed op baarmoederslijmvlies, botweefsel, bloedvaten, hersenen, huid, vagina en urinewegen.

Met het ouder worden neemt de follikelvoorraad af. Uiteindelijk reageren steeds minder follikels op hormonale stimulatie. Dat vormt de biologische achtergrond van de natuurlijke menopauze. Bij eierstokatrofie wordt het eierstokweefsel kleiner en neemt de hormonale activiteit af.

Een heel andere situatie ontstaat bij auto-immuun-oophoritis. Dit is een zeldzame ontstekingsreactie waarbij het afweersysteem zich tegen eierstokweefsel richt en de eierstokfunctie voortijdig kan verminderen.

Eileiders

Na de eisprong wordt de vrijgekomen eicel opgevangen door het uiteinde van de eileider. Kleine trilhaartjes en spierbewegingen helpen haar richting baarmoeder te verplaatsen.

Bevruchting vindt normaliter in de eileider plaats, niet in de baarmoeder. Vervolgens verplaatst het vroege embryo zich naar de baarmoeder, waar enkele dagen later innesteling kan plaatsvinden.

Baarmoeder

De baarmoeder, uterus, is een gespierd orgaan in het kleine bekken. De wand bestaat uit verschillende lagen.

Het endometrium is het baarmoederslijmvlies aan de binnenzijde. Deze laag verandert voortdurend onder invloed van oestrogeen en progesteron.

Het myometrium is de dikke spierlaag. Tijdens de menstruatie trekt deze laag samen. Dezelfde spierlaag levert tijdens een bevalling veel krachtiger weeën.

Aan de buitenzijde ligt een dunne bedekking, het perimetrium.

Problemen in deze structuren kunnen menstruatieklachten veroorzaken. Zo kan een vleesboom, oftewel een goedaardig myoom in het spierweefsel van de baarmoeder, bijdragen aan hevig bloedverlies, drukgevoel en soms bloedarmoede.

Bij een baarmoederontsteking is het endometrium ontstoken. Dat is een andere toestand dan een normale menstruatie en kan gepaard gaan met pijn, afwijkend bloedverlies, koorts of afwijkende afscheiding.

Baarmoederhals en vagina

De baarmoederhals of cervix vormt de verbinding tussen baarmoeder en vagina. Baarmoederhalsslijm verandert gedurende de cyclus. Rond de vruchtbare periode wordt het doorgaans dunner, helderder en rekbaarder, zodat zaadcellen gemakkelijker kunnen passeren.

Een baarmoederhalspoliep kan tussentijds bloedverlies of bloedverlies na seks geven. Zo’n bloeding moet niet automatisch als een vreemde menstruatie worden geïnterpreteerd.

De vagina voert tijdens de menstruatie bloed en afgestoten slijmvlies naar buiten. Na de menopauze kan daling van oestrogeen het vaginale slijmvlies dunner, droger en kwetsbaarder maken. Dat behoort tot het genitourinair syndroom van de menopauze, vaak afgekort tot GSM.

Wie bestuurt de menstruatiecyclus?

De cyclus lijkt vanuit de baarmoeder te worden geregeld, omdat daar het zichtbare bloedverlies plaatsvindt. De feitelijke regie begint evenwel hogerop, in de hersenen.

Hypothalamus: het ritmesignaal

De hypothalamus is een klein regelgebied in de hersenen. Hij scheidt gonadotropin-releasing hormone af, meestal afgekort tot GnRH.

GnRH wordt niet voortdurend in dezelfde hoeveelheid afgegeven. Het komt in pulsen vrij. Dat ritme is wezenlijk, want de hypofyse reageert op die pulsen met de productie van twee hormonen: follikelstimulerend hormoon, FSH, en luteïniserend hormoon, LH.

Hypofyse: FSH en LH

FSH stimuleert de groei van follikels in de eierstok. Terwijl deze follikels groeien, produceren zij steeds meer oestradiol, de belangrijkste vorm van oestrogeen tijdens de vruchtbare levensfase.

LH krijgt vooral rond de eisprong een prominente taak. Een snelle stijging van LH, de zogeheten LH-piek, brengt de rijpe follikel ertoe open te barsten en de eicel vrij te geven.

Eierstokken: oestrogeen en progesteron

Na de eisprong verandert de achtergebleven follikel in het corpus luteum, oftewel het gele lichaam. Over deze tijdelijke hormoonproducerende structuur lees je meer bij corpus luteum.

Het corpus luteum produceert vooral progesteron. Progesteron maakt het reeds door oestrogeen opgebouwde baarmoederslijmvlies geschikt voor innesteling van een embryo.

Ontstaat geen zwangerschap, dan verschrompelt het corpus luteum. De progesteron- en oestrogeenspiegels dalen en het endometrium verliest zijn hormonale ondersteuning. Vervolgens begint een nieuwe menstruatie.

Deze hormonale as wordt de hypothalamus-hypofyse-ovarium-as genoemd. In wetenschappelijke literatuur wordt vaak de Engelse afkorting HPO axis gebruikt. ²Thiyagarajan, D.K., Basit, H., & Jeanmonod, R. (2026). Physiology, Menstrual Cycle. StatPearls. National Library of Medicine. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29763196/

De menstruatiecyclus stap voor stap

Een cyclus kan praktisch in een ovarieel deel, dat zich in de eierstokken afspeelt, en een uterien deel, dat zich in het baarmoederslijmvlies afspeelt, worden verdeeld. Die twee processen lopen gelijktijdig.

Menstruatiefase

Dag één van de cyclus is de eerste dag van echt menstrueel bloedverlies. Een klein bruin veegje vooraf wordt doorgaans niet als eerste cyclusdag geteld.

Door de daling van progesteron en oestrogeen veranderen kleine bloedvaten in het baarmoederslijmvlies. Delen van de functionele bovenlaag raken los en worden samen met bloed via de vagina uitgescheiden.

Dat proces is biologisch actiever dan simpelweg een wond die bloedt. Ontstekingsmediatoren, enzymen en prostaglandinen helpen het endometrium af te breken en beïnvloeden de samentrekkingen van de baarmoeder.

Een gewone menstruatie duurt doorgaans enkele dagen. De hoeveelheid varieert. Wat praktisch zwaar weegt, is niet louter een theoretisch aantal milliliters, maar de vraag of het bloedverlies hinderlijk is, doorlekt, bloedarmoede veroorzaakt of je dagelijks leven aantast.

Folliculaire fase

Tegelijk met het begin van de menstruatie stijgt FSH voldoende om een groep follikels te stimuleren. Uiteindelijk krijgt gewoonlijk één follikel de overhand. Dit wordt de dominante follikel.

Deze follikel produceert steeds meer estradiol.

Oestrogeen stimuleert het endometrium om opnieuw te groeien. Deze fase van het baarmoederslijmvlies heet daarom de proliferatieve fase. Proliferatie betekent vermeerdering van cellen.

De folliculaire fase is het meest variabele gedeelte van de cyclus. Daardoor heeft de ene vrouw bijvoorbeeld een cyclus van 26 dagen en de andere van 34 dagen zonder dat er noodzakelijkerwijs iets mis is.

Eisprong of ovulatie

Wanneer de estradiolconcentratie enige tijd hoog genoeg is, verandert het hormonale terugkoppelingsmechanisme. Er ontstaat een krachtige LH-piek.

Deze LH-piek brengt de dominante follikel tot ovulatie, oftewel eisprong.

De eisprong vindt dus niet automatisch op dag veertien plaats. Die bekende veertiende dag is een didactische simplificatie gebaseerd op een theoretische cyclus van 28 dagen. Bij een langere of kortere cyclus kan de ovulatie vroeger of later liggen.

Rond de ovulatie merken sommige vrouwen niets. Anderen herkennen tijdelijk meer helder en rekbaar cervixslijm, een lichte stijging van libido of kortdurende eenzijdige onderbuikpijn. Die ovulatiepijn wordt ook mittelschmerz genoemd, letterlijk middenpijn.

Luteale fase

Na de eisprong vormt het corpus luteum progesteron.

Onder invloed van progesteron verandert het endometrium van een snel groeiende laag in een secretorisch slijmvlies. Secretorisch betekent dat de klieren stoffen gaan afscheiden die een eventueel embryo kunnen ondersteunen.

De lichaamstemperatuur stijgt na de eisprong doorgaans enkele tienden van een graad door de thermogene, oftewel warmteproducerende, invloed van progesteron. Dat verklaart waarom basale lichaamstemperatuur soms wordt gebruikt om achteraf te beoordelen of waarschijnlijk een eisprong is geweest.

Wanneer geen zwangerschap ontstaat, neemt de functie van het corpus luteum af. Daarna volgt opnieuw menstruatie.

Hoe lang duurt een normale cyclus?

Het klassieke antwoord van 28 dagen is te strak. Een gezonde volwassen cyclus kan korter of langer zijn.

FIGO gebruikt voor volwassen vrouwen doorgaans een cyclusfrequentie van 24 tot 38 dagen als normale bandbreedte. Het aantal dagen tussen opeenvolgende cycli hoort bovendien niet voortdurend sterk te schommelen. ³Munro, M.G., Critchley, H.O.D., Fraser, I.S., & FIGO Menstrual Disorders Committee. (2018). The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 143(3), 393-408. DOI: 10.1002/ijgo.12666. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30198563/

Bij tieners is grotere variatie gebruikelijk. De hormonale regeling moet na de menarche nog rijpen en niet iedere cyclus bevat meteen een eisprong.

Ook in de perimenopauze neemt de variatie toe. Een vrouw die jarenlang tamelijk voorspelbaar iedere 29 dagen menstrueerde, kan dan bijvoorbeeld cycli van 23, 35 en vervolgens 50 dagen krijgen. Dat past bij veranderende eierstokfunctie, al moet afwijkend bloedverlies soms alsnog onderzocht worden.

De eerste menstruatie: menarche

De menarche is een laat onderdeel van de puberteitsontwikkeling. Daarvóór zijn doorgaans al borstontwikkeling, groei van schaamhaar en een groeispurt opgetreden.

De leeftijd waarop de eerste menstruatie ontstaat verschilt tussen meisjes. Genetische aanleg, lichaamsontwikkeling, voeding, lichaamsgewicht, chronische ziekte en zeer intensieve lichamelijke belasting kunnen mede invloed hebben.

Een eerste menstruatie betekent trouwens niet dat alle daaropvolgende cycli direct keurig ovulatoir zijn. Anovulatoire cycli, dus cycli zonder eisprong, komen in de eerste jaren na de menarche geregeld voor. Daardoor kunnen menstruaties aanvankelijk onregelmatiger zijn.

Blijft de eerste menstruatie opvallend lang uit, dan spreekt een arts afhankelijk van leeftijd en puberteitsontwikkeling van primaire amenorroe. Amenorroe betekent het ontbreken van menstruaties. De NHG-Standaard adviseert onderzoek bij het uitblijven van de menarche wanneer daar op grond van leeftijd en ontwikkeling aanleiding toe bestaat. ⁴Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). Amenorroe. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/amenorroe

Menstruatieklachten: wat kan bij de cyclus horen?

Menstrueren kan vrijwel ongemerkt verlopen, maar dat geldt geenszins voor iedereen. De hoeveelheid hinder loopt sterk uiteen.

Menstruatiepijn

Dysmenorroe is de medische term voor pijnlijke menstruatie. De meest voorkomende vorm is primaire dysmenorroe. Daarbij bestaat geen aantoonbare afwijking in het kleine bekken.

Prostaglandinen spelen hierbij een centrale rol. Deze signaalstoffen bevorderen samentrekkingen van de baarmoeder. Wanneer de contracties sterk zijn, kun je krampende onderbuikpijn krijgen die naar rug of bovenbenen trekt.

Daarbij kunnen misselijkheid, diarree, hoofdpijn, zweten of een slap gevoel ontstaan. Prostaglandinen werken immers niet uitsluitend in de baarmoeder.

Bij secundaire dysmenorroe ligt een onderliggende aandoening achter de pijn, bijvoorbeeld endometriose, adenomyose, een vleesboom of een andere afwijking van het kleine bekken. Menstruatiepijn die na jarenlang probleemloos menstrueren duidelijk ontstaat of steeds erger wordt, verdient daarom een andere beoordeling dan bekende milde krampen vanaf de tienerjaren.

De NHG heeft hiervoor een afzonderlijke standaard Dysmenorroe. ⁵Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). Dysmenorroe. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/dysmenorroe

Bij langdurige ernstige bekkenpijn kan allengs ook centrale sensitisatie optreden. Het zenuwstelsel wordt dan gevoeliger voor pijnprikkels, waardoor de ervaren pijn niet meer uitsluitend wordt bepaald door wat er op dat moment lokaal in het bekken gebeurt.

Vermoeidheid

Een paar dagen minder energie rondom de menstruatie is mogelijk. Uitgesproken vermoeidheid verdient meer aandacht.

Bij herhaaldelijk hevig bloedverlies kan ijzertekort ontstaan. Wanneer uiteindelijk te weinig hemoglobine beschikbaar is om zuurstof efficiënt te vervoeren, ontstaat anemie, oftewel bloedarmoede. Je kunt dan bijvoorbeeld moe, bleek, duizelig, kortademig bij inspanning of opvallend snel uitgeput raken.

Lees hierover verder bij bloedarmoede.

Hoofdpijn en migraine

Dalende oestrogeenspiegels rond het begin van de menstruatie kunnen bij daarvoor gevoelige vrouwen een migraineaanval uitlokken.

Bij menstruele migraine bestaat een duidelijk tijdsverband tussen migraineaanvallen en menstruatie. Dat patroon is diagnostisch nuttig, want het kan invloed hebben op preventie en behandeling.

Borstspanning en vocht vasthouden

In de tweede helft van de cyclus kunnen borsten gespannen of gevoelig worden. Sommige vrouwen merken tevens dat ringen strakker zitten of het gewicht kortdurend iets stijgt door vochtretentie.

Wanneer die verschijnselen telkens terugkeren vóór de menstruatie en na het begin van de bloeding weer verminderen, past dit bij een cyclisch hormonaal patroon.

Stemming en prikkelbaarheid

De hersenen reageren eveneens op veranderingen in geslachtshormonen. Bij een deel van de vrouwen ontstaan vóór de menstruatie prikkelbaarheid, somberheid, gespannenheid, concentratieproblemen, slaapverandering of eetlustverandering.

Wanneer een herkenbaar cyclisch cluster van klachten het dagelijks functioneren hindert, kan sprake zijn van het premenstrueel syndroom, PMS.

Een veel ernstiger stemmingsvariant is PMDD, premenstrual dysphoric disorder. Hierbij staan ernstige psychische klachten in de luteale fase op de voorgrond. Een symptoomdagboek over ten minste twee cycli is vaak belangrijk om het cyclische patroon aannemelijk te maken.

Ervaringen: wanneer ‘iedereen heeft menstruatiepijn’ de plank misslaat

Ervaringen met menstruatie lopen sterk uiteen. De ene vrouw heeft drie of vier dagen licht bloedverlies en nauwelijks pijn. Een ander moet tijdens de eerste menstruatiedag om het uur maandverband of tampon verwisselen, ligt met krampen in bed en plant werk, school en sociale afspraken rond haar cyclus.

Juist daardoor ontstaat geregeld onderschatting. Wie zelf weinig menstruatieklachten heeft, kan moeilijk bevatten hoeveel invloed ernstige dysmenorroe of hevig bloedverlies heeft. Aan de andere kant kan iemand jarenlang denken dat incapaciterende pijn nu eenmaal bij vrouw-zijn hoort, omdat moeder of zus dezelfde klachten had.

In onderzoek naar menstruatiegerelateerde aandoeningen komt dit patroon geregeld terug: klachten worden genormaliseerd, patiënten stellen een consult uit en sommige aandoeningen worden pas laat herkend. Bij endometriose is diagnostische vertraging daarvan een bekend voorbeeld.

Een reactie van een lezer op Mens & Gezondheid over een cyste van Nuck illustreert hoe frustrerend zo’n traject kan worden. Zij beschreef tevens dat bij haar endometriose pas na ongeveer twintig jaar van eerdere verkeerde diagnoses was vastgesteld. Eén individuele ervaring bewijst vanzelfsprekend geen algemeen diagnostisch patroon, maar zij maakt wel concreet wat jarenlange onzekerheid met iemand kan doen. ⁶Lezersreactie op Mens & Gezondheid bij “Zwelling in de lies door cyste van Nuck”, geraadpleegd 2026. URL: https://mens-en-gezondheid.nl/aandoeningen/zwelling-in-de-lies-door-cyste-van-nuck/

Een bruikbare vuistregel is daarom niet: hoeveel pijn hebben andere vrouwen? De betere vraag luidt: wat doet jouw menstruatie met jouw functioneren? Wanneer je geregeld school of werk mist, doorlekt ondanks passende menstruatieproducten, ’s nachts meerdere keren moet verschonen, bijna flauwvalt of pijnstillers onvoldoende helpen, verdient dat medische aandacht.

Hevig menstrueel bloedverlies

Hevig menstrueel bloedverlies wordt in de geneeskunde tegenwoordig vooral beoordeeld op hinder en klinische gevolgen. De oude grens van een bepaald aantal milliliters bloed per menstruatie is voor het dagelijks gesprek weinig praktisch, omdat vrijwel niemand thuis bloed verzamelt en opmeet.

De NHG omschrijft hevig menstrueel bloedverlies als cyclisch hevig en hinderlijk bloedverlies. ⁷Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). Vaginaal bloedverlies. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/vaginaal-bloedverlies

Tekenen die daarbij kunnen passen zijn:

• zeer vaak maandverband, tampon of menstruatiecup moeten vervangen;
• ’s nachts moeten opstaan om menstruatieproducten te vervangen;
• doorlekken door kleding of beddengoed;
• grote bloedstolsels verliezen;
• activiteiten vermijden uit angst voor doorlekken;
• langdurig menstrueren;
• moeheid, duizeligheid of kortademigheid door ijzertekort of bloedarmoede.

De in 2025 herziene Nederlandse richtlijn voor hevig menstrueel bloedverlies gebruikt onder meer de menstruatiescorekaart of PBAC, Pictorial Blood Assessment Chart, als instrument om bloedverlies systematischer in kaart te brengen. ⁸Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. (2025). Hevig menstrueel bloedverlies. Richtlijnendatabase. URL: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hevig_menstrueel_bloedverlies/startpagina_-_hevig_menstrueel_bloedverlies_hmb.html

Waarom een menstruatie heviger kan worden

Geen duidelijke afwijking

Bij een deel van de vrouwen wordt geen structurele oorzaak gevonden. De menstruatie is dan wel degelijk hevig, maar echo of ander onderzoek toont bijvoorbeeld geen poliep of vleesboom.

Geen zichtbare afwijking betekent niet dat de klacht imaginair is. Menstrueel bloedverlies hangt eveneens samen met lokale processen in het endometrium, bloedstolling en hormonale regeling.

Vleesbomen

Myomen kunnen de baarmoederholte vergroten of vervormen en het oppervlak van het endometrium beïnvloeden. Vooral myomen die naar de baarmoederholte uitstulpen kunnen fors bloedverlies veroorzaken.

Meer hierover staat bij vleesboom.

Adenomyose

Bij adenomyose bevindt endometriumachtig weefsel zich in het spierweefsel van de baarmoeder. De baarmoeder kan daardoor vergroot en gevoelig worden.

Typische klachten zijn hevige menstruaties en menstruatiepijn, ofschoon adenomyose soms bij toeval op beeldvorming wordt gezien.

Poliepen

Een endometriumpoliep is een plaatselijke uitstulping van baarmoederslijmvlies. Poliepen kunnen tussentijds of heviger bloedverlies veroorzaken.

Een poliep van de baarmoederhals ligt anatomisch elders, maar kan eveneens bloedverlies geven. Zie daarvoor baarmoederhalspoliep.

Stollingsstoornissen

Een aangeboren bloedingsneiging kan zich voor het eerst duidelijk tonen wanneer een meisje gaat menstrueren. Vooral zeer hevige menstruaties vanaf de menarche, gecombineerd met gemakkelijk blauwe plekken krijgen, langdurige neusbloedingen of veel bloedverlies na tandheelkundige ingrepen, kunnen aanleiding zijn om aan een stollingsstoornis te denken.

Medicijnen

Antistollingsmiddelen kunnen menstruatiebloedingen verergeren. Ook het koperspiraal kan menstruaties heviger maken.

Een hormoonspiraal werkt juist vaak in tegengestelde richting en kan het bloedverlies sterk verminderen.

Onregelmatige menstruatie

Een enkele afwijkende cyclus is gewoonlijk geen reden tot paniek. Infectie, sterke lichamelijke belasting, gewichtsverandering, herstel na ziekte en hormonale schommelingen kunnen tijdelijk invloed hebben.

Herhaaldelijk zeer lange of onvoorspelbare cycli verdienen meer aandacht.

Mogelijke oorzaken zijn onder meer:

• zwangerschap;
• puberteit;
• perimenopauze;
• polycysteus-ovariumsyndroom, PCOS;
• schildklierziekte;
• sterk gewichtsverlies;
• energietekort;
• zeer intensieve lichamelijke training;
• verhoogd prolactine;
• bepaalde geneesmiddelen;
• verminderde eierstokfunctie;
• chronische ziekte.

Bij een vrouw in de vruchtbare leeftijd is zwangerschap dikwijls het eerste dat moet worden uitgesloten wanneer een menstruatie onverwacht uitblijft.

Amenorroe: als de menstruatie wegblijft

Amenorroe betekent dat menstruatiebloedingen uitblijven.

Primaire amenorroe betekent dat de menarche nog niet is opgetreden op een leeftijd waarop nader onderzoek aangewezen is.

Secundaire amenorroe betekent dat eerder aanwezige menstruaties langdurig zijn uitgebleven.

De NHG definieert secundaire amenorroe als ten minste zes maanden uitblijven van eerder aanwezige menstruaties. Oligomenorroe betekent dat de intervallen langer dan 35 dagen maar korter dan zes maanden zijn. ⁹Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). Amenorroe. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/amenorroe

Functionele hypothalamische amenorroe

Soms verlaagt de hypothalamus de GnRH-pulsen door een tekort aan beschikbare energie. Dat kan optreden bij fors gewichtsverlies, een eetstoornis of een combinatie van zeer intensief sporten en onvoldoende energie-inname.

Het gevolg is dat FSH en LH dalen, de eierstokken minder oestrogeen produceren en de eisprong uitblijft.

Dit is meer dan een verdwenen menstruatie. Langdurig oestrogeentekort kan de botopbouw schaden. Bij jonge vrouwen is dat bijzonder relevant, omdat juist in die levensfase botmassa moet worden opgebouwd.

Tussentijds bloedverlies is geen menstruatie

Bloedverlies tussen herkenbare menstruaties heet intermenstrueel bloedverlies.

Mogelijke oorzaken lopen uiteen van hormonale anticonceptie en ovulatiegerelateerd bloedverlies tot poliepen, infecties van de baarmoederhals of andere gynaecologische afwijkingen.

Ook een soa kan bloedverlies veroorzaken. Een infectie zoals chlamydia kan bijvoorbeeld een ontsteking van de baarmoederhals geven.

Dat betekent niet dat ieder druppeltje bloed tussen twee menstruaties gevaarlijk is. Herhaald, onverwacht of toenemend bloedverlies verdient evenwel beoordeling, zeker wanneer er pijn, afwijkende afscheiding of bloedverlies na seks bij komt.

Premenstrueel syndroom: de dagen vóór de menstruatie

Bij PMS keren klachten telkens in de luteale fase terug en nemen zij rond of kort na het begin van de menstruatie weer af.

Dat tijdspatroon is belangrijker dan één afzonderlijk symptoom. Vermoeidheid, prikkelbaarheid en hoofdpijn komen immers bij talloze aandoeningen voor.

Mogelijke PMS-klachten zijn:

• prikkelbaarheid;
• sombere stemming;
• gespannenheid;
• gevoelige borsten;
• opgeblazen gevoel;
• vocht vasthouden;
• hoofdpijn;
• veranderde eetlust;
• slaapproblemen;
• concentratieproblemen;
• vermoeidheid.

Lees voor een uitgebreide behandeling het afzonderlijke artikel over PMS.

Bij uitzonderlijk ernstige psychische symptomen moet aan PMDD worden gedacht. Vooral wanneer wanhoop, ernstige depressieve klachten of suïcidale gedachten optreden, is dit geen kwestie om met een pot supplementen of een kalender af te doen. Dan is medische beoordeling nodig.

Menstruatie en migraine

Oestrogeen beïnvloedt neurologische systemen die betrokken zijn bij migraine. Vooral een snelle daling van oestrogeen kan bij daarvoor gevoelige vrouwen een aanval bevorderen.

Een menstruatiedagboek naast een hoofdpijndagboek kan daarom verrassend informatief zijn. Wanneer migraine telkens in hetzelfde venster rond de menstruatie ontstaat, is er mogelijk sprake van menstruele migraine.

Dat onderscheid heeft therapeutische consequenties. Bij voorspelbare aanvallen kan een arts soms tijdelijk preventief behandelen rond de risicodagen.

Zwangerschap en het stilvallen van de cyclus

Na bevruchting produceert het vroege zwangerschapsweefsel humaan choriongonadotrofine, hCG.

Dit hormoon houdt het corpus luteum aanvankelijk actief, zodat progesteron niet abrupt daalt. Het endometrium blijft daardoor behouden en een menstruatie blijft uit.

Later neemt de placenta de productie van belangrijke zwangerschapshormonen over.

Daarom is het uitblijven van de menstruatie vaak een vroeg zwangerschapssignaal, maar niet ieder uitblijven betekent zwangerschap. Het omgekeerde geldt eveneens: bloedverlies sluit een zwangerschap niet met zekerheid uit.

Bij een positieve zwangerschapstest in combinatie met hevige buikpijn, schouderpijn, duizeligheid of flauwvallen is snelle medische beoordeling nodig vanwege onder meer de mogelijkheid van een buitenbaarmoederlijke zwangerschap.

Wat verandert vanaf ongeveer het veertigste levensjaar?

De eierstokken beschikken niet over een onbeperkte voorraad follikels. Naarmate de voorraad kleiner wordt, verandert ook de hormonale respons.

Aanvankelijk kan FSH stijgen terwijl de vrouw nog gewone menstruaties heeft. De ovaria hebben dan meer hormonale stimulatie nodig om een follikel tot ontwikkeling te brengen.

Dat proces verloopt niet in een rechte lijn. Oestrogeen is tijdens de perimenopauze daarom niet simpelweg iedere maand een beetje lager. Waarden kunnen juist sterk fluctueren, soms hoog en later laag. Ook ovulaties worden minder voorspelbaar.

Daaruit volgt een kenmerkend verschijnsel: de overgang kan juist een periode van hormonale schommelingen zijn voordat uiteindelijk een stabielere toestand met lage oestrogeen- en progesteronproductie ontstaat.

De internationale STRAW+10-classificatie deelt reproductieve veroudering in verschillende fasen in en gebruikt veranderingen in cycluspatroon als belangrijke marker voor de menopauzale transitie. ¹⁰Harlow, S.D., Gass, M., Hall, J.E., et al. (2012). Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 97(4), 1159-1168. DOI: 10.1210/jc.2011-3362. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22338612/

Perimenopauze, menopauze en postmenopauze

Perimenopauze

Perimenopauze is de periode rond de laatste menstruatie waarin de cyclus en hormoonproductie duidelijk veranderen.

Menstruaties kunnen korter op elkaar volgen, langer wegblijven, heviger worden of juist lichter verlopen.

Tegelijk kunnen overgangsklachten ontstaan.

Menopauze

De menopauze is de laatste natuurlijke menstruatie.

Je kunt op de dag zelf dus niet met zekerheid zeggen: dit was mijn menopauze. Pas wanneer daarna twaalf maanden geen natuurlijke menstruatie meer is opgetreden, kan achteraf worden vastgesteld welke bloeding de laatste was.

Bij Nederlandse vrouwen ligt de natuurlijke menopauze gemiddeld rond het begin van de vijftig, met aanzienlijke individuele spreiding. ¹¹Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). De overgang. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang

Postmenopauze

De postmenopauze begint na de menopauze en duurt vervolgens de rest van het leven.

De ovariumproductie van estradiol en progesteron blijft laag. Daardoor verandert de hormonale omgeving blijvend.

Sommige overgangsverschijnselen verdwijnen geleidelijk, terwijl andere klachten, in het bijzonder vaginale en urogenitale klachten door oestrogeentekort, juist langdurig kunnen blijven bestaan.

Klachten tijdens de overgang

Niet iedere vrouw heeft dezelfde klachten. Sommigen merken vooral dat de menstruatie onregelmatig wordt. Anderen worden jarenlang gehinderd door opvliegers, nachtzweten of slecht slapen.

Opvliegers

Een opvlieger is een plotseling gevoel van warmte, vaak in gezicht, hals en bovenlichaam. De huid kan rood worden en zweten kan volgen.

Dit wordt een vasomotorisch symptoom genoemd. Vasomotorisch verwijst naar de regeling van bloedvaten en warmteafgifte.

Het probleem zit niet eenvoudigweg in een te hoge lichaamstemperatuur. Door hormonale veranderingen wordt de thermoregulatie in de hersenen gevoeliger. Kleine temperatuurveranderingen kunnen daardoor reeds een sterke warmteafvoerreactie uitlokken.

Vasomotorische symptomen behoren tot de meest kenmerkende overgangsklachten en kunnen bij een aanzienlijk deel van de vrouwen meerdere jaren aanhouden. ¹²Crandall, C.J., Mehta, J.M., & Manson, J.E. (2023). Management of Menopausal Symptoms: A Review. JAMA, 329(5), 405-420. DOI: 10.1001/jama.2022.24140. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36749328/

Nachtzweten

Een opvlieger tijdens de slaap kan leiden tot nachtzweten.

Sommige vrouwen worden slechts warm wakker. Anderen moeten nachtkleding of beddengoed verschonen. Wanneer dit geregeld gebeurt, raakt ook de slaap gefragmenteerd. Gefragmenteerde slaap betekent dat de slaap voortdurend wordt onderbroken en daardoor minder herstellend is.

Overdag kan vervolgens vermoeidheid, prikkelbaarheid of concentratieverlies ontstaan.

Slaapklachten

Slaapproblemen tijdens de overgang hebben verschillende mogelijke oorzaken.

Nachtzweten kan je wakker maken. Los daarvan lijkt de menopauzale transitie invloed te hebben op slaapregulatie. Daarbij komen op middelbare leeftijd ook andere slaapverstorende factoren vaker voor, zoals slaapapneu, pijn, stress en rusteloze benen.

Daarom moet slecht slapen niet automatisch volledig aan hormonen worden toegeschreven.

Stemming en concentratie

Sommige vrouwen ervaren meer prikkelbaarheid, somberheid, angst of moeite met concentreren tijdens de perimenopauze.

Dat kan samenhangen met hormonale schommelingen, maar slaaptekort, levensomstandigheden en bestaande gevoeligheid voor depressie of angst spelen eveneens mee.

De populaire term brain fog wordt gebruikt voor een subjectief gevoel van mentale traagheid of vergeetachtigheid. Het is geen afzonderlijke neurologische diagnose.

Een apart artikel op deze site bespreekt de relatie tussen hormonen, emoties en geloof uitvoeriger.

Vaginale droogheid en urogenitale klachten

Oestrogeen ondersteunt de dikte, doorbloeding en vochtigheid van vaginaal slijmvlies.

Na de menopauze wordt dit weefsel bij veel vrouwen dunner. Er kan droogheid, branderigheid, irritatie of pijn tijdens seks ontstaan.

Ook plasproblemen, urgency, oftewel plotseling sterke aandrang, en terugkerende urineweginfecties kunnen deel uitmaken van het genitourinair syndroom van de menopauze.

In tegenstelling tot opvliegers verdwijnen deze klachten zonder behandeling niet noodzakelijk vanzelf. Ze kunnen juist geleidelijk toenemen.

Een baarmoederverzakking is weer een ander probleem, maar leeftijd, eerdere bevallingen en veranderingen van steunweefsels rond de overgang kunnen daarbij relevant zijn. Zie baarmoederverzakking.

Overgang betekent niet dat alle klachten door de overgang komen

Dit is diagnostisch een belangrijk punt.

Een vrouw van 50 met hartkloppingen kan overgangsklachten hebben, maar tevens een schildklierstoornis, hartritmestoornis, bloedarmoede of bijwerking van medicatie.

Nachtzweten kan bij de overgang passen, maar koortsig nachtzweten met onverklaard gewichtsverlies vraagt een heel andere beoordeling.

Onregelmatig bloedverlies komt tijdens de perimenopauze vaak voor, maar daarmee zijn poliepen, myomen en afwijkingen van het baarmoederslijmvlies nog niet van tafel.

Leeftijd mag dus nooit een diagnostische vuilnisbak worden waarin ieder symptoom wordt gegooid.

Premature en vroege menopauze

Wanneer de eierstokfunctie veel eerder afneemt dan gebruikelijk, is een andere beoordeling nodig.

Premature ovarian insufficiency, POI, betekent prematuur ovarieel insufficiëntie: de eierstokken functioneren vóór het veertigste levensjaar onvoldoende. Vroeger werd vaak gesproken van prematuur ovarieel falen, maar dat suggereert een absolute en definitieve stop. Bij POI kan enige ovariumactiviteit soms nog optreden.

Klachten kunnen bestaan uit:

• onregelmatige of uitblijvende menstruaties;
• verminderde vruchtbaarheid;
• opvliegers;
• nachtzweten;
• vaginale droogheid;
• lagere oestrogeenspiegels.

Mogelijke oorzaken zijn genetische afwijkingen, auto-immuunziekten, chemotherapie, radiotherapie of operaties aan de eierstokken. Soms wordt geen oorzaak gevonden.

Bij auto-immuun-oophoritis kan immuunschade de eierstokfunctie verstoren.

Een vroege uitval van de eierstokken is medisch anders dan de natuurlijke overgang rond 50 jaar, omdat langdurig oestrogeentekort gevolgen kan hebben voor onder meer botten en cardiovasculaire gezondheid.

De menopauze en botten

Oestrogeen remt normaal gesproken botafbraak. Wanneer de oestrogeenproductie daalt, verschuift de balans tijdelijk sterker richting botresorptie, oftewel afbraak van botweefsel.

Dat betekent niet dat iedere postmenopauzale vrouw osteoporose krijgt. Leeftijd, erfelijke aanleg, lichaamsgewicht, roken, beweging, voeding, medicatie en eerdere botmassa wegen mee.

Wel is de menopauze een relevant omslagpunt voor botgezondheid.

Vooral bij voortijdige menopauze, langdurig ondergewicht, langdurig uitblijven van menstruaties of gebruik van bepaalde geneesmiddelen kan dit extra aandacht vragen.

Hart en bloedvaten na de menopauze

Tijdens de menopauzale transitie veranderen onder meer lichaamssamenstelling en lipidenprofiel. Lipiden zijn vetachtige stoffen in het bloed, waaronder cholesterol.

Oestrogeen heeft verschillende effecten op vaatwand en stofwisseling. Toch moet daar geen simplistische conclusie uit worden getrokken dat hormoonsuppletie daarom preventief tegen hart- en vaatziekten gebruikt moet worden.

Hormoontherapie wordt voorgeschreven voor passende menopauzale klachten en specifieke andere indicaties, niet als algemene methode om cardiovasculaire ziekte te voorkomen. ¹³Crandall, C.J., Mehta, J.M., & Manson, J.E. (2023). Management of Menopausal Symptoms: A Review. JAMA, 329(5), 405-420. DOI: 10.1001/jama.2022.24140. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36749328/

Bloedverlies na de menopauze

Bloedverlies nadat je meer dan twaalf maanden niet hebt gemenstrueerd is postmenopauzaal bloedverlies.

Dat hoort onderzocht te worden.

Vaak blijkt de oorzaak goedaardig, bijvoorbeeld kwetsbaar slijmvlies door oestrogeentekort. Toch moet onder meer een afwijking van het endometrium worden uitgesloten.

De NHG-afspraak over postmenopauzaal bloedverlies adviseert daarom diagnostische beoordeling bij iedere vorm van abnormaal vaginaal bloedverlies na de menopauze. ¹⁴Nederlands Huisartsen Genootschap. Vaginaal bloedverlies in de postmenopauze. Landelijke Transmurale Afspraak. URL: https://richtlijnen.nhg.org/landelijke-transmurale-afspraken/vaginaal-bloedverlies-de-postmenopauze

Een klein bruin veegje telt daarbij eveneens. Wachten tot het een echte bloeding wordt, is niet verstandig.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Maak een afspraak wanneer je menstruatiepatroon duidelijk veranderd is en daar geen voor de hand liggende verklaring voor bestaat, vooral wanneer de verandering aanhoudt.

Neem eveneens contact op bij:

• menstruaties die je dagelijks functioneren sterk beperken;
• zeer hevig bloedverlies;
• symptomen van bloedarmoede;
• steeds erger wordende menstruatiepijn;
• pijn tussen menstruaties;
• herhaald bloedverlies tussen menstruaties;
• bloedverlies na seks;
• een langdurig uitblijvende menstruatie zonder zwangerschap;
• vermoedelijk te vroege overgang;
• hinderlijke overgangsklachten waarvoor je behandeling wilt bespreken;
• vaginale droogheid of pijn waardoor dagelijkse activiteiten of seks moeilijk worden;
• ieder bloedverlies nadat je twaalf maanden niet meer gemenstrueerd hebt.

Wanneer is snelle of spoedeisende beoordeling nodig?

Zoek snel medische hulp wanneer hevig bloedverlies gepaard gaat met verschijnselen van circulatoire instabiliteit, oftewel tekenen dat je bloedsomloop het bloedverlies niet goed kan compenseren.

Let bijvoorbeeld op:

• flauwvallen;
• ernstige duizeligheid;
• opvallende bleekheid;
• snelle hartslag in rust;
• benauwdheid;
• ernstige zwakte;
• zeer hevig aanhoudend bloedverlies.

Ook hevige plotselinge buikpijn, zeker bij mogelijke zwangerschap, vereist snelle beoordeling.

Bij koorts, ernstige onderbuikpijn en ziek zijn moet onder meer aan een infectie worden gedacht. Een ontsteking van het baarmoederslijmvlies wordt besproken bij baarmoederontsteking.

Onderzoek bij menstruatieproblemen

Er bestaat geen universeel pakket waarmee iedere menstruatieklacht wordt onderzocht. De arts kiest onderzoek op grond van leeftijd, klachtenpatroon, zwangerschapsmogelijkheid en bevindingen.

Het gesprek levert dikwijls de eerste diagnose-aanwijzing

Een menstruatiekalender kan veel informatie geven.

Noteer bijvoorbeeld:

• eerste dag van iedere menstruatie;
• aantal bloedingsdagen;
• hoeveelheid bloedverlies;
• doorlekken;
• stolsels;
• pijn;
• tussentijds bloedverlies;
• bloedverlies na seks;
• hoofdpijn;
• PMS-klachten;
• opvliegers;
• medicatie en anticonceptie.

Patronen die in het geheugen wazig lijken, worden op papier soms verrassend duidelijk.

Zwangerschapstest

Bij uitblijvende of abnormale menstruatie in de vruchtbare levensfase is een zwangerschapstest vaak een van de eerste onderzoeken.

Dat is geen formaliteit. Zwangerschap verandert de differentiaaldiagnose, oftewel de lijst van mogelijke verklaringen, onmiddellijk.

Bloedonderzoek

Bij hevig bloedverlies kan hemoglobine worden bepaald om bloedarmoede op te sporen.

Ferritine geeft informatie over de ijzervoorraad. Een lage ferritinewaarde kan reeds op ijzertekort wijzen voordat ernstige anemie is ontstaan.

Bij amenorroe kunnen afhankelijk van de situatie onder meer TSH, FSH en prolactine relevant zijn. TSH geeft informatie over de aansturing van de schildklier. FSH helpt onder bepaalde omstandigheden bij de beoordeling van eierstokfunctie. Prolactine kan bij een verhoogde waarde de normale cyclus onderdrukken.

Zomaar een hele batterij hormoonwaarden bepalen heeft echter weinig zin. Hormoonspiegels veranderen gedurende de cyclus en moeten in de juiste klinische context worden geïnterpreteerd.

Lichamelijk en gynaecologisch onderzoek

Afhankelijk van de klacht kan de arts buik en bekken onderzoeken.

Een speculumonderzoek, waarbij de vaginawanden voorzichtig uit elkaar worden gehouden, kan helpen bij bloedverlies na seks of afwijkende afscheiding. De arts kan zo onder meer vagina en baarmoederhals beoordelen.

Transvaginale echografie

Bij een transvaginale echo wordt een smalle echokop in de vagina ingebracht om baarmoeder, endometrium en eierstokken van dichtbij te bekijken.

Dat kan onder meer helpen bij het vinden van:

• vleesbomen;
• poliepen;
• adenomyose;
• afwijkende endometriumdikte;
• ovariumafwijkingen.

De Nederlandse richtlijn voor hevig menstrueel bloedverlies adviseert transvaginale 2D-echografie als eerste beeldvormende onderzoek bij de gynaecologische diagnostiek van HMB. ¹⁵Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie. (2025). HMB: Beeldvormende diagnostiek. Richtlijnendatabase. URL: https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hevig_menstrueel_bloedverlies/hmb_beeldvormende_technieken.html

Hysteroscopie

Bij hysteroscopie brengt de gynaecoloog een dun kijkinstrument via vagina en baarmoederhals in de baarmoederholte.

Hiermee kunnen afwijkingen zoals poliepen of submucosale myomen, dat zijn vleesbomen die in de baarmoederholte uitstulpen, rechtstreeks worden bekeken.

Sommige afwijkingen kunnen tijdens dezelfde procedure worden behandeld.

Endometriumbiopt

Bij een endometriumbiopt wordt een klein stukje baarmoederslijmvlies afgenomen voor microscopisch onderzoek.

Dat gebeurt niet standaard bij iedere onregelmatige menstruatie. Het wordt ingezet wanneer leeftijd, bloedingspatroon of andere risicofactoren aanleiding geven om afwijkingen zoals endometriumhyperplasie of endometriumcarcinoom uit te sluiten.

Hyperplasie betekent overmatige groei van het baarmoederslijmvlies.

Behandeling van pijnlijke menstruaties

Warmte

Een kruik of warmtekussen tegen de onderbuik kan krampen verminderen. Het is eenvoudig en voor veel vrouwen bruikbaar.

Voorkom brandwonden door een te hete kruik rechtstreeks tegen de huid.

NSAID’s

NSAID’s zijn ontstekingsremmende pijnstillers zoals ibuprofen en naproxen.

Ze remmen cyclo-oxygenase-enzymen en daardoor de aanmaak van prostaglandinen. Dat maakt ze bijzonder passend bij primaire dysmenorroe, omdat juist prostaglandinen sterk betrokken zijn bij baarmoedercontracties en pijn.

Ze werken doorgaans het best wanneer ze vroeg worden ingenomen, rond het begin van de klachten.

NSAID’s zijn evenwel niet geschikt voor iedereen. Maagzweren, bepaalde nierproblemen, sommige cardiovasculaire aandoeningen, antistollingsmiddelen en zwangerschap kunnen invloed hebben op de veiligheid. Gebruik ze daarom volgens bijsluiter en medisch advies.

Hormonale anticonceptie

Hormonale anticonceptie kan ovulatie onderdrukken of het baarmoederslijmvlies dunner maken. Daardoor nemen menstruatiepijn en bloedverlies bij veel vrouwen af.

Welke vorm geschikt is hangt af van anticonceptiewens, leeftijd, medische voorgeschiedenis en persoonlijke voorkeur.

Behandeling van hevig menstrueel bloedverlies

Bij hevig menstrueel bloedverlies bestaan verschillende behandelroutes. De oorzaak, anticonceptiewens en eventuele kinderwens zijn bepalend.

Tranexaminezuur

Tranexaminezuur remt de afbraak van fibrine, een eiwit dat bloedstolsels verstevigt.

Het middel wordt alleen rond de menstruatie gebruikt en kan het bloedverlies verminderen.

NSAID’s

NSAID’s verminderen bij sommige vrouwen naast pijn ook de hoeveelheid menstrueel bloedverlies.

Hormoonspiraal

Een hormoonspiraal met levonorgestrel geeft lokaal een progestageen af.

Hierdoor wordt het endometrium dunner en kan menstruatiebloedverlies sterk verminderen. Sommige vrouwen menstrueren uiteindelijk nauwelijks of niet meer.

Combinatiepil

Een combinatiepreparaat met oestrogeen en progestageen kan de cyclus reguleren en bloedverlies verminderen.

Bij aanwezigheid van bepaalde risicofactoren, waaronder een verhoogd tromboserisico, kan zo’n middel ongeschikt zijn.

Operatieve behandeling

Wanneer structurele afwijkingen aanwezig zijn of medicatie onvoldoende helpt, kunnen gynaecologische ingrepen worden overwogen.

Voorbeelden zijn hysteroscopische verwijdering van een poliep of vleesboom, endometriumablatie en in geselecteerde situaties hysterectomie, oftewel verwijdering van de baarmoeder.

Een hysterectomie is definitief en heeft uiteraard grote consequenties. Zij wordt niet lichtvaardig uitgevoerd voor klachten die met minder ingrijpende methoden voldoende behandeld kunnen worden.

Behandeling van overgangsklachten

Eerst bepalen welke klacht behandeld moet worden

Een vrouw met drie milde opvliegers per week heeft een andere vraag dan iemand die iedere nacht doorweekt wakker wordt en overdag nauwelijks meer functioneert.

Ook vaginale droogheid vraagt een andere behandeling dan vasomotorische klachten.

Behandeling hoort derhalve klachtgericht te zijn.

Hormoonsuppletietherapie

Hormoonsuppletietherapie wordt afgekort tot HST. In internationale literatuur zie je ook MHT, menopausal hormone therapy.

Systemisch oestrogeen is zeer effectief tegen opvliegers en nachtzweten. Systemisch betekent dat het hormoon via het bloed door het lichaam werkt, bijvoorbeeld na inname als tablet of opname via huidpleister of gel.

Bij een vrouw die haar baarmoeder nog heeft, moet systemisch oestrogeen in de regel worden gecombineerd met adequate bescherming van het endometrium door een progestageen of progesteron. Zonder die bescherming stimuleert oestrogeen het baarmoederslijmvlies en neemt bij langdurig gebruik het risico op hyperplasie en endometriumcarcinoom toe.

De NHG-Standaard De overgang en de Nederlandse richtlijn Management rondom menopauze geven hiervoor verschillende behandelregimes en afwegingen. ¹⁶Nederlands Huisartsen Genootschap. (actuele versie geraadpleegd 2026). De overgang. NHG-Standaard. URL: https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/de-overgang

HST vraagt individuele afweging

HST is geen middel dat iedere vrouw boven een bepaalde leeftijd automatisch nodig heeft. Evenmin is het een behandeling die principieel als gevaarlijk moet worden afgeschreven.

Leeftijd, tijd sinds menopauze, klachten, persoonlijke voorgeschiedenis, borstkankerrisico, tromboserisico, hart- en vaatziekten, eventuele baarmoeder en persoonlijke voorkeur wegen mee.

De soort hormonen en de toedieningsroute doen er eveneens toe.

Een pleister of gel met estradiol heeft bijvoorbeeld een ander farmacologisch profiel dan oraal oestrogeen. De keuze behoort dus niet gereduceerd te worden tot de vraag: hormonen, ja of nee?

Lokale vaginale oestrogenen

Bij vooral vaginale droogheid, irritatie of urogenitale klachten kunnen lokaal toegediende vaginale oestrogenen worden gebruikt.

De systemische opname is bij laaggedoseerde lokale therapie veel geringer dan bij systemische HST.

Een lokaal probleem hoeft derhalve niet automatisch met systemische hormonen behandeld te worden.

Niet-hormonale medicatie

Wanneer hormoontherapie niet gewenst of niet geschikt is, bestaan er niet-hormonale behandelingen voor vasomotorische klachten.

Bepaalde antidepressiva uit de SSRI- en SNRI-groepen en gabapentine kunnen opvliegers verminderen. Het gaat dan om een farmacologisch effect op zenuwbanen die betrokken zijn bij thermoregulatie, niet om de veronderstelling dat overgangsklachten eigenlijk depressie zijn.

Internationale reviews bevestigen dat verschillende niet-hormonale geneesmiddelen werkzaam kunnen zijn, al is hun effect gemiddeld geringer dan dat van systemische oestrogeentherapie. ¹⁷Crandall, C.J., Mehta, J.M., & Manson, J.E. (2023). Management of Menopausal Symptoms: A Review. JAMA, 329(5), 405-420. DOI: 10.1001/jama.2022.24140. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36749328/

Zelfzorg tijdens menstruatie en overgang

Zelfzorg is zinvol wanneer zij een duidelijk doel heeft. De gedachte dat je hormoonhuishouding met enkele algemene leefregels volledig kan worden gereset is daarentegen quatsch.

Houd een cyclusdagboek bij

Een paar maanden registratie kan nuttiger zijn dan een losse hormoontest. Noteer bloedingen, pijn, migraine, PMS, slaap en overgangsklachten. Hierdoor wordt zichtbaar of een symptoom daadwerkelijk cyclisch is. Dat helpt jou en eventueel je arts.

Beweeg geregeld

Regelmatige beweging ondersteunt cardiovasculaire gezondheid, spieren, botten en slaap.

Tijdens de menopauze zijn krachttraining en gewichtdragende beweging bijzonder relevant voor behoud van spier- en botmassa.

Bij zeer hevig bloedverlies of ernstige bloedarmoede moet inspanning vanzelfsprekend worden aangepast aan de lichamelijke toestand.

Roken

Roken heeft talloze gezondheidseffecten en hangt tevens samen met een gemiddeld wat vroegere natuurlijke menopauze.

Stoppen met roken levert derhalve veel bredere winst op dan uitsluitend mogelijke invloed op overgangsgerelateerde gezondheid.

Alcohol

Alcohol is geen behandeling voor slapeloosheid of overgangsklachten. Hoewel alcohol aanvankelijk slaperigheid kan geven, verslechtert zij later in de nacht de slaapkwaliteit.

Sommige vrouwen merken bovendien dat alcohol opvliegers uitlokt of verergert. Dat effect verschilt per persoon.

Voeding bij menstruatie en overgang

Er bestaat geen menstruatiedieet en evenmin een menopauzedieet dat de hormonale veroudering terugdraait.

Voeding wordt vooral relevant wanneer er een concreet probleem bestaat.

IJzer bij hevige menstruaties

Bij herhaaldelijk veel bloedverlies kan de ijzervoorraad uitgeput raken.

IJzerrijke voedingsmiddelen zijn onder meer:

• vlees;
• vis;
• peulvruchten;
• volkorenproducten;
• groene groenten;
• noten en zaden.

Heemijzer uit dierlijke producten wordt gemiddeld gemakkelijker opgenomen dan non-heemijzer uit plantaardige bronnen.

Vitamine C kan de opname van non-heemijzer verbeteren. Een maaltijd met peulvruchten en paprika of fruit levert bijvoorbeeld zowel ijzer als vitamine C.

Een vastgesteld fors ijzertekort is evenwel vaak niet snel genoeg met voeding alleen te corrigeren. Dan kan een ijzerpreparaat nodig zijn.

Meer praktische informatie staat bij bloedarmoede.

Eiwit na de menopauze

Met het ouder worden neemt de neiging tot verlies van spiermassa toe. Voldoende eiwit en spierbelasting zijn daarom zinvol.

Denk aan:

• zuivel;
• eieren;
• vis;
• vlees;
• peulvruchten;
• tofu;
• noten.

Het gaat niet om extreem eiwitrijk eten, maar om voldoende eiwit verspreid over de dag naast regelmatige spierbelasting.

Calcium en vitamine D

Voor botgezondheid zijn calcium, vitamine D, beweging en voldoende totale voeding relevant.

Calcium komt onder meer voor in zuivel, verrijkte plantaardige alternatieven, bepaalde groene groenten, noten en sommige vissoorten.

Vitamine D wordt deels in de huid gevormd onder invloed van zonlicht en komt daarnaast in beperkte hoeveelheid in voeding voor. In Nederland gelden voor bepaalde groepen suppletieadviezen.

Kruidengeneeskunde en natuurlijke middelen

Het terrein van kruiden voor menstruatie- en overgangsklachten is groot, maar de bewijskracht loopt sterk uiteen. Natuurlijk betekent hier niet automatisch werkzaam, zuiver of veilig.

Monnikspeper bij PMS

Vitex agnus-castus, in het Nederlands monnikspeper, wordt traditioneel gebruikt bij premenstruele klachten.

Er zijn klinische studies die verbetering van bepaalde PMS-symptomen suggereren. De onderzoekskwaliteit is echter wisselend en preparaten verschillen sterk in samenstelling.

Op Mens & Gezondheid wordt dit middel uitgebreid besproken bij monnikspeper.

Gebruik monnikspeper niet klakkeloos bij iedere onregelmatige menstruatie. Een verdwenen menstruatie door zwangerschap, ernstig energietekort, een schildklierstoornis of prematuur verlies van eierstokfunctie vraagt een diagnose, geen kruidenexperiment.

Zilverkaars

Zilverkaars, Actaea racemosa of Cimicifuga racemosa, wordt verkocht tegen overgangsklachten.

Onderzoeksresultaten zijn niet eenduidig. Sommige preparaten en studies suggereren effect, terwijl systematische beoordelingen geen overtuigende uniforme werkzaamheid aantonen.

Er bestaan bovendien meldingen van mogelijke leverbijwerkingen. Bij geelzucht, donkere urine, ernstige misselijkheid of pijn rechtsboven in de buik moet het middel worden gestaakt en medische beoordeling worden gezocht.

Soja en isoflavonen

Soja bevat isoflavonen, plantaardige stoffen met een zwakke oestrogeenachtige werking.

Een normale hoeveelheid soja als voedingsmiddel past prima in een gevarieerd voedingspatroon. Geconcentreerde supplementen vormen echter een ander product en zijn niet automatisch equivalent aan tofu, tempeh of sojadrank.

Effecten op opvliegers zijn gemiddeld bescheiden en wisselend.

Supplementen met ‘bio-identieke’ of ‘natuurlijke hormonen’

Het woord natuurlijk op een etiket zegt niets over farmacologische veiligheid.

Ook voor individueel samengestelde hormoonpreparaten die als bio-identiek worden verkocht, geldt dat kwaliteit, dosering en veiligheidsgegevens niet vanzelfsprekend gelijkwaardig zijn aan geregistreerde geneesmiddelen.

Geregistreerd estradiol kan chemisch identiek zijn aan menselijk estradiol. ‘Bio-identiek’ is derhalve geen exclusieve eigenschap van alternatieve hormoonpreparaten.

Over het oestroboloom en hormonale claims

Het darmmicrobioom is betrokken bij de omzetting van talrijke stoffen, waaronder oestrogenen. Voor het geheel van bacteriële genen dat betrokken is bij oestrogeenmetabolisme wordt soms de term estrobolome of oestroboloom gebruikt.

Dat is wetenschappelijk interessant. Het betekent nog niet dat een afwijkend oestroboloom bij een individuele vrouw met PMS, endometriose of overgangsklachten eenvoudig kan worden gemeten en vervolgens met een specifiek dieet kan worden gerepareerd.

Daar ligt momenteel een belangrijk verschil tussen biologisch plausibel en klinisch bewezen.

Wie verdieping zoekt kan het afzonderlijke achtergrondartikel over het oestroboloom lezen, maar commerciële claims rond microbioomtesten en ‘oestrogeendetox’ verdienen terughoudendheid.

Ziekenhuizen en specialistische expertise

De meeste menstruatie- en overgangsklachten kunnen uitstekend vanuit de huisartsenzorg worden beoordeeld en behandeld. Bij ernstige, complexe of therapieresistente problematiek komt de gynaecoloog in beeld.

Voor zeer gespecialiseerde aandoeningen bestaan tertiaire centra.

Amsterdam UMC beschikt bijvoorbeeld over een Endometriosecentrum binnen de gynaecologische zorg. Dat kan relevant zijn bij complexe endometriose, ernstige bekkenpijn, aantasting van meerdere organen of een ingewikkeld behandeltraject. ¹⁸Amsterdam UMC. Gynaecologie en Endometriosecentrum. Geraadpleegd 2026. URL: https://www.amsterdamumc.nl/nl/poliklinieken-verpleegafdelingen/gynaecologie-polikliniek-locatie-amc

Een academisch ziekenhuis is evenwel niet automatisch nodig omdat menstruatiepijn hevig is. Eerstelijnszorg en algemene gynaecologie kunnen veel diagnostiek en behandeling uitvoeren. Verwijzing naar een expertisecentrum wordt vooral relevant wanneer de aard of complexiteit van de aandoening dat rechtvaardigt.

PubMed en wetenschappelijke publicaties

Onderzoek naar menstruatie en menopauze beslaat endocrinologie, gynaecologie, neurologie, botstofwisseling, cardiovasculaire geneeskunde en epidemiologie. Enkele lijnen zijn voor de praktijk bijzonder bruikbaar.

FIGO bracht orde in de terminologie rond bloedverlies

Een belangrijk probleem in oudere literatuur was dat termen als menorragie, metrorragie en dysfunctioneel uterien bloedverlies niet overal hetzelfde werden gebruikt.

FIGO ontwikkelde daarom een gestandaardiseerd systeem voor abnormaal uterien bloedverlies.

Bekend is de PALM-COEIN-classificatie.

PALM omvat vooral structurele oorzaken:

• Polyp: poliep;
• Adenomyosis: adenomyose;
• Leiomyoma: vleesboom;
• Malignancy and hyperplasia: kwaadaardige aandoening of hyperplasie.

COEIN omvat andere oorzaken:

• Coagulopathy: stollingsstoornis;
• Ovulatory dysfunction: ovulatiestoornis;
• Endometrial: afwijkende lokale endometriumfunctie;
• Iatrogenic: veroorzaakt door medische behandeling of medicatie;
• Not otherwise classified: niet elders geclassificeerd.

Deze systematiek voorkomt dat ‘hevige menstruatie’ als één ziekte wordt behandeld terwijl de achterliggende mechanismen sterk kunnen verschillen. ¹⁹Munro, M.G., Critchley, H.O.D., Fraser, I.S., & FIGO Menstrual Disorders Committee. (2018). The two FIGO systems for normal and abnormal uterine bleeding symptoms and classification of causes of abnormal uterine bleeding in the reproductive years. International Journal of Gynecology & Obstetrics, 143(3), 393-408. DOI: 10.1002/ijgo.12666. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30198563/

STRAW+10 maakte de overgang beter te beschrijven

De menopauze is biologisch geen gebeurtenis die plotseling uit de lucht komt vallen.

Het STRAW+10-model beschrijft reproductieve veroudering als een reeks stadia. Verandering in menstruatiepatroon vormt daarbij een belangrijk klinisch aanknopingspunt.

Dat past bij wat veel vrouwen zelf ervaren: de meest dynamische veranderingen kunnen reeds optreden terwijl menstruaties nog aanwezig zijn. ²⁰Harlow, S.D., Gass, M., Hall, J.E., et al. (2012). Executive summary of the Stages of Reproductive Aging Workshop +10: addressing the unfinished agenda of staging reproductive aging. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 97(4), 1159-1168. DOI: 10.1210/jc.2011-3362. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22338612/

De perimenopauze is hormonaler grilliger dan het simpele verhaal van ‘dalend oestrogeen’

Onderzoek van hormonale cycli tijdens de middelste en late reproductieve levensfase toont veranderingen in onder meer FSH, LH, estradiol en luteaal progesteron.

Dat verklaart waarom een perimenopauzale vrouw de ene maand nog een duidelijke ovulatoire cyclus kan hebben en een volgende maand veel minder voorspelbare hormoonproductie. ²¹Hale, G.E., Zhao, X., Hughes, C.L., Burger, H.G., Robertson, D.M., & Fraser, I.S. (2007). Endocrine features of menstrual cycles in middle and late reproductive age and the menopausal transition classified according to the STRAW staging system. Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism, 92(8), 3060-3067. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17550960/

Overgangsklachten kunnen langdurig zijn

Een moderne review in JAMA beschrijft dat vasomotorische klachten bij veel vrouwen gedurende meerdere jaren aanwezig zijn. Systemische oestrogeentherapie is gemiddeld de krachtigste medicamenteuze behandeling voor hinderlijke opvliegers, terwijl voor vrouwen die geen hormoontherapie gebruiken verschillende niet-hormonale opties bestaan. ²²Crandall, C.J., Mehta, J.M., & Manson, J.E. (2023). Management of Menopausal Symptoms: A Review. JAMA, 329(5), 405-420. DOI: 10.1001/jama.2022.24140. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36749328/

Een recente beschouwing van Santoro benadrukt eveneens dat belangrijke veranderingen al vóór de laatste menstruatie optreden. Juist de late menopauzale transitie kan biologisch bijzonder dynamisch zijn. ²³Santoro, N. (2025). Understanding the menopause journey. Climacteric, 28(4), 384-388. DOI: 10.1080/13697137.2024.2445303. URL: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39903209/

Menstruatie uitstellen

Een menstruatie kan om medische of praktische redenen soms worden uitgesteld.

Wie hormonale anticonceptie gebruikt, kan afhankelijk van het preparaat soms de hormoonvrije periode overslaan. Voor vrouwen die geen hormonale anticonceptie gebruiken bestaan eveneens medicamenteuze mogelijkheden.

De precieze aanpak hangt af van het gebruikte middel, medische voorgeschiedenis en gewenste duur van uitstel. De NHG heeft hiervoor een afzonderlijke behandelrichtlijn. ²⁴Nederlands Huisartsen Genootschap. Menstruatie-uitstel. NHG-Behandelrichtlijn. URL: https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/menstruatie-uitstel

Menstruatie uitstellen beschadigt de baarmoeder niet doordat zogenaamd ‘oud bloed’ achterblijft. Dat populaire idee berust op een verkeerd beeld van de menstruatiecyclus. Bij hormonale onderdrukking wordt het endometrium juist anders opgebouwd of dun gehouden.

Menstruatieproducten en praktische zelfzorg

Tampons, maandverband, menstruatiecups en menstruatieondergoed hebben ieder voor- en nadelen. De keuze hangt af van hoeveelheid bloedverlies, comfort, activiteiten en persoonlijke voorkeur.

Bij zeer hevig bloedverlies is het verstandig te letten op hoe vaak bescherming moet worden vervangen. Dat geeft diagnostisch bruikbare informatie.

Een menstruatiecup kan de hoeveelheid bloedverlies zelfs enigszins inzichtelijk maken, maar thuis exacte medische metingen verrichten is doorgaans niet nodig.

Tampons horen regelmatig vervangen te worden. Ze extreem lang laten zitten vergroot het risico op het zeldzame maar ernstige toxischeshocksyndroom.

Bij plotseling hoge koorts, huiduitslag, ernstige malaise, lage bloeddruk of snel ziek worden tijdens tampongebruik moet direct medische hulp worden gezocht.

Veelgemaakte misverstanden

‘Een cyclus hoort 28 dagen te zijn’

Neen. Achtentwintig dagen is een gemiddelde en onderwijsmodel, geen biologische wet.

‘De eisprong is altijd op dag veertien’

Evenmin. De dag van de ovulatie verschuift met de cycluslengte en kan ook tussen cycli variëren.

‘Veel pijn hoort nu eenmaal bij menstrueren’

Milde krampen komen vaak voor. Pijn die je functioneren ernstig verstoort, verdient beoordeling.

‘Na je vijftigste is ieder bloedingsprobleem gewoon de overgang’

Dat is gevaarlijk geredeneerd. Onregelmatigheid past dikwijls bij de perimenopauze, maar afwijkend bloedverlies kan eveneens een andere oorzaak hebben.

‘Na de menopauze kun je af en toe nog gewoon menstrueren’

Wanneer twaalf maanden werkelijk geen menstruatie is geweest, heet een nieuwe bloeding geen menstruatie meer. Het is postmenopauzaal bloedverlies en behoort beoordeeld te worden.

‘HST is altijd gevaarlijk’

Dat is te absoluut. Risico’s verschillen met leeftijd, medische voorgeschiedenis, preparaat, behandelingsduur en toedieningsroute. Goede zorg bestaat hier uit individuele afweging.

‘HST is voor iedere vrouw noodzakelijk’

Ook dat klopt niet. Wie nauwelijks klachten heeft, heeft doorgaans geen systemische hormoontherapie nodig uitsluitend omdat de menopauze is ingetreden.

‘Natuurlijke hormonen en kruiden zijn per definitie veiliger’

Herkomst bepaalt de farmacologie niet. Een plantaardige stof kan krachtig werken, bijwerkingen geven en met geneesmiddelen interageren.

Menstruatie en menopauze in één levenslijn

De menstruatiecyclus verandert gedurende een vrouwenleven voortdurend van context.

Na de menarche moet de hormonale regeling eerst rijpen. In de daaropvolgende reproductieve jaren wordt het patroon doorgaans voorspelbaarder, ofschoon zwangerschap, borstvoeding, anticonceptie, ziekte en levensomstandigheden de cyclus kunnen wijzigen.

Vervolgens neemt de follikelvoorraad in de eierstokken steeds verder af. De cyclus wordt minder stabiel, ovulaties worden onregelmatiger en de hormonale uitslagen kunnen in de perimenopauze juist grillig zijn. Uiteindelijk treedt de laatste menstruatie op.

Daarmee houdt de reproductieve cyclus op, maar de invloed van de veranderde hormoonhuishouding eindigt niet op die datum. Botten, vagina, urinewegen, stofwisseling en andere weefsels blijven functioneren in een nieuwe hormonale omgeving.

Die lange lijn maakt tevens duidelijk waarom menstruatiegeneeskunde meer is dan bloedverlies tellen. Een zeer hevige menstruatie kan de ijzervoorraad uitputten. Cyclische hormoonverandering kan migraine uitlokken. Een verdwenen cyclus bij een jonge vrouw kan iets zeggen over energiebeschikbaarheid of eierstokfunctie. Bloedverlies na de menopauze heeft weer een geheel andere betekenis.

De cyclus is derhalve geen maandelijkse curiositeit, maar een zichtbaar gevolg van een omvangrijk endocrien systeem.

Slotsom: ken het patroon, maar wantrouw simpele verklaringen

Een normale menstruatiecyclus kent variatie. Dat is een geruststellend gegeven, maar geen vrijbrief om ieder bloedingspatroon, iedere pijn of ieder overgangsverschijnsel als normaal af te doen.

Waar het op aankomt is verandering, ernst en context.

Een cyclus die eens enkele dagen later komt is iets anders dan maandenlange amenorroe. Een middag met menstruatiekrampen verschilt wezenlijk van pijn waardoor je iedere maand twee dagen uitvalt. Een opvlieger is iets anders dan aanhoudend nachtzweten met koorts en gewichtsverlies. En een bloeding na twaalf maanden zonder menstruatie is eenvoudigweg geen nieuwe menstruatie die toevallig nog eens langskomt.

Wie zijn eigen patroon kent, merkt afwijkingen eerder op. Een eenvoudige kalender kan daarbij meer waard zijn dan menige commerciële hormoontest. En wanneer behandeling nodig blijkt, bestaan er thans goede opties: van gerichte pijnstilling en behandeling van hevig bloedverlies tot hormoontherapie, lokale behandeling van vaginale klachten en specialistische gynaecologische zorg.

De kwintessens is vrij nuchter. Menstruatie en menopauze zijn normale fysiologische processen. De klachten die eromheen ontstaan hoeven daarom nog niet normaal, onvermijdelijk of onbehandelbaar te zijn.

Verder lezen

Ook uit Aandoeningen

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.

Ziekte van Behçet: symptomen, behandeling en zelfzorg

De ziekte van Behçet is een auto-immuunziekte die ontstaat wanneer het immuunsysteem van het lichaam ontregelt raakt. Dit…

Lees het artikel →

Wild vlees (fibroom): oorzaken en behandeling

Wild vlees staat ook bekend als fibroom. Het wijst op een goedaardige tumor die opgebouwd is uit bindweefsel.…

Lees het artikel →

Lees verder

HPV: wat je écht moet weten over het humaan papillomavirus (ook als je denkt dat het jou niet raakt)

Het humaan papillomavirus – of kortweg HPV – klinkt als iets uit een biologieboek waar je liever omheen…

Lees het artikel →