Rationeel Emotieve Therapie (RET): wat is het + ABC-model

Last Updated on 8 augustus 2025 by M.G. Sulman

Rationeel-emotieve therapie (RET) is een vorm van psychotherapie die vanaf de jaren ’50 van de vorige eeuw is ontwikkeld door de Amerikaanse psycholoog Albert Ellis. Het doel van RET is om mensen te helpen op een gezonde manier om te gaan met hun emoties en gedachten, door te werken aan het veranderen van hun irrationele gedachten en overtuigingen. RET kan worden gebruikt om mensen te behandelen die lijden aan aandoeningen zoals angst, depressie en stress.

Wie was Albert Ellis?

Albert Ellis was een Amerikaanse psycholoog die leefde van 1913 tot 2007. Hij is vooral bekend om zijn bijdragen aan de cognitieve gedragstherapie, een vorm van psychotherapie die gericht is op het veranderen van ongewenste gedragingen en emoties door het veranderen van de manier waarop mensen denken en voelen.

Ellis ontwikkelde vanaf de jaren ’50 van de vorige eeuw de Rational Emotive Behavior Therapy (REBT). Dit is een vorm van cognitieve gedragstherapie die gericht is op het helpen van mensen om hun emoties en gedrag te beheersen door het veranderen van hun onrealistische, irrationele gedachten en overtuigingen. Hij geloofde dat deze irrationele gedachten en overtuigingen leiden tot ongewenste emoties en gedragingen, en dat door het veranderen van deze gedachten en overtuigingen, mensen hun emoties en gedrag kunnen veranderen.

Ellis stelde dat mensen ongelukkig worden en zelfvernietigende gewoonten ontwikkelen vanwege onrealistische of foutieve overtuigingen. In onderzoeksrapporten van Ellis in 1979 en 1987 introduceerde hij het model dat de meeste irrationele overtuigingen voortkomen uit drie kernideeën, die elk onrealistisch zijn. Deze drie fundamentele en onrealistische opvattingen omvatten:

1. Ik moet goed presteren om te worden goedgekeurd door anderen die belangrijk worden geacht;
2. Je moet me eerlijk behandelen – zo niet, dan is het vreselijk en kan ik het niet verdragen;
3. Omstandigheden moeten zijn zoals ik wil en zo niet, dan kan ik het niet uitstaan om in zo’n vreselijke en afschuwelijk wereld te leven.

Deze irrationele gedachten kunnen leiden tot verdriet en onnodig lijden.

Ellis was ook een auteur en spreker. Hij heeft veel geschreven over zijn ideeën over psychotherapie en emotioneel welzijn. Zijn werk heeft geholpen om de cognitieve gedragstherapie te vestigen als een belangrijke en effectieve behandelmethode voor een breed scala aan emotionele en gedragsproblemen.

Wat is RET?

RET is gebaseerd op het idee dat onze emoties en gedrag grotendeels worden bepaald door onze gedachten en overtuigingen over onszelf en de wereld om ons heen. Volgens de RET worden mensen vaak geplaagd door irrationele gedachten en overtuigingen die leiden tot ongezonde emoties en gedrag. Bijvoorbeeld, iemand die denkt “Ik moet perfect zijn, anders ben ik een mislukking” kan leiden tot onzekerheid en perfectionisme.

RET probeert deze irrationele gedachten en overtuigingen aan te pakken door mensen te leren hoe ze deze gedachten kritisch kunnen beoordelen en vervangen door meer realistische en gezonde gedachten. Dit gebeurt door middel van cognitieve herstructurering, waarbij de cliënt leert hoe ze hun gedachten op een gezonde manier kunnen beïnvloeden en veranderen.

RET kan worden gebruikt om een ​​brede waaier aan emotionele en gedragsproblemen aan te pakken, zoals depressie, angsten, sociale fobieën en relatieproblemen. Het kan ook worden gebruikt om mensen te helpen omgaan met stress en emotionele uitdagingen in het dagelijks leven.

Het ABC-schema van de RET

Uitleg

Het ABC-schema is een model voor gedragsverandering dat vaak wordt gebruikt in de retoriek en de communicatiewetenschappen. Het model is gebaseerd op de gedachte dat gedrag en emoties worden beïnvloed door de gedachten en overtuigingen die we hebben over onszelf en de wereld om ons heen. Volgens het model is ons gedrag het gevolg van onze emoties en gedachten, en wordt het beïnvloed door onze overtuigingen en waarden.

ABC-schema

Het ABC-model is opgebouwd uit de volgende elementen:

A: Activiteit of gebeurtenis

Dit is het uitgangspunt van het model en kan een situatie, gebeurtenis of gedrag zijn.

B: Gedachten of overtuigingen

Dit zijn de gedachten en overtuigingen die we hebben over de activiteit of gebeurtenis. Ze kunnen positief of negatief zijn, en beïnvloeden hoe we ons voelen over de activiteit of gebeurtenis.

C: Emoties of gedrag

Dit zijn de emoties en gedrag die we vertonen als reactie op de activiteit of gebeurtenis. Ze kunnen positief of negatief zijn, en zijn afhankelijk van onze gedachten en overtuigingen.

Hoe pas je het ABC-model toe?

Om het ABC-model toe te passen, kun je de volgende stappen volgen:

1. Identificeer de activiteit of gebeurtenis (A).
2. Identificeer de gedachten of overtuigingen (B) die je hebt over de activiteit of gebeurtenis.
3. Identificeer de emoties of gedrag (C) die je vertoont als reactie op de activiteit of gebeurtenis.
4. Analyseer de relatie tussen de gedachten en overtuigingen (B) en de emoties en gedrag (C). Zoek naar patroon en bepalende factoren.
5. Probeer de gedachten of overtuigingen (B) te veranderen of te versterken om het gedrag (C) te beïnvloeden.

Het ABC-model kan worden gebruikt om bewustzijn te creëren over hoe onze gedachten en overtuigingen ons gedrag en emoties beïnvloeden, en om te werken aan gedragsverandering door onze gedachten en overtuigingen te veranderen. Het kan ook worden gebruikt om communicatie te verbeteren door beter inzicht te krijgen in hoe andere mensen denken en zich voelen, en om te werken aan conflicten en problemen in relaties door te begrijpen hoe deze ontstaan.

Het uitgebreidere ABCDE-schema

Het ABCDE-schema is een concept uit de rationeel emotieve therapie (RET), een vorm van cognitieve gedragstherapie die is ontwikkeld door Albert Ellis. Het ABCDE-schema is bedoeld om mensen te helpen begrijpen hoe hun gedachten en emoties samenhangen en hoe ze hun gedrag kunnen veranderen door hun gedachten te veranderen. Het schema kijkt naar de volgende vijf elementen:

A: Activating (activerende) gebeurtenis of omstandigheid

Dit is iets wat gebeurt of iets wat je ziet, hoort of meemaakt.

B: Beliefs (overtuigingen)

Dit zijn de gedachten die je hebt over de activating gebeurtenis. Deze gedachten kunnen positief of negatief zijn en kunnen realistisch of irrealistisch zijn.

C: Consequenties (gevolgen)

Dit zijn de emoties en gedragingen die volgen uit je overtuigingen over de activating gebeurtenis. Als je overtuigingen negatief zijn, zullen je emoties en gedragingen ook negatief zijn. Als je overtuigingen positief zijn, zullen je emoties en gedragingen ook positief zijn.

D: Disputing (bestrijden)

Dit is het proces waarbij je je overtuigingen onderzoekt en evalueert om te bepalen of ze realistisch zijn. Als je overtuigingen irrealistisch of onjuist zijn, kun je ze veranderen in meer realistische en juiste overtuigingen.

E: Effect (uitwerking)

Dit is het effect dat het disputen van je overtuigingen heeft op je emoties en gedrag. Als je je overtuigingen verandert in realistischere en juistere overtuigingen, zullen je emoties en gedrag ook veranderen.

Het doel van het ABCDE-schema is om mensen te helpen begrijpen hoe hun gedachten en emoties samenhangen en hoe ze hun gedrag kunnen veranderen door hun gedachten te veranderen. Door dit te begrijpen, kunnen mensen leren om hun gedachten en emoties beter te reguleren en kunnen ze leren om beter om te gaan met stress en uitdagingen in het leven.

Veelvoorkomende irrationele overtuigingen – en hoe je ze uitdaagt

Van denken in rampspoed naar redelijkheid

RET draait niet alleen om modellen en schema’s – het hart van deze therapie is de strijd tegen irrationele gedachten die ons gevangen houden in angst, woede, schuld of verdriet. Albert Ellis noemde ze musturbations – overtuigingen waarin we onszelf of de wereld dwingen te voldoen aan onrealistische eisen: “Ik moet!”, “Jij moet!”, “De wereld mag niet…!”

Deze gedachten lijken onschuldig, maar zijn vaak de bron van mentale misère. Ze komen voor in allerlei gedaanten, variërend van perfectionisme tot doemdenken. En het goede nieuws? Ze zijn aan te pakken. Niet met zweverige affirmaties, maar met nuchtere, stevige reflectie.

---

Typische irrationele overtuigingen volgens Ellis

Ellis identificeerde een aantal centrale denkfouten die telkens terugkomen. Hier zijn drie van de beruchtste:

1. Ik moet goed presteren, anders ben ik waardeloos.
   → Leidt tot faalangst, perfectionisme, burn-out.

2. Anderen moeten mij eerlijk en aardig behandelen, anders is het vreselijk.
   → Leidt tot boosheid, rancune, wrok.

3. De wereld moet zijn zoals ik wil, en als dat niet zo is, kan ik het niet verdragen.
   → Leidt tot frustratie, stress, machteloosheid.

Deze ideeën klinken misschien groots, maar schuilen vaak in kleine gedachten:

• “Als zij mij negeert, heb ik iets fout gedaan.”

• “Als ik een fout maak, zal niemand mij nog serieus nemen.”

• “Ik mag me niet slecht voelen; dat betekent dat er iets mis is met mij.”

Van irrationeel naar rationeel denken: een concreet overzicht

Irrationele overtuiging (B)	Gevolg (C)	Uitdaging (D)	Rationele tegenhanger (E)
Ik mag nooit falen.	Faalangst, vermijding	Is dat haalbaar? Wie slaagt altijd?	Fouten zijn menselijk en leerzaam.
Iedereen moet mij aardig vinden.	Sociale onzekerheid	Is dat ooit realistisch?	Niet iedereen hoeft mij aardig te vinden; dat is oké.
Het is vreselijk dat het regent op mijn trouwdag.	Frustratie, verdriet	Is het vreselijk of gewoon jammer?	Het is niet ideaal, maar ik maak er het beste van.
Als ik kritiek krijg, ben ik slecht.	Schaamte, terugtrekking	Kan feedback ook terecht of leerzaam zijn?	Kritiek zegt iets over gedrag, niet over mijn waarde.
Als iets niet loopt zoals ik wil, raak ik van streek.	Onrust, stress	Heb ik écht geen controle?	Sommige dingen lopen anders, en daar kan ik mee omgaan.

🧠 RET leert je dus niet positief denken, maar realistisch denken.

Herken je deze gedachten?

Hieronder een lijstje van veelgehoorde irrationele gedachten die cliënten in RET benoemen. Voeg gerust jouw eigen varianten toe — het herkennen is de eerste stap.

• “Als mijn partner mij verlaat, ga ik eraan onderdoor.”

• “Ik moet altijd sterk zijn.”

• “Als ik geen controle heb, voel ik me niets waard.”

• “Ik mag geen zwakte tonen.”

• “Als iemand boos is op mij, moet ik iets verkeerds hebben gedaan.”

Zodra je deze overtuigingen leert bekritiseren en vervangen door evenwichtigere denkwijzen, begint de emotionele last te verschuiven. Wat ooit een ramp leek, wordt dan een tegenslag. Wat vroeger ondraaglijk leek, wordt lastig, maar beheersbaar.

Actieve inzet

Als therapie is RET actief. De RET-therapeut streeft ernaar irrationele overtuigingen te veranderen, het denken uit te dagen en rationele zelfbespreking te bevorderen, en verschillende strategieën worden gebruikt om deze doelen te bereiken. Deze strategieën kunnen onder andere ebstaan uit:

• Het uitdagen van irrationele overtuigingen (de therapeut wijst erop hoe irrationeel het voor een cliënt zou zijn om te geloven dat hij of zij in alles goed moest zijn om als een waardevol persoon te worden beschouwd).
• Herkaderen (situaties worden vanuit een positievere invalshoek bekeken).
• Probleemoplossing.
• Modelling (het voordoen en toelichten van een activiteit).
• Rollenspel.
• Het gebruik van humor.

Ook kan de cliënt gevraagd worden bepaalde oefeningen thuis te doen en kan bibliotherapie (lezing over de aandoening) onderdeel zijn van RET.

Wat is het verschil tussen RET en CGT?

Cognitieve gedragstherapie is een combinatie van gedragstherapie en gesprekstherapie. Het is één van de meest toegepaste behandelvormen. Rationeel emotieve therapie (RET) is een vorm van cognitieve gedragstherapie (CGT).  Beide vormen van psychotherapie zijn gericht op het veranderen van gedrag en emoties door middel van het veranderen van de manier waarop mensen denken. Beide methoden richten zich op het identificeren en veranderen van onrealistische of irrationele gedachten die leiden tot negatieve emoties en ongewenst gedrag.

In het algemeen zijn zowel de RET en de CGT gericht op het veranderen van de gedachten en overtuigingen die leiden tot ongewenst gedrag en ongewenste emoties. Beide methoden kunnen  effectief zijn bij het behandelen van een breed scala aan emotionele en gedragsproblemen.

Veelgestelde vragen over RET

Wat maakt RET anders dan gewoon ‘positief denken’?

RET is géén feelgood-therapie. Het doel is niet om alles door een roze bril te zien, maar om te leren kijken door een bril die niet vervormt. RET vraagt niet: “Hoe kan ik me beter voelen?” maar: “Hoe kan ik beter denken – zodat ik vanzelf anders ga voelen?” Het is dus niet: “Ik voel me top, alles is leuk!”, maar: “Dit is lastig, maar ik overdrijf misschien mijn conclusies.”

Moet ik alle negatieve gedachten vervangen door positieve?

Nee. Sommige negatieve gedachten zijn realistisch en dus waardevol. Je mag verdrietig zijn als je iets verliest, en boos worden als je onrecht ervaart. RET wil niet dat je emoties dempt, maar dat je ze begrijpt en bijstuurt wanneer ze voortkomen uit irrationele overtuigingen.

Voorbeeld:

• Gedachte: “Ik mag nooit falen.”
• Emotie: schaamte, faalangst.
• → RET leert: “Ik mag wel falen, want dat maakt me niet minder mens.”

Wat als mijn irrationele overtuigingen ‘waar’ voelen?

Tja, dat is precies het venijn: irrationele gedachten voelen vaak extreem ‘echt’. Ze zijn emotioneel geladen en hebben zich diep genesteld. Je bent ze gaan geloven, alsof ze feiten zijn.

RET helpt je om gedachten los te weken van gevoelens. Een gedachte die waar voelt, hoeft nog niet waar te zijn.

Kan RET ook helpen bij fysieke klachten zoals stresshoofdpijn of buikpijn?

Absoluut. Veel lichamelijke klachten hebben een psychosomatische component – dat wil zeggen: je lichaam reageert op geestelijke spanning. Als jij elke dag denkt: “Ik mag geen fouten maken”, dan loop je voortdurend op je tenen. RET kan helpen dat patroon te doorbreken en lichamelijke stress te verminderen.

Is RET geschikt voor kinderen of tieners?

Ja – verrassend genoeg wel. Jongeren hebben vaak al piekergedachten zoals:

• “Iedereen moet mij leuk vinden.”

• “Ik mag niet falen voor de klas.”

RET leert hen om die gedachten te normaliseren en uitdagen, bijvoorbeeld met humor of rollenspellen. Uiteraard wordt de taal aangepast aan het niveau.

Waarom noemt Ellis het ‘musturbation’?

Omdat mensen zichzelf en anderen vaak gek maken met ‘moetens’ en ‘behorens’.

• “Ik moet slagen.”
• “Jij moet aardig doen.”
• “Het mag niet regenen op mijn trouwdag.”

Ellis noemde dit met een knipoog ‘musturbation’ – het is emotionele zelfkastijding op basis van irreële eisen. Geinig, maar raak.

Wat als ik rationeel denken maar ‘koud’ of ‘afstandelijk’ vind klinken?

Dat is een begrijpelijke reactie. Rationeel denken wordt vaak verward met kilte. Maar in RET betekent ‘rationeel’ vooral: helpender, realistischer en eerlijker. Je geeft jezelf geen trap, maar een duwtje in de goede richting. Dat is allesbehalve afstandelijk – het is zelfzorg met verstand én hart.

Kan ik mezelf RET aanleren zonder therapeut?

Ja, in zekere mate. Veel mensen beginnen met boeken of online werkbladen.  Maar een therapeut helpt bij blinde vlekken en geeft je technieken die je zelf misschien overslaat.

Als je vastloopt, blijf dan niet stoeien in je eentje. Een ervaren RET-therapeut kan wonderen doen – al is het maar als mentale spiegel.

Is RET geschikt voor christenen, of botst het met een Bijbelse visie?

Of, met andere woorden: kun je nog wel met een therapeut praten over je denkfouten, als je gelooft dat de Bijbel het laatste woord heeft?

Het korte antwoord: jazeker, mits het eerste Woord blijft staan.

RET draait om het kritisch onderzoeken van je gedachten. Niet: “Voel ik dit zo?” maar: “Klopt wat ik denk eigenlijk wel?” En precies daar ligt de brug naar de Schrift, die ons oproept om onze gedachten “krijgsgevangen te maken tot gehoorzaamheid aan Christus” (2 Kor. 10:5).

Een gedachte als “Ik ben waardeloos als ik faal” klinkt misschien redelijk, maar RET zegt: “Ho eens even!” En het Woord van God zegt: “Je waarde ligt niet in je prestatie, maar in je positie: als geliefd kind van de Vader.” Je bent immers geschapen naar Zijn beeld (Genesis 1:27), gekocht met een prijs (1 Kor. 6:20), en gekend van voor de grondlegging der wereld (Efeze 1:4).

RET kan dus een krachtig hulpmiddel zijn, mits het ondergeschikt blijft aan het Woord. Niet als zelfstandig kompas, maar als correctiebril, om je denken te richten op wat wáár is, edel, rein, welgevallig (Filippenzen 4:8).

Laat het dus geen psychologisch zweefkussen worden, maar een nuchter werktuig in dienst van je geestelijke groei. Want uiteindelijk geldt: “De waarheid zal u vrijmaken” — niet de therapie.

Wordt RET vergoed vanuit de zorgverzekering?

RET valt meestal onder cognitieve gedragstherapie (CGT) en wordt dan (deels) vergoed vanuit de basisverzekering, mits je een verwijzing hebt van de huisarts en naar een gecontracteerde zorgverlener gaat. Vraag je zorgverzekeraar naar de precieze voorwaarden.

Hoe weet ik of ik irrationele gedachten heb?

Als je regelmatig denkt in termen van moeten, ramp, nooit, altijd, waardeloos, is de kans groot dat je last hebt van irrationele overtuigingen. Je hoeft dus niet ‘gek’ te zijn om RET nodig te hebben – je hoeft alleen maar mens te zijn.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over RET, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.