Hoofdpijn met misselijkheid: migraine of toch iets anders?

Laatst bijgewerkt op 13 juli 2026 door M.G. Sulman

Hoofdpijn met misselijkheid is hoofdpijn waarbij je maag tegelijk opspeelt, vaak met een wee gevoel, braakneiging of echt braken. De klacht past geregeld bij migraine, zeker als licht, geluid of beweging de pijn verergeren. Toch kan er ook iets anders spelen, zoals uitdroging, een virusinfectie, bijholteklachten, medicatiegebruik of, zeldzamer, een ernstiger probleem. Het patroon zegt veel: hoe snel begint het, hoe hevig is het en wat komt erbij? Wanneer is het migraine en wanneer moet je naar de dokter?

Hoofdpijn met misselijkheid: migraine of iets anders?

Hoofdpijn met misselijkheid is een combinatie die je niet snel vergeet. Je hoofd bonst, je maag keert zich om, licht voelt te fel, geluid komt harder binnen en de gedachte aan eten is plots tamelijk absurd. Soms kruip je onder een dekbed en wacht je tot het overtrekt. Soms probeer je door te werken, maar merk je dat een beeldscherm, parfumlucht of een gewoon gesprek je al over de rand duwt.

Vaak past dit beeld bij migraine. Maar “hoofdpijn plus misselijkheid” is geen diagnose op zichzelf. Het kan gaan om migraine, maar ook om een virusinfectie, bijwerking van medicijnen, uitdroging, hersenschudding, hoge bloeddruk, een probleem met evenwicht, of zeldzamer: iets ernstigers in de hersenen of hersenvliezen. Juist daarom vraagt deze klacht om een nuchtere blik. Niet paniekerig. Wel precies.

Migraine is geen gewone hoofdpijn met wat extra drama. Het is een neurologische aandoening, wat betekent dat het zenuwstelsel tijdelijk ontregeld raakt. Bij migraine reageert je brein prikkelbaarder op licht, geluid, geur, beweging en soms ook op eten, slaaptekort of hormonale schommelingen. Misselijkheid hoort daar klassiek bij. De International Classification of Headache Disorders, de internationale indeling voor hoofdpijnziekten, noemt misselijkheid en/of braken zelfs als een van de kernverschijnselen van migraine zonder aura.¹International Headache Society. (2018). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition: Migraine without aura. https://ichd-3.org/1-migraine/1-1-migraine-without-aura/

Waarom misselijkheid bij hoofdpijn serieus genomen moet worden

Misselijkheid bij hoofdpijn ontstaat dikwijls doordat hersengebieden die pijn, evenwicht, autonome functies en maag-darmreacties regelen tegelijk geactiveerd raken. Autonome functies zijn automatische lichaamsfuncties, zoals zweten, hartslag, bloeddruk, misselijkheid en darmbewegingen. Je stuurt ze niet bewust aan, maar je merkt het meteen wanneer ze ontsporen.

Bij migraine kan de maag trager gaan werken. Dat heet vertraagde maaglediging, oftewel gastroparese. Daardoor blijft voedsel langer in de maag liggen. In de praktijk betekent dit: je voelt je misselijk, medicijnen worden minder goed opgenomen en een pil die normaal helpt, lijkt opeens weinig te doen. Dat verklaart waarom sommige mensen bij migraine beter reageren op een neusspray, zetpil of smelttablet dan op een gewone tablet.

Misselijkheid zegt dus iets over de ernst en de breedte van de aanval. Het gaat niet alleen om pijn. Het hele systeem doet mee: hoofd, maag, zintuigen, evenwicht en energiehuishouding. Dat maakt migraine zo ontwrichtend. Een lichte spanningshoofdpijn kun je soms nog wegwandelen; een stevige migraineaanval legt je, zonder pardon, stil.

Wanneer het beeld sterk op migraine lijkt

Migraine heeft vaak een herkenbaar profiel. Niet iedere aanval is textbook, maar er zijn patronen die artsen serieus nemen. Een migraineaanval duurt onbehandeld meestal 4 tot 72 uur. De pijn is vaak matig tot ernstig, dikwijls bonzend of kloppend, en zit geregeld aan één kant van het hoofd. Beweging maakt het erger. Even de trap op, bukken, fietsen tegen de wind in; het kan voelen alsof je schedel van binnenuit protesteert.

Kenmerkend zijn:

• misselijkheid of braken;
• overgevoeligheid voor licht, fotofobie genoemd;
• overgevoeligheid voor geluid, fonofobie genoemd;
• verergering door gewone lichamelijke activiteit;
• behoefte aan rust, donkerte en afzondering;
• soms voorafgaande signalen zoals geeuwen, trek in bepaald eten, stemmingswisseling of nekstijfheid.

Fotofobie betekent letterlijk lichtvrees, maar dat woord is wat misleidend. Je bent niet bang voor licht; licht doet pijn of voelt ondraaglijk fel. Fonofobie werkt vergelijkbaar. Een normaal keukengeluid, een pratende collega of het tikken van bestek kan tijdens migraine klinken alsof iemand de wereld te hard heeft gezet.

De NHG-Standaard Hoofdpijn vormt in Nederland een belangrijk uitgangspunt voor de huisartsenzorg bij hoofdpijn. De standaard maakt onderscheid tussen onder meer migraine, spanningshoofdpijn, clusterhoofdpijn en medicatieovergebruikshoofdpijn, en benadrukt het belang van een zorgvuldige anamnese: het verhaal van de patiënt is vaak diagnostisch waardevoller dan meteen een scan aanvragen.²Nederlands Huisartsen Genootschap. (2021, herzien). NHG-Standaard Hoofdpijn. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn

Wat migraine in je lichaam doet

Migraine begint niet in de maag, ook al voelt het soms zo. De oorsprong ligt in het zenuwstelsel. Bij migraine zijn onder meer de hersenstam, de trigeminuszenuw en vaat- en pijnsystemen betrokken. De trigeminuszenuw, ook wel vijfde hersenzenuw, is een grote gevoelszenuw van gezicht, hoofd en hersenvliezen. Wanneer dit systeem geactiveerd raakt, kunnen pijnsignalen toenemen en ontstekingsachtige stoffen vrijkomen rond bloedvaten en zenuwuiteinden.

Een stof die hierbij veel aandacht krijgt, is CGRP. Dat staat voor calcitonin gene-related peptide. CGRP is een signaalstof die bloedvaten en pijnbanen beïnvloedt. Bij migraine speelt CGRP een rol in de doorgifte en versterking van pijnsignalen. Moderne preventieve migrainebehandelingen, zoals CGRP-remmers, grijpen precies op dit systeem aan. Dat is geen futuristische Spielerei meer; het is inmiddels onderdeel van specialistische migrainezorg, al gelden er duidelijke voorwaarden voor vergoeding en toepassing.³Nederlandse Vereniging voor Neurologie. (2023). Hoofdpijn: Migraine, monoklonale antilichamen. Richtlijnendatabase. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hoofdpijn/migraine/migraine_monoklonale_antilichamen.html

Toch blijft migraine meer dan één stofje of één zenuw. Slaap, hormonen, stressherstel, prikkelverwerking, erfelijke aanleg, medicijngebruik en algemene gezondheid kunnen allemaal invloed hebben. Let op dat woord “invloed”. Het betekent niet dat je migraine zelf veroorzaakt door verkeerd te leven. Dat is quatsch. Wel kun je soms de aanvalsdrempel verhogen door regelmaat, passende medicatie en het vermijden van bekende uitlokkers.

Migraine zonder aura en migraine met aura

Migraine zonder aura

Migraine zonder aura is de meest voorkomende vorm. De aanval komt op, vaak met toenemende hoofdpijn, misselijkheid en gevoeligheid voor licht of geluid. Je hebt geen duidelijke neurologische voortekenen zoals flikkeringen in beeld of tintelingen in een arm. Wel kunnen er subtiele waarschuwingen zijn. Sommige mensen merken uren eerder al dat ze vaak geeuwen, moeilijker nadenken, prikkelbaar worden of trek krijgen in zoet of zout.

Dat voorstadium heet de prodromale fase. Prodromaal betekent: voorafgaand aan de echte aanval. Het is een soort schemerzone. Je bent nog niet volledig uitgeschakeld, maar je merkt dat er iets op til is. Achteraf herken je het soms beter dan op het moment zelf.

Migraine met aura

Bij migraine met aura krijg je tijdelijke neurologische verschijnselen vóór of tijdens de hoofdpijn. Neurologisch betekent: afkomstig van hersenen, zenuwen of zintuigbanen. De bekendste aura is visueel: schitteringen, zigzaglijnen, vlekken, flikkerende randen of tijdelijk een deel van het beeld missen. Soms ontstaan tintelingen in hand, arm of gezicht. Minder vaak krijg je moeite met spreken.

Een aura bouwt meestal geleidelijk op en verdwijnt weer. Dat geleidelijke karakter is belangrijk. Een beroerte, oftewel cerebrovasculair accident, geeft vaak plots uitval: een mondhoek hangt, een arm valt slap, spreken lukt acuut niet. Bij twijfel moet je niet zelf gaan filosoferen aan de keukentafel. Acute neurologische uitval vraagt spoedbeoordeling.

Migraine met aura kan beangstigend zijn, zeker wanneer je het voor het eerst meemaakt. Een eerste aura, een aura die anders is dan normaal, een aura die langer duurt dan gebruikelijk of gepaard gaat met krachtsverlies, flauwvallen of verwardheid verdient medische beoordeling.

Spanningshoofdpijn: meestal geen misselijkheid, soms toch beroerd

Spanningshoofdpijn is de veelvoorkomende, drukkende hoofdpijn die vaak aanvoelt als een band om het hoofd. De medische term is tension-type headache. De pijn is meestal mild tot matig, tweezijdig en niet bonzend. Bewegen maakt het doorgaans niet duidelijk erger. Je kunt er vaak nog mee functioneren, al kan het knap hinderlijk zijn.

Echte misselijkheid past minder goed bij spanningshoofdpijn. Een wat wee gevoel kan wel optreden, vooral als je moe bent, weinig hebt gegeten, gespannen achter een scherm zit of pijnstillers op een lege maag neemt. Maar braken, lichtschuwheid en forse verergering door traplopen wijzen eerder richting migraine of een andere oorzaak.

Een praktisch verschil: bij spanningshoofdpijn wil je soms juist bewegen, frisse lucht halen, nek en schouders losmaken. Bij migraine wil je meestal liggen, liefst in een donkere ruimte, en elke beweging vermijden. Dat onderscheid is niet waterdicht, maar in de praktijk vaak verhelderend.

Clusterhoofdpijn: heftig, eenzijdig en vaak verward met migraine

Clusterhoofdpijn is zeldzamer dan migraine, maar veel heftiger. De pijn zit meestal strikt aan één kant, vaak rond of achter één oog. Aanvallen duren meestal 15 minuten tot 3 uur en kunnen meerdere keren per dag terugkomen, vaak in clusters van weken. Vandaar de naam.

Bij clusterhoofdpijn zie je vaak autonome verschijnselen aan dezelfde kant als de pijn: een tranend oog, rood oog, verstopte of lopende neus, zweten in het gezicht of een hangend ooglid. Autonoom betekent hier opnieuw: aangestuurd door het automatische zenuwstelsel. Anders dan bij migraine liggen mensen met clusterhoofdpijn vaak niet stil. Ze ijsberen, wiegen, drukken op hun hoofd of lopen door het huis. De onrust is karakteristiek.

Misselijkheid kan voorkomen, maar staat meestal minder op de voorgrond dan bij migraine. Omdat clusterhoofdpijn ernstig en specifiek behandelbaar is, hoort het beeld bij de huisarts of neuroloog thuis. Het LUMC beschrijft clusterhoofdpijn als zeer heftige, snijdende of borende eenzijdige pijn rond het oog, met aanvallen van 15 minuten tot 3 uur.⁴Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Clusterhoofdpijn. https://www.lumc.nl/afdelingen/neurologie/diagnoses-en-behandelingen/clusterhoofdpijn/

Buik, evenwicht en hoofd: vestibulaire migraine en maag-darmklachten

Sommige mensen hebben bij migraine opvallend veel duizeligheid. Dan komt vestibulaire migraine in beeld. Vestibulair verwijst naar het evenwichtsorgaan en de evenwichtsbanen in hersenen en binnenoor. Bij vestibulaire migraine kunnen aanvallen bestaan uit draaiduizeligheid, wiebelgevoel, misselijkheid, overgevoeligheid voor beweging en soms hoofdpijn. Je voelt je dan alsof je lichaam een verkeerde kaart van de ruimte gebruikt.

Dit beeld wordt nogal eens gemist. Mensen belanden soms eerst bij de KNO-arts, fysiotherapeut of huisarts met de klacht dat ze “duizelig en misselijk” zijn, terwijl het migrainemechanisme onderliggend meespeelt. Recente overzichtsartikelen beschrijven vestibulaire migraine als een aandoening van prikkelverwerking, waarbij CGRP vermoedelijk ook een rol heeft, al is meer onderzoek nodig.⁵Ceriani, C. E. J. (2024). Vestibular migraine pathophysiology and treatment. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37889468/

Bij kinderen kan migraine zich soms vooral uiten met buikpijn, misselijkheid en braken. Dat heet abdominale migraine. Abdominaal betekent: in de buik. Niet elk kind met buikpijn heeft migraine, uiteraard niet. Maar als buikpijnaanvallen terugkeren, met bleekheid, misselijkheid, hoofdpijn in de familie en tussendoor normale gezondheid, kan de huisarts aan deze richting denken.

Andere oorzaken van hoofdpijn met misselijkheid

Migraine is waarschijnlijk de bekendste oorzaak, maar niet de enige. De kunst is onderscheiden.

Virusinfectie of griepachtig ziek zijn

Bij een virale infectie kun je hoofdpijn krijgen door koorts, ontstekingsstoffen, uitdroging en slechter slapen. Misselijkheid kan door de infectie zelf komen of door minder eten en drinken. Denk aan griep, corona, maag-darminfecties of andere virussen. Meestal zijn er dan ook andere signalen: keelpijn, spierpijn, hoesten, diarree, koorts of algehele malaise.

Bijholteontsteking

Sinusitis, oftewel bijholteontsteking, geeft druk of pijn rond voorhoofd, wangen of bovenkaak. De pijn verergert soms bij bukken. Misselijkheid staat niet vooraan, maar kan optreden bij ziek zijn, slijm doorslikken of pijn. Echte migraine wordt overigens vaak ten onrechte “voorhoofdsholtehoofdpijn” genoemd. Als je telkens eenzijdige bonzende hoofdpijn hebt met misselijkheid en lichtgevoeligheid, denk dan niet te snel aan je holtes.

Uitdroging en te weinig eten

Dehydratie, oftewel uitdroging, kan hoofdpijn en misselijkheid geven. Je bloedvolume daalt wat, je lichaam raakt uit balans, en je hoofd protesteert. Te weinig eten kan hetzelfde doen, zeker bij mensen die gevoelig zijn voor migraine. Een klassiek voorbeeld: je slaat ontbijt over, drinkt twee koffie, werkt door tot drie uur en krijgt dan een bonzende aanval met misselijkheid. Dat is niet per se “gewoon honger”; het kan de drempel voor migraine verlagen.

Alcohol, cafeïne en ontregeling van slaap

Alcohol kan migraine uitlokken. Rode wijn wordt vaak genoemd, maar ook bier, sterke drank of simpelweg laat slapen na alcohol kan meedoen. Cafeïne is dubbelzinnig. Een beetje cafeïne kan bij sommige mensen hoofdpijn verminderen, maar veel cafeïne of plots stoppen na dagelijks gebruik kan juist hoofdpijn geven. Slaaptekort en uitslapen kunnen beide aanvallen uitlokken. Migraine houdt niet van grote schommelingen.

Medicijnen

Sommige medicijnen kunnen hoofdpijn of misselijkheid geven. Denk aan nitraten, bepaalde bloeddrukmiddelen, hormoonpreparaten, sommige antidepressiva of middelen die de maag irriteren. Ook pijnstillers zelf kunnen bij overgebruik hoofdpijn onderhouden. Dat laatste is een venijnige valkuil: je neemt iets tegen hoofdpijn, het helpt even, en allengs krijg je vaker hoofdpijn.

Hersenschudding

Na een klap op het hoofd kan hoofdpijn met misselijkheid wijzen op een hersenschudding, medisch: commotio cerebri. Je kunt ook duizelig zijn, wazig zien, lichtgevoelig zijn of moeite hebben met concentreren. Neem klachten na hoofdletsel serieus, vooral bij braken, sufheid, verwardheid, bloedverdunners, epileptische aanval of verergerende hoofdpijn.

Meningitis

Meningitis, oftewel hersenvliesontsteking, is zeldzaam maar ernstig. Typische signalen zijn hevige hoofdpijn, koorts, nekstijfheid, sufheid, verwardheid, braken en soms huidvlekjes die niet wegdrukbaar zijn. Nekstijfheid betekent niet “een stijve nek na verkeerd slapen”, maar moeite of pijn bij het buigen van de nek door irritatie van de hersenvliezen. Dit vraagt spoedzorg.

Hersendruk, bloeding of tumor

Een hersentumor is zelden de verklaring voor gewone terugkerende hoofdpijn. Toch bestaan er signalen die artsen alert maken: nieuwe hoofdpijn die progressief erger wordt, hoofdpijn die je uit de slaap wekt, ochtendbraken zonder duidelijke maag-darmoorzaak, neurologische uitval, epileptische aanvallen of duidelijke karakterverandering. Intracraniële druk betekent verhoogde druk binnen de schedel. Omdat de schedel hard is en niet meegeeft, kan extra druk door vocht, bloeding of massa klachten geven.

Een subarachnoïdale bloeding, een bloeding rond de hersenen, geeft vaak een plotselinge, explosieve hoofdpijn: “de ergste hoofdpijn ooit”. Dit is spoed. Zeker als de hoofdpijn binnen seconden tot minuten maximaal is, moet je direct medische hulp inschakelen.

Alarmsignalen: wanneer je niet moet afwachten

De meeste hoofdpijn met misselijkheid is niet levensgevaarlijk. Dat neemt niet weg dat sommige combinaties meteen beoordeeld moeten worden. Bel met spoed de huisarts, huisartsenpost of 112 bij:

• plotselinge, zeer heftige hoofdpijn die in seconden of minuten maximaal is;
• hoofdpijn met scheve mond, krachtsverlies, dubbelzien, spraakproblemen of verwardheid;
• hoofdpijn met hoge koorts, nekstijfheid, sufheid of niet-wegdrukbare huidvlekjes;
• hoofdpijn na een hoofdtrauma met herhaald braken, sufheid of toenemende klachten;
• nieuwe hoofdpijn tijdens zwangerschap of kort na de bevalling, zeker met hoge bloeddrukklachten, sterretjes zien of pijn rechtsboven in de buik;
• hoofdpijn bij kanker, afweerstoornissen of gebruik van bloedverdunners;
• nieuwe hoofdpijn boven de 50 jaar, vooral met kaakpijn bij kauwen, pijnlijke slapen of verminderd zicht;
• hoofdpijn die duidelijk anders is dan je normale patroon;
• aanhoudend braken waardoor je niet kunt drinken.

Kaakpijn bij kauwen boven de 50 jaar kan passen bij arteriitis temporalis, ook wel reuscelarteriitis genoemd. Dat is een ontsteking van bloedvaten bij de slaap. Het kan het zicht bedreigen en vraagt snelle medische beoordeling. Hypertensie, oftewel langdurig te hoge bloeddruk, geeft meestal geen hoofdpijn, maar extreem hoge bloeddruk met klachten zoals verwardheid, pijn op de borst, kortademigheid of neurologische uitval is wél spoedeisend.

Wat de huisarts wil weten

Bij hoofdpijn is het gesprek vaak het belangrijkste onderzoek. De huisarts zoekt naar patroon, ernst, verandering en risico. Dat klinkt eenvoudig, maar het is medisch gezien zeer informatief.

Reken op vragen als:

• Wanneer begon de hoofdpijn?
• Kwam de pijn plots of geleidelijk?
• Waar zit de pijn?
• Is de pijn bonzend, drukkend, stekend of borend?
• Hoe lang duurt een aanval?
• Ben je misselijk of moet je braken?
• Heb je last van licht, geluid of geur?
• Wordt het erger door bewegen?
• Heb je uitvalsverschijnselen, aura of duizeligheid?
• Hoe vaak gebruik je pijnstillers of triptanen?
• Zijn er uitlokkende factoren: menstruatie, slaap, stressherstel, alcohol, vasten?
• Komt migraine in de familie voor?

Een hoofdpijndagboek kan hierbij veel opleveren. Noteer datum, duur, ernst, plaats, mogelijke trigger, menstruatie, medicatie, effect van medicatie en eventuele misselijkheid of aura. Niet om jezelf tot boekhouder van je ellende te maken, maar omdat patronen zichtbaar worden die je geheugen gladstrijkt.

Onderzoek: wanneer wel en wanneer geen scan?

Veel mensen denken bij hoofdpijn: “Moet er geen scan gemaakt worden?” Begrijpelijk. Toch is beeldvorming, zoals CT of MRI, bij een typisch migrainebeeld zonder alarmsignalen meestal niet nodig. Een CT-scan gebruikt röntgenstraling en is vooral nuttig bij acute verdenking op bloeding of letsel. Een MRI-scan gebruikt magnetische velden en geeft gedetailleerde beelden van hersenen en zenuwstructuren.

Een scan is zinvol wanneer het verhaal of lichamelijk onderzoek wijst op een secundaire hoofdpijn. Secundair betekent: hoofdpijn door een andere aandoening, bijvoorbeeld bloeding, infectie, tumor, vaatprobleem of hersendruk. Primaire hoofdpijn betekent dat de hoofdpijnziekte zelf de diagnose is, zoals migraine, spanningshoofdpijn of clusterhoofdpijn.

De huisarts kan lichamelijk onderzoek doen, zoals bloeddruk meten, neurologisch onderzoek uitvoeren, ogen beoordelen, nekbeweging bekijken of bijholtes onderzoeken. Bloedonderzoek is niet standaard nodig bij migraine, maar kan nuttig zijn bij verdenking op ontsteking, bloedarmoede, schildklierproblemen, infectie of arteriitis temporalis.

Behandeling van een migraineaanval

De behandeling begint vaak eenvoudig: snel handelen, voldoende doseren en niet wachten tot de aanval volledig op stoom is. Bij migraine geldt voor veel mensen: te laat behandelen is half behandelen.

Volgens het Farmacotherapeutisch Kompas heeft bij een migraineaanval paracetamol in voldoende hoge dosering vaak de voorkeur als eerste stap, mede vanwege het bijwerkingenprofiel. NSAID’s, zoals ibuprofen of naproxen, kunnen ook effectief zijn, maar geven meer kans op maagklachten, nierproblemen of bloeddrukproblemen, vooral bij kwetsbare mensen of langdurig gebruik.⁶Zorginstituut Nederland. (z.d.). Farmacotherapeutisch Kompas: Migraine, aanvalsbehandeling volwassenen. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/migraine?anchor=migraine_migraine__aanvalsbehandeling_volwassenen

NSAID betekent non-steroidal anti-inflammatory drug. In gewone taal: een ontstekingsremmende pijnstiller. Ibuprofen, naproxen en diclofenac horen hierbij. Ze werken tegen pijn en ontstekingsreacties, maar kunnen de maag irriteren en zijn niet voor iedereen geschikt.

Als gewone pijnstillers onvoldoende werken, kan de arts een triptaan voorschrijven. Triptanen zijn migrainemedicijnen die aangrijpen op serotonine-receptoren en de migraineaanval kunnen afremmen. Voorbeelden zijn sumatriptan, rizatriptan en zolmitriptan. Ze werken vooral goed wanneer het echt migraine is. Bij spanningshoofdpijn werken ze doorgaans niet.

Triptanen zijn niet geschikt voor iedereen. Bij bepaalde hart- en vaatziekten, doorgemaakte beroerte, ongecontroleerde hoge bloeddruk of sommige medicijncombinaties moet de arts zorgvuldig afwegen. Gebruik ze ook niet op te veel dagen per maand, omdat medicatieovergebruikshoofdpijn dan op de loer ligt.

Misselijkheid behandelen: niet alleen de pijn telt

Bij migraine met misselijkheid moet je de maag niet negeren. Een anti-emeticum, oftewel een middel tegen misselijkheid en braken, kan helpen. Voorbeelden zijn metoclopramide of domperidon, afhankelijk van de situatie en medische afweging. Het doel is dubbel: minder misselijkheid én betere opname van pijnmedicatie.

Als je tijdens aanvallen vaak moet braken, bespreek dan met je huisarts of een andere toedieningsvorm zinvoller is. Denk aan neusspray, zetpil, smelttablet of injectie bij bepaalde medicatie. Dat klinkt misschien fors, maar het is vaak simpelweg praktischer. Een tablet die je uitbraakt, is een nette theorie zonder werkzaam gevolg.

Let ook op timing. Neem medicatie liefst vroeg in de aanval, zodra je zeker weet dat het migraine wordt. Te vroeg slikken bij elke vage hoofdpijn kan leiden tot overgebruik. Te laat slikken maakt de aanval moeilijker behandelbaar. Dat is de finesse.

Voorkomen van nieuwe aanvallen

Preventieve behandeling komt in beeld wanneer aanvallen vaak optreden, ernstig zijn, lang duren, slecht reageren op aanvalsmedicatie of je leven sterk beperken. Preventief betekent: medicatie of aanpak die bedoeld is om aanvallen minder vaak, minder heftig of korter te maken.

Voorbeelden van preventieve middelen zijn bètablokkers, candesartan, amitriptyline, topiramaat en bij specialistische indicatie soms botulinetoxine of CGRP-remmers. Een bètablokker verlaagt onder meer hartslag en stressreactiviteit van het lichaam. Candesartan is oorspronkelijk een bloeddrukmiddel, maar kan bij migraine preventief werken. Amitriptyline is een tricyclisch antidepressivum, maar wordt bij hoofdpijn vaak in lage dosering gebruikt vanwege invloed op pijnverwerking en slaap. Topiramaat is een anti-epilepticum dat bij migraine preventief kan helpen, maar ook bijwerkingen kan geven zoals tintelingen, woordvindproblemen of gewichtsverlies.

De Nederlandse richtlijn beschrijft modules voor aanvalsbehandeling, timing van behandeling, preventieve behandeling, CGRP-antilichamen, geslachtshormonen en organisatie van migrainezorg.⁷Nederlandse Vereniging voor Neurologie. (2023). Hoofdpijn: Migraine. Richtlijnendatabase. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hoofdpijn/migraine.html

Niet-medicamenteuze preventie blijft intussen basaal. Regelmatige slaap, niet steeds maaltijden overslaan, voldoende drinken, beperkte alcohol, verstandig cafeïnegebruik en herstel na stress kunnen aanvallen verminderen. Let wel: dit is geen moralistisch lijstje. Het is geen schuldbekentenis wanneer je toch migraine krijgt. Het zenuwstelsel is geen gehoorzame machine.

Medicatieovergebruikshoofdpijn: als de oplossing het probleem wordt

Medicatieovergebruikshoofdpijn is hoofdpijn die ontstaat of blijft bestaan door te frequent gebruik van middelen tegen hoofdpijn. De Engelse term is medication-overuse headache, vaak afgekort als MOH. Dit treedt vooral op bij mensen die al migraine of spanningshoofdpijn hebben en steeds vaker pijnstillers of triptanen gebruiken.

Als vuistregel geldt: gewone pijnstillers op 15 of meer dagen per maand, of triptanen op 10 of meer dagen per maand, gedurende meer dan 3 maanden, geven risico. De NHG-Standaard waarschuwt hiervoor nadrukkelijk.⁸Nederlands Huisartsen Genootschap. (2021, herzien). NHG-Standaard Hoofdpijn. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn

Het gemene is dat de patiënt vaak heel begrijpelijk handelt. Je hebt hoofdpijn, dus je neemt iets. Het helpt even, dus je neemt het weer. Maar na verloop van tijd wordt het brein gevoeliger voor hoofdpijn en kom je in een vicieuze cirkel terecht. Recente PubMed-publicaties beschrijven medicatieovergebruikshoofdpijn als een belangrijke oorzaak van chronische dagelijkse hoofdpijn, vaak bij mensen met een bestaande primaire hoofdpijnaandoening zoals migraine.⁹Gosalia, H., et al. (2024). Medication-overuse headache: A narrative review. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38816828/

Stoppen of minderen moet je bij fors overgebruik bij voorkeur met begeleiding doen. Niet omdat het mysterieus is, maar omdat de eerste weken zwaar kunnen zijn. Hoofdpijn kan tijdelijk verergeren. De huisarts of neuroloog kan helpen met een plan, uitleg, alternatieven en preventieve behandeling.

PubMed en wetenschappelijke publicaties: wat zegt het onderzoek?

PubMed is de grote medische database van de Amerikaanse National Library of Medicine. Je vindt er verwijzingen naar biomedische literatuur, waaronder artikelen uit MEDLINE, PubMed Central en uitgeversplatforms. PubMed zelf is geen richtlijn en geen keurmerk dat elk artikel direct waar maakt. Het is een bibliotheekcatalogus met wetenschappelijke publicaties, van sterke systematische reviews tot kleine observationele studies.¹⁰National Library of Medicine. (z.d.). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/

1. Migraine is een neurologische aandoening, geen gewone hoofdpijn

Overzichtsartikelen beschrijven migraine als een aandoening van pijnverwerking, vaat-zenuwinteractie en prikkelgevoeligheid. De trigeminovasculaire route, CGRP en hersenstamnetwerken komen telkens terug. Dat verklaart waarom migraine zo breed kan voelen: pijn, misselijkheid, lichtgevoeligheid, vermoeidheid, denktraagheid en soms duizeligheid zijn geen losse toevalligheden, maar onderdelen van een ontregelde aanval.¹¹Ruschel, M. A. P., & De Jesus, O. (2024). Migraine headache. StatPearls, NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/

2. NSAID’s en triptanen zijn bewezen effectieve aanvalsbehandelingen

Systematische reviews laten zien dat NSAID’s en triptanen effectief kunnen zijn bij acute migraine. Triptanen zijn specifiek ontwikkeld voor migraine en werken bij veel patiënten beter dan algemene pijnstillers, maar ze zijn niet voor iedereen geschikt en moeten verstandig gebruikt worden.¹²VanderPluym, J. H., et al. (2021). Acute treatments for episodic migraine in adults: A systematic review and meta-analysis. JAMA. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8207243/

3. Vestibulaire migraine krijgt meer aandacht

Bij duizeligheid met misselijkheid en hoofdpijn wordt steeds vaker gedacht aan vestibulaire migraine. Recente publicaties noemen het een ondergediagnosticeerde aandoening in hoofdpijn- en neuro-otologische klinieken. Neuro-otologisch betekent: op het snijvlak van zenuwstelsel, evenwicht en gehoor.¹³Villar-Martinez, M. D., et al. (2024). Vestibular migraine: An update. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11064914/

4. Medicatieovergebruik blijft een hardnekkig probleem

Publicaties over medication-overuse headache benadrukken dat te frequent gebruik van acute medicatie chronische hoofdpijn kan onderhouden. Dat is medisch gezien geen detail, maar een kernpunt in hoofdpijnzorg. Wie vaak migraine heeft, heeft daarom niet alleen een goed middel voor aanvallen nodig, maar ook een begrenzing: hoeveel dagen per maand gebruik je het, en wat is het plan als je daarboven komt?¹⁴Rizzoli, P. (2024). Medication-overuse headache. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38568489/

Ziekenhuis met expertise: wanneer naar een hoofdpijncentrum?

De meeste mensen met migraine kunnen goed worden geholpen door de huisarts, soms met verwijzing naar een neuroloog. Een hoofdpijncentrum komt vooral in beeld bij ernstige, chronische, onduidelijke of moeilijk behandelbare hoofdpijn. Denk aan migraine die ondanks goede stappen blijft terugkomen, clusterhoofdpijn, medicatieovergebruik, vestibulaire migraine of twijfel over de diagnose.

Een Nederlands ziekenhuis met duidelijke expertise op dit gebied is het Leids Universitair Medisch Centrum. Het LUMC vermeldt het Leidse Hoofdpijn Centrum, waar onderzoek wordt gedaan naar migraine en clusterhoofdpijn, onder meer naar neurobiologische oorzaken, nieuwe behandelingen, het voorspellen van aanvallen, sekseverschillen en complicaties zoals chronificatie en beroerte.¹⁵Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Hoofdpijnonderzoek. https://www.lumc.nl/patientenzorg/meedoen-aan-wetenschappelijk-onderzoek/hoofdpijn/

Het LUMC geeft ook aan dat patiënten op de hoofdpijnpolikliniek worden gezien door artsen met jarenlange ervaring met ernstige vormen van hoofdpijn. Dat is relevant, omdat migraine en clusterhoofdpijn lang niet altijd goed worden herkend of behandeld.¹⁶Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Migraine en clusterhoofdpijn. https://www.lumc.nl/afdelingen/neurologie/ziektes-en-aandoeningen/migraine-en-clusterhoofdpijn/

Een verwijzing loopt doorgaans via de huisarts. Dat is ook logisch: eerst moet duidelijk zijn of het patroon past bij primaire hoofdpijn, of dat er alarmsignalen zijn die sneller onderzoek vragen.

Zelf bijhouden: het hoofdpijndagboek

Een hoofdpijndagboek klinkt saai. Toch is het vaak een van de nuttigste instrumenten. Zeker bij hoofdpijn met misselijkheid, omdat je daarmee ziet of er een patroon ontstaat.

Noteer per aanval:

• datum en tijdstip van begin;
• duur van de hoofdpijn;
• pijnscore van 0 tot 10;
• plek van de pijn;
• misselijkheid, braken, licht- of geluidgevoeligheid;
• aura of duizeligheid;
• menstruatie of hormonale fase, indien van toepassing;
• slaap, stress, alcohol, cafeïne, maaltijden;
• gebruikte medicatie en effect;
• beperkingen: werk gemist, afspraken afgezegd, bedrust nodig.

Na enkele weken wordt vaak zichtbaar of je migraine hebt rond menstruatie, na slaaptekort, na drukke werkdagen, bij bepaalde voeding of juist na ontspanning. Weekendmigraine bestaat. Niet omdat het weekend giftig is, maar omdat je lichaam na spanning ineens zakt, slaap verschuift en ritme verandert.

Leven met terugkerende aanvallen

Terugkerende migraine is geen karakterzwakte. Dat mag nuchter gezegd worden. Mensen met migraine krijgen soms te horen dat ze “gewoon wat rustiger aan moeten doen” of “minder moeten stressen”. Zulke opmerkingen zijn zelden behulpzaam. Stress kan een trigger zijn, maar migraine is daarmee nog geen ingebeelde klacht.

Tegelijk helpt het niet om migraine als totale macht te behandelen. Je kunt vaak wel degelijk grip krijgen: betere aanvalsmedicatie, anti-misselijkheidsmiddel, preventie, slaapritme, een plan voor werk, minder medicatieovergebruik en tijdige herkenning van aura of prodromen. Grip is iets anders dan controle. Controle suggereert dat je het altijd kunt voorkomen. Grip betekent dat je niet telkens opnieuw overgeleverd bent aan verwarring.

Op werk of school helpt het om migraine concreet uit te leggen. Niet: “Ik heb soms hoofdpijn.” Wel: “Ik heb migraineaanvallen waarbij ik misselijk word, slecht licht verdraag en soms niet kan functioneren. Als ik vroeg medicatie neem en even uit fel licht kan, voorkom ik soms dat het escaleert.” Dat is zakelijker en duidelijker. Mensen begrijpen beperkingen beter wanneer ze niet in mistige termen blijven hangen.

Veelgestelde vragen

Is hoofdpijn met misselijkheid altijd migraine?

Nee. Migraine is een veelvoorkomende verklaring, vooral bij bonzende hoofdpijn, lichtgevoeligheid, geluidgevoeligheid en verergering door bewegen. Maar infecties, uitdroging, hoofdletsel, medicatie, vestibulaire aandoeningen en zeldzame neurologische problemen kunnen ook hoofdpijn met misselijkheid geven.

Kun je migraine hebben zonder braken?

Zeker. Misselijkheid is genoeg om bij het migrainebeeld te passen. Veel mensen met migraine braken nooit, maar zijn wel flink misselijk of kunnen geen eten verdragen.

Kan migraine aan twee kanten zitten?

Ja. Migraine zit vaak aan één kant, maar kan ook tweezijdig zijn. Vooral bij jongeren en sommige volwassenen is tweezijdige migraine niet ongebruikelijk. De combinatie met misselijkheid, lichtgevoeligheid en verergering door beweging helpt dan bij de herkenning.

Is hoofdpijn bij de voorhoofdsholtes vaak eigenlijk migraine?

Dat komt geregeld voor. Migraine kan pijn geven in voorhoofd, rond ogen en neusregio. Als je telkens “bijholtehoofdpijn” hebt zonder duidelijke koorts, etterig snot of langdurige verkoudheid, en mét misselijkheid of lichtgevoeligheid, is migraine een serieuze mogelijkheid.

Wanneer moet ik met hoofdpijn en misselijkheid naar de huisarts?

Maak een afspraak bij nieuwe, terugkerende of toenemende hoofdpijn, bij hoofdpijn die je dagelijkse leven beperkt, bij vaak gebruik van pijnstillers, bij migraine die onvoldoende reageert op behandeling of bij twijfel over de diagnose. Neem met spoed contact op bij alarmsignalen zoals plotselinge ergste hoofdpijn, neurologische uitval, koorts met nekstijfheid, hoofdpijn na trauma met braken of sufheid, of nieuwe ernstige hoofdpijn tijdens zwangerschap.

Helpt koffie tegen migraine?

Soms. Cafeïne kan bij sommige mensen hoofdpijn dempen, maar kan ook aanvallen uitlokken of onthoudingshoofdpijn geven. Als je dagelijks veel cafeïne gebruikt, kan minderen helpen, maar doe dat geleidelijk. Abrupt stoppen kan juist hoofdpijn veroorzaken.

Mag je werken met migraine?

Dat hangt af van de aanval. Bij lichte migraine lukt aangepast werken soms. Bij matige tot ernstige migraine met misselijkheid, lichtgevoeligheid en denktraagheid is doorwerken vaak onverstandig en weinig productief. Migraine kan je reactievermogen, concentratie en visuele verwerking verstoren. Autorijden tijdens een forse aanval of aura is geen goed idee.

Kunnen hormonen migraine met misselijkheid uitlokken?

Ja. Menstruele migraine komt vaak voor. Daling van oestrogeen rond de menstruatie kan aanvallen uitlokken. Oestrogeen is een vrouwelijk geslachtshormoon dat onder meer invloed heeft op cyclus, bloedvaten en zenuwprikkelbaarheid. Bespreek hormonale migraine met de huisarts, zeker bij migraine met aura en anticonceptiekeuzes, omdat sommige anticonceptiemiddelen dan minder geschikt kunnen zijn.

Slot: de kunst is onderscheiden

Hoofdpijn met misselijkheid verdient geen paniek, maar wel scherpte. Meestal wijst het op migraine, zeker wanneer licht, geluid, beweging en bonzende pijn meedoen. Dan is het zaak de aanval vroeg te herkennen, misselijkheid mee te behandelen en overgebruik van medicatie te voorkomen. Niet stoer doorploeteren, niet eindeloos slikken, niet elke aanval opnieuw als raadsel behandelen.

Maar dezelfde klacht kan soms iets anders betekenen. Een plotselinge explosieve hoofdpijn, neurologische uitval, koorts met nekstijfheid, hoofdpijn na trauma of een nieuw en afwijkend patroon vraagt medische beoordeling. Dat onderscheid is de kern. Migraine is hinderlijk, soms invaliderend, maar doorgaans goed herkenbaar en behandelbaar. Gevaarlijke hoofdpijn is zeldzamer, maar mag niet gemist worden.

Wie zijn patroon kent, staat sterker. Een hoofdpijndagboek, goede uitleg, passende medicatie en tijdig overleg met de huisarts halen de klacht uit de mist. Niet elke aanval verdwijnt daarmee. Maar de willekeur wordt kleiner. En dat is bij migraine vaak reeds een halve overwinning.

Disclaimer

Dit artikel is bedoeld als algemene medische informatie en vervangt geen persoonlijk advies van je huisarts, neuroloog of andere zorgverlener. Hoofdpijn met misselijkheid past vaak bij migraine, maar kan ook een andere oorzaak hebben. Neem direct contact op met de huisarts, huisartsenpost of 112 bij plotselinge zeer hevige hoofdpijn, uitvalsverschijnselen, sufheid, verwardheid, koorts met nekstijfheid, hoofdpijn na een val of klap op het hoofd, aanhoudend braken, nieuwe ernstige hoofdpijn tijdens zwangerschap of een duidelijk ander patroon dan je gewend bent. Bij twijfel geldt: laat het beoordelen, liever één keer te vroeg dan één keer te laat.

Geraadpleegde bronnen

• Ceriani, C. E. J. (2024). Vestibular migraine pathophysiology and treatment. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37889468/
• Gosalia, H., et al. (2024). Medication-overuse headache: A narrative review. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38816828/
• International Headache Society. (2018). The International Classification of Headache Disorders, 3rd edition: Migraine without aura. https://ichd-3.org/1-migraine/1-1-migraine-without-aura/
• Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Clusterhoofdpijn. https://www.lumc.nl/afdelingen/neurologie/diagnoses-en-behandelingen/clusterhoofdpijn/
• Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Hoofdpijnonderzoek. https://www.lumc.nl/patientenzorg/meedoen-aan-wetenschappelijk-onderzoek/hoofdpijn/
• Leids Universitair Medisch Centrum. (z.d.). Migraine en clusterhoofdpijn. https://www.lumc.nl/afdelingen/neurologie/ziektes-en-aandoeningen/migraine-en-clusterhoofdpijn/
• National Library of Medicine. (z.d.). PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/
• Nederlands Huisartsen Genootschap. (2021, herzien). NHG-Standaard Hoofdpijn. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/hoofdpijn
• Nederlandse Vereniging voor Neurologie. (2023). Hoofdpijn: Migraine. Richtlijnendatabase. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hoofdpijn/migraine.html
• Nederlandse Vereniging voor Neurologie. (2023). Hoofdpijn: Migraine, monoklonale antilichamen. Richtlijnendatabase. https://richtlijnendatabase.nl/richtlijn/hoofdpijn/migraine/migraine_monoklonale_antilichamen.html
• Rizzoli, P. (2024). Medication-overuse headache. PubMed. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38568489/
• Ruschel, M. A. P., & De Jesus, O. (2024). Migraine headache. StatPearls, NCBI Bookshelf. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560787/
• VanderPluym, J. H., et al. (2021). Acute treatments for episodic migraine in adults: A systematic review and meta-analysis. JAMA. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8207243/
• Villar-Martinez, M. D., et al. (2024). Vestibular migraine: An update. PubMed Central. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11064914/
• Zorginstituut Nederland. (z.d.). Farmacotherapeutisch Kompas: Migraine, aanvalsbehandeling volwassenen. https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/migraine?anchor=migraine_migraine__aanvalsbehandeling_volwassenen

Reacties en ervaringen

Reacties en persoonlijke ervaringen zijn welkom, vooral wanneer ze gaan over het herkennen van migraine, misselijkheid bij hoofdpijn, aura, medicatie of het moment waarop je toch de huisarts hebt ingeschakeld. Beschrijf je ervaring concreet, maar deel geen privacygevoelige medische gegevens van jezelf of anderen. Reacties verschijnen niet direct onder het artikel; ze worden eerst gelezen en beoordeeld om spam, misleidende gezondheidsclaims en ongepaste inhoud te voorkomen. Daardoor kan het enkele uren duren voordat een reactie zichtbaar wordt.

Verder lezen

Ook uit deze rubriek

Drie artikelen uit dezelfde hoofdrubriek, wekelijks opnieuw geselecteerd.

Kortademig bij traplopen: wanneer is dat normaal en wanneer niet?

Kortademigheid bij traplopen betekent dat je sneller buiten adem raakt dan je bij gewone inspanning zou verwachten. Soms…

Lees het artikel →

Moe na het eten: wanneer is het je bloedsuiker, je spijsvertering of gewoon slaaptekort?

Moe na het eten is een duidelijke terugval in energie of alertheid na een maaltijd. Soms hoort het…

Lees het artikel →

Opgeblazen buik na elke maaltijd: wanneer is het gas, darmgevoeligheid, allergie, ontsteking of vocht?

Een opgeblazen buik na elke maaltijd is een gespannen, volle of zichtbaar opgezette buik die telkens na het…

Lees het artikel →