Psalm 1 Oude Berijming: betekenis en uitleg van “Welzalig hij, die in der bozen raad”

Last Updated on 15 mei 2026 by M.G. Sulman

Psalm 1 is de poort van het Psalmboek: kort, helder en beslissend. De psalm tekent twee wegen die dwars door het mensenleven lopen. Aan de ene kant staat de mens die zich laat vormen door Gods Woord; hij is als een boom aan water, geworteld, gevoed en vruchtbaar. Aan de andere kant staat de mens die leeft zonder God; hij lijkt misschien vrij, scherpzinnig of succesvol, maar is uiteindelijk als kaf dat door de wind wordt weggeblazen. De Oude Berijming van 1773 vat dat indringend samen met de bekende regel: “Welzalig hij, die in der bozen raad, niet wandelt.” Daarmee is Psalm 1 geen brave moraalles, maar een geestelijke spiegel. Waar wortelt je leven? In de stem van de tijd, in spot en eigenwijsheid, of in de wet van de HEERE, die het hart niet vernauwt maar juist tot leven brengt?

Psalm 1 Oude Berijming: betekenis en uitleg van “Welzalig hij, die in der bozen raad”

Psalm 1 zet onmiddellijk de toon van het hele Psalmboek. Er zijn twee wegen: de weg van de rechtvaardige, die leeft uit Gods Woord, en de weg van de goddeloze, die allengs verwaait als kaf voor de wind. Deze psalm is geen brave levensles over “goede keuzes maken”, maar een geestelijke diagnose. Waar wortelt een mens? In de raad van zondaars, in de spot van de tijd, in eigen begeerte? Of in de wet van de HEERE, die niet knecht maar levend maakt? Psalm 1 is kort, scherp en beslissend. Hij vraagt niet alleen wat je doet, maar waar je staat.

De onberijmde Psalm 1 heeft geen bekende menselijke dichter; de berijming van 1773 van Psalm 1 wordt toegeschreven aan Johannes Eusebius Voet. Liturgie.nu vermeldt bij deze psalm: “Onberijmd: Onbekend, berijmd: Johannes Eusebius Voet.”

De tekst van Psalm 1 in de Oude Berijming

De onderstaande tekst is de volledige tekst van Psalm 1 uit de berijming van 1773, de zogenoemde Oude Berijming. De tekst is gecontroleerd aan de hand van El Renkema’s online psalmbron.

Vers 1

Welzalig hij, die in der bozen raad,
Niet wandelt, noch op ’t pad der zondaars staat.
Noch neder zit, daar zulken samen rotten,
Die roekeloos met God en godsdienst spotten;
Maar ’s HEEREN wet blijmoedig dag en nacht
Herdenkt, bepeinst en ijverig betracht.

Vers 2

Want hij zal zijn gelijk een frisse boom,
In vetten grond geplant bij enen stroom,
Die op zijn tijd met vruchten is beladen,
En sierlijk pronkt met onverwelkte bladen.
Hij groeit zelfs op in ramp en tegenspoed.
Het gaat hem wel, ’t gelukt hem wat hij doet.

Vers 3

Gans anders is ’t met hem, die ’t kwaad bemint:
Hij is als kaf, dat wegstuift voor den wind.
Geen zondaar zal ’t gewis verderf ontkomen,
Als in ’t gericht door God wordt wraak genomen.
Hij, die van deugd en godsvrucht is ontaard,
Zal niet bestaan, waar ’t vrome volk vergaart.

Vers 4

De HEER’ toch slaat der mensen wegen ga,
En wendt alom het oog van Zijn genâ,
Op zulken, die, oprecht en rein van zeden,
Met vasten gang het pad der deugd betreden.
God kent hun weg, die eeuwig zal bestaan,
Maar ’t heilloos spoor der bozen zal vergaan.

Wat zegt Psalm 1 in de Bijbel?

Psalm 1 is de psalm van de twee wegen. De HSV geeft als opschrift: “Twee wegen.” De psalm begint met de welzalige man die niet wandelt in de raad van de goddelozen, niet staat op de weg van de zondaars en niet zit op de zetel van de spotters. Daartegenover staat zijn vreugde in de wet van de HEERE; hij overdenkt die wet dag en nacht. Vervolgens gebruikt de psalm twee beelden: een boom aan waterbeken en kaf dat door de wind wordt weggeblazen.

De beweging van de psalm is eenvoudig, maar niet simpel. Eerst wordt de rechtvaardige getekend vanuit wat hij mijdt. Hij laat zich niet vormen door de raad, de levensrichting en de spot van de goddelozen. Daarna wordt positief gezegd waaruit hij leeft: uit de wet van de HEERE. Vervolgens toont de psalm de vrucht van die worteling. De rechtvaardige is als een boom, geplant aan waterbeken. Hij leeft niet van stemming, mode of publieke goedkeuring, maar van een verborgen bron.

Daarna kantelt het beeld. “Maar zo zijn de goddelozen niet”, zegt Psalm 1:4 in de HSV. Zij zijn als kaf. Kaf lijkt nog even mee te doen met de oogst, maar het heeft geen gewicht, geen vrucht en geen wortel. Wanneer de wind komt, blijkt wat het is. Zo spreekt Psalm 1 over oordeel. Niet als losse dreiging, maar als onthulling. Gods gericht maakt zichtbaar wat reeds waar was.

Dat Psalm 1 vooraan in het Psalmboek staat, is veelzeggend. De psalm fungeert als poort. Wie de Psalmen binnengaat, komt niet eerst in een religieus gevoelsboek terecht, maar in een wegwijzer. Aanbidding, klacht, schuldbelijdenis, vreugde en strijd staan nooit los van de vraag: leef ik voor Gods aangezicht? Liturgie.nu vat de psalm terecht samen als een psalm over “twee wegen in het leven”: de doodlopende weg van de zondaars en de weg van de rechtvaardigen, die vreugde beleven in God en Zijn wet.

Psalm 1 leert derhalve twee dingen tegelijk. De mens is niet neutraal; hij wandelt ergens, staat ergens, zit ergens. En God is niet afwezig; Hij kent de weg van de rechtvaardigen, maar de weg van de goddelozen zal vergaan. Dat “kennen” is meer dan registreren. Het is Gods verbondsmatige kennen: Hij ziet, draagt, bewaart, erkent en brengt thuis.

De Oude Berijming uitgelegd

Vers 1: de zaligheid van wie niet meebuigt met de zonde

“Welzalig hij, die in der bozen raad” is een krachtige inzet. “Welzalig” betekent niet gewoon “tevreden” of “geslaagd”. Het wijst op diepe gelukzaligheid voor Gods aangezicht. De psalm begint dus niet met een bevel, maar met een zaligspreking. Dat is belangrijk. Gehoorzaamheid is hier geen kille prestatie, maar de gestalte van een leven dat door God gezegend wordt.

De berijming volgt nauw de drie werkwoorden van de Bijbelse psalm: wandelen, staan, zitten. Daarin zit een geestelijke afglijding. Eerst loopt iemand mee in de raad van de bozen. Daarna blijft hij staan op het pad van zondaars. Ten slotte gaat hij zitten bij de spotters. Zonde is zelden meteen een definitief standpunt; zij begint dikwijls als een gesprek, een grap, een half toegestane gedachte, een “ach, zo erg is het toch niet”.

De regel “Die roekeloos met God en godsdienst spotten” maakt de zaak concreet. Spot is meer dan ongeloof. Spot is ongeloof met een harde lach eromheen. Het is de houding die heilige dingen belachelijk maakt om er niet meer door geraakt te hoeven worden. De Oude Berijming benoemt dat scherp. Niet elke twijfel is spot. Niet elke worsteling is goddeloosheid. Maar wie van spot zijn stoel maakt, woont niet meer in de vreze des HEEREN.

Daartegenover staat: “Maar ’s HEEREN wet blijmoedig dag en nacht / Herdenkt, bepeinst en ijverig betracht.” Hier klinkt de positieve kern. De rechtvaardige leeft niet slechts door slechte invloeden te vermijden. Hij leeft door een nieuwe liefde. Hij herdenkt Gods wet, bepeinst haar en betracht haar. Dat laatste betekent: hij brengt haar in praktijk. Niet alleen hoofd, niet alleen gevoel, maar wandel.

Vers 2: de boom die leeft uit verborgen water

“Want hij zal zijn gelijk een frisse boom” is een van de kernbeelden van Psalm 1. De rechtvaardige lijkt niet op een losse tak, maar op een geplante boom. Dat woord “geplant” is theologisch rijk. Een boom plant zichzelf niet. Hij staat waar hij gezet is. Zo is het geloof niet de triomf van menselijke zelfstandigheid, maar vrucht van Gods genade. De gelovige leeft, omdat God hem aan het water heeft gezet.

“In vetten grond geplant bij enen stroom” gebruikt agrarische taal die thans wat verouderd klinkt. “Vetten grond” betekent vruchtbare grond. De boom staat niet op dor zand, maar bij water. In de Bijbel verwijst dat beeld naar leven, zegen en voortdurende voeding. Denk aan Jeremia 17:8, waar de mens die op de HEERE vertrouwt wordt vergeleken met een boom die aan water geplant is en geen angst heeft wanneer hitte komt.

“Die op zijn tijd met vruchten is beladen” voorkomt een misverstand. Vrucht komt “op zijn tijd”. Niet altijd direct. Niet altijd spectaculair. Soms groeit geloof onder de grond voordat het zichtbaar wordt boven de grond. Een mens kan jarenlang in stilte leren bidden, verdragen, vergeven, strijden tegen zonde, trouw blijven in het kleine. De vrucht komt niet volgens het schema van haastige mensen, maar volgens Gods tijd.

“Hij groeit zelfs op in ramp en tegenspoed.” Dat is geen welvaartsevangelie. De psalm zegt niet dat de rechtvaardige geen ramp kent. Integendeel, de Oude Berijming noemt ramp en tegenspoed gewoon. Maar de rechtvaardige verdort er niet noodzakelijk onder. Het geloof kan juist in druk dieper wortelen. Dat is geen romantiek over lijden, maar een ernstig geheim van de genade.

Vers 3: het kaf zonder gewicht

“Gans anders is ’t met hem, die ’t kwaad bemint.” Hier wordt het contrast radicaal. Psalm 1 kent geen derde weg. Dat wringt met de moderne ziel, die graag tussenposities schept. Niettemin is de Schrift helder: uiteindelijk is er de weg van de rechtvaardige en de weg van de goddeloze.

“Hij is als kaf, dat wegstuift voor den wind.” Kaf is het lichte, waardeloze omhulsel dat bij het dorsen van het graan wordt gescheiden. Het lijkt misschien even bij de oogst te horen, maar het heeft geen blijvende substantie. Zo kan een leven uiterlijk indrukwekkend zijn en toch geestelijk gewichtloos. Status, ironie, geld, kennis, invloed, vrome taal zelfs; als er geen wortel in God is, blijft het kaf.

“Geen zondaar zal ’t gewis verderf ontkomen” klinkt hard voor moderne oren. Toch is dit geen wrede overdrijving. Psalm 1 spreekt over Gods gericht. Dat gericht is geen grillige uitbarsting, maar de heilige rechtspraak van God. Zonde is niet slechts een gebrek aan zelfontplooiing. Zonde is schuld tegenover de levende God.

“Hij, die van deugd en godsvrucht is ontaard, / Zal niet bestaan, waar ’t vrome volk vergaart.” “Niet bestaan” betekent: niet staande blijven. In het gericht valt alle pose weg. Dan blijkt of iemand werkelijk recht staat voor God. Dat is een huiveringwekkende gedachte, maar ook een noodzakelijke. Zonder oordeel wordt genade goedkoop. Zonder ernst wordt het Evangelie quatsch.

Vers 4: God kent de weg

“De HEER’ toch slaat der mensen wegen ga” betekent: de HEERE let op de wegen van mensen. Hij ziet niet alleen losse daden, maar de weg, de richting, het spoor van iemands leven. Dat is tegelijk troostrijk en ontdekkend. Troostrijk, omdat geen verborgen trouw Hem ontgaat. Ontdekkend, omdat ook geen verborgen afval buiten Zijn oog valt.

“En wendt alom het oog van Zijn genâ” is warm geformuleerd. Gods blik op de rechtvaardige is niet slechts controlerend, maar genadig. Dat is essentieel. De rechtvaardige van Psalm 1 is geen mens die zichzelf redt door morele superioriteit. Hij leeft onder Gods genade. Zijn oprechtheid is echt, maar niet verdienstelijk. Zijn reinheid is vrucht, geen grond van behoud.

“God kent hun weg, die eeuwig zal bestaan” sluit nauw aan bij Psalm 1:6: “Want de HEERE kent de weg van de rechtvaardigen.” In Bijbelse zin is kennen relationeel. De HEERE kent Zijn volk zoals een herder zijn schapen kent. Hij weet hun pad, hun strijd, hun zwakheid, hun tranen, hun vallen en hun opstaan.

“Maar ’t heilloos spoor der bozen zal vergaan.” Dat is het laatste woord van de psalm. Niet spot, niet macht, niet meerderheid, niet culturele windrichting, maar Gods oordeel heeft het laatste woord. Het heilloze spoor heeft geen toekomst.

Moeilijke woorden kort uitgelegd

De geestelijke lijn van deze psalm

Psalm 1 stelt de mens voor Gods aangezicht. Niet als losse consument van religieuze gedachten, maar als wandelaar op een weg. Dat is de geestelijke ernst van deze psalm: je leven heeft richting. Je wordt gevormd door wat je hoort, waar je blijft staan, bij wie je gaat zitten en waar je je vreugde zoekt.

Daarom is Psalm 1 ook verrassend actueel. Een mens hoeft vandaag niet letterlijk op een dorpsbankje bij spotters te zitten. Hij kan ook dagelijks plaatsnemen in de digitale zetel van de spotters. Een paar minuten cynisme hier, een giftige draad daar, telkens kleine lachjes om geloof, trouw, huwelijk, kerk, gebed, gehoorzaamheid. Allengs wordt de ziel schamper. Niet ineens. Langzaam.

Maar de psalm geeft niet alleen waarschuwing. Hij wijst ook een weg van leven: vreugde in Gods wet. Dat klinkt voor velen vreemd. Wet en vreugde lijken tegengestelden. Toch is dat Bijbels gezien niet zo. Gods wet is geen kooi voor het geloof, maar een bedding voor het leven. Zoals een rivier juist door haar oevers richting krijgt, zo krijgt het leven richting door Gods geboden.

📌 Casus

Denk aan iemand die moe is van de voortdurende druk om mee te praten, mee te lachen en mee te buigen. Op het werk wordt geloof subtiel belachelijk gemaakt. In de familie is bidden iets voor “vroeger”. Online is alles ironie. Psalm 1 zegt dan niet: trek je hoogmoedig terug en acht jezelf beter. De psalm zegt wel: let op waar je ziel wortel schiet. Niet elke omgeving is onschuldig. Niet elke raad is wijs. Niet elke lach is licht.

De kwintessens is niet moralisme, maar afhankelijkheid. De rechtvaardige is een boom, omdat hij geplant is. Hij draagt vrucht, omdat hij gevoed wordt. Hij blijft staan, omdat de HEERE zijn weg kent.

Christus in Psalm 1

Psalm 1 spreekt over de rechtvaardige mens. Wie eerlijk leest, voelt meteen de spanning. Wie is zo? Wie heeft nooit gewandeld in verkeerde raad? Wie heeft nooit gestaan op een zondig pad? Wie heeft nooit gezeten in innerlijke spot, al was het maar verborgen, klein en beschaafd verpakt?

Hier opent de psalm zich christologisch. Christus is de ware Rechtvaardige. Hij alleen heeft volkomen geleefd uit de wil van Zijn Vader. Hij weerstond de verzoeking in de woestijn niet met eigen spitsvondigheid, maar met het geschreven Woord. Hij was werkelijk de Man van Psalm 1: niet wandelend in de raad van de goddelozen, niet staand op de weg van zondaars, niet zittend in de zetel van spotters, maar volkomen geworteld in de wil van God.

Toch ging Hij de weg van het oordeel in. Dat is het wonder van het Evangelie. De enige Rechtvaardige werd gerekend onder de overtreders. Hij droeg het gericht dat zondaars niet konden dragen. Het kaf-oordeel kwam, om zo te spreken, over Hem heen, opdat mensen zonder vrucht door genade in Hem geplant zouden worden.

Daarom is Psalm 1 geen ladder waarmee wij naar God opklimmen. Het is eerst een spiegel die ons ontmaskert, vervolgens een venster waardoor wij Christus zien. In Hem wordt de weg van de rechtvaardige geopend voor mensen die van zichzelf niet rechtvaardig zijn. Door geloof worden zij met Hem verenigd. Zijn gerechtigheid wordt hun toegerekend; Zijn Geest vernieuwt hun wandel.

Zo blijft de ethische ernst van Psalm 1 volledig staan, maar zij wordt gedragen door genade. De gelovige leeft niet gehoorzaam om Christus overbodig te maken. Hij leeft gehoorzaam omdat Christus hem heeft opgezocht, vrijgekocht en geplant aan de waterbeken van Gods genade.

Wat zing je eigenlijk?

Wie Psalm 1 zingt, belijdt meer dan een voorkeur voor oude taal. Hij zingt een keuze, een gebed en een waarschuwing tegelijk. Je belijdt dat de raad van de goddelozen niet neutraal is. Je erkent dat spot de ziel kan uithollen. Je bidt dat Gods Woord niet aan de rand van je bestaan blijft liggen, maar dag en nacht je denken, willen en handelen vormt.

In de gemeentezang krijgt dat extra gewicht. Dan zingt niet slechts een individu: “ik wil de goede weg kiezen.” De gemeente belijdt samen dat zij alleen leven heeft onder het oog van de HEERE. Dat kan klinken bij een gewone zondagse dienst, aan tafel in huisgodsdienst, in een tijd van rouw of juist bij belijdenis. Soms zing je Psalm 1 tegen jezelf in. Je hart wil zitten bij de spotters, maar je mond zingt van de boom aan het water. Dat is geen hypocrisie, zolang het gebed erin meeklinkt: HEERE, plant mij waar ik uit mijzelf niet staan kan.

🪝Denkhaakje

Wie in Gods Woord wortelt, hoeft niet met elke wind mee te waaien.

❓Veelgestelde vragen over Psalm 1 in de Oude Berijming

Wat betekent Psalm 1?

Psalm 1 betekent dat er voor Gods aangezicht uiteindelijk twee wegen zijn: de weg van de rechtvaardige en de weg van de goddeloze. De rechtvaardige leeft uit Gods Woord en wordt vergeleken met een boom aan waterbeken. De goddeloze wordt vergeleken met kaf dat door de wind wordt weggeblazen.

Wat is de kern van Psalm 1?

De kern is: ware zaligheid ligt in het leven met de HEERE en in vreugde over Zijn wet. Wie zonder God leeft, kan tijdelijk stevig lijken, maar mist wortel en toekomst.

Wat betekent “Welzalig hij, die in der bozen raad”?

Deze regel betekent: gezegend is de mens die zich niet laat leiden door het denken en spreken van mensen die zonder God leven. Het gaat niet alleen om slecht gezelschap, maar om een hele levensrichting.

Waarom is Psalm 1 bekend?

Psalm 1 is bekend omdat hij het Psalmboek opent en meteen de grote tegenstelling neerzet tussen rechtvaardigen en goddelozen. Ook het beeld van de boom aan het water en het kaf in de wind is krachtig en gemakkelijk te onthouden.

Hoe wijst Psalm 1 heen naar Christus?

Psalm 1 wijst heen naar Christus als de ware Rechtvaardige. Hij alleen heeft volmaakt geleefd in vreugdevolle gehoorzaamheid aan de Vader. Tegelijk droeg Hij het oordeel voor zondaren, zodat zij door genade in Hem rechtvaardig worden gerekend en vernieuwd worden tot een nieuw leven.

Wat kunnen we vandaag leren van Psalm 1?

Psalm 1 leert dat je ziel gevormd wordt door wat je toelaat, liefhebt en overdenkt. De psalm roept op tot geestelijke waakzaamheid, vreugde in Gods Woord en vertrouwen op de HEERE Die de weg van de rechtvaardigen kent.

🎤Psalm 1 vers 1, 2 en 4 – Welzalig hij, die in der bozen raad

Disclaimer

Deze uitleg van Psalm 1 in de Oude Berijming is bedoeld als Bijbels-theologische bezinning en niet als vervanging van persoonlijke pastorale begeleiding, catechese of ambtelijk onderwijs. De psalm wordt gelezen vanuit een klassiek gereformeerd denkkader, waarbij de Schrift zelf het uitgangspunt vormt en Christus het middelpunt is van Gods heil. Bij vragen over geloofstwijfel, geestelijke strijd, kerkelijke leer of persoonlijke omstandigheden is het wijs om hierover door te spreken met een predikant, ouderling of een betrouwbare pastorale begeleider. Een psalm kan het hart openen, vermanen en vertroosten; desalniettemin vraagt geestelijke toepassing vaak ook om gebed, uitleg, gemeenschap en geduld.

Geraadpleegde bronnen

Voor dit artikel is gebruikgemaakt van de tekst van Psalm 1 in de Herziene Statenvertaling en van de tekst van Psalm 1 uit de berijming van 1773, ook bekend als de Oude Berijming. Daarnaast zijn betrouwbare online psalmbronnen geraadpleegd voor de tekst, de dichterlijke toeschrijving en de historische context van de berijming. De belangrijkste bronnen zijn: Stichting Herziene Statenvertaling voor de Bijbeltekst van Psalm 1; El Renkema’s psalmbron voor de tekst van de Oude Berijming; Liturgie.nu voor informatie over Psalm 1, de berijming van 1773 en de vermelding van Johannes Eusebius Voet als berijmer. De theologische uitleg is vrij weergegeven en verwerkt vanuit klassiek gereformeerde lezing van Schrift, zonde, genade, oordeel en Christus als de ware Rechtvaardige.

Reacties en ervaringen

Reacties, aanvullingen en persoonlijke ervaringen zijn welkom, vooral wanneer Psalm 1 of de Oude Berijming in je eigen leven, gezin, gemeente of geloofsstrijd een bijzondere plaats heeft gekregen. Houd er rekening mee dat reacties niet altijd direct zichtbaar zijn. Door spam, automatische berichten en ongepaste inzendingen kan het soms enkele uren duren voordat een reactie wordt gelezen en eventueel geplaatst. Inhoudelijke vragen, correcties of aanvullingen worden gewaardeerd, mits ze respectvol en ter zake zijn. Zo blijft het gesprek rondom de Psalmen niet slechts een kwestie van nostalgie, maar een levende omgang met Gods Woord.