Koffie en cholesterol

Last Updated on 5 mei 2026 by M.G. Sulman

Als je last hebt van een hoog cholesterolgehalte of een familiegeschiedenis van deze aandoening hebt, ben je waarschijnlijk goed op de hoogte van welke voedingsmiddelen je moet vermijden en welke je aan je dieet moet toevoegen om je LDL (“slechte”) cholesterol laag te houden. Maar hoe zit het met koffie? Dit is een van de meest geconsumeerde dranken ter wereld en het komt vaak in het nieuws vanwege de mogelijke gezondheidsvoordelen die dit zwarte brouwsel heeft. Hier is wat je moet weten over de mogelijke relatie tussen koffie en een hoog cholesterolgehalte.

De goede kanten van koffie

Koffie is niet slechts een bruine vloeistof die ons door slaperige ochtenden loodst. Het is een complex brouwsel, vol antioxidanten en bioactieve stoffen, die ons lijf beschermen tegen de stille ondermijners: vrije radicalen. Zulke moleculen lijken onbenullig, maar kunnen op termijn schade stapelen en bijdragen aan veroudering of ziekte.

Onderzoekers vonden opvallende verbanden. Zo blijken koffiedrinkers minder vaak een beroerte door te maken, lopen ze minder kans op diabetes type 2 en is de kans op sommige vormen van kanker kleiner. Dat is toch opmerkelijk: een drank die eeuwenlang werd gewantrouwd — men noemde het wel eens “de duivelsbeker” — blijkt nu eerder een onverwachte bondgenoot voor onze gezondheid.

Maar er is meer. Koffie beïnvloedt ook subtiel de stofwisseling en werkt mogelijk ontstekingsremmend. Het is alsof dit zwarte goud niet alleen onze geest wakker schudt, maar tegelijk ons lichaam wapent tegen sluimerende processen. De wetenschap spreekt behoedzaam, nochtans tekent zich allengs een patroon af: matig drinken blijkt heilzamer dan men lang heeft vermoed.

Casus: Anna en haar ochtendkop

Anna is 52. Elke ochtend schuifelt ze naar de keuken, nog half dromend, terwijl de geur van versgemalen bonen haar tegemoet komt. Twee kopjes gefilterde koffie, meer niet. Vroeger was ze bang dat dit haar cholesterol zou ontregelen. Tijdens een routinebezoek stelde haar arts haar gerust: dit ritueel was niet haar vijand, het paste zelfs bij haar streven naar een gezond leven.

Voor Anna veranderde daarmee de betekenis van haar ochtendkop. Het werd méér dan een kickstart: een klein moment van rust, bijna een rite. Terwijl buiten de stad rumoert, heeft zij haar stille kwartier — warm porselein in de hand, een slok, en het idee dat dit eenvoudige genot niet tegen haar werkt, maar vóór haar.

Koffie en cholesterol

De onderzoeksresultaten zijn gemengd wat betreft cholesterol. Sommige onderzoeken suggereren dat koffieconsumptie LDL-cholesterol kan verhogen, terwijl andere studies geen duidelijk verband aantonen. Het lijkt erop dat het effect van koffie op je cholesterolgehalte afhankelijk is van verschillende factoren, zoals genetica en de bereidingswijze van koffie.

In koffie is het bestanddeel cafestol aanwezig, wat het LDL-cholesterolgehalte kan verhogen. Een teveel aan LDL-cholesterol in het bloed kan zich aan de binnenwanden van bloedvaten hechten, wat het risico op aandoeningen zoals hartaanvallen en beroertes vergroot.

De meeste onderzoeken naar koffie en gezondheid tonen aan dat matige hoeveelheden (4 kopjes of minder per dag) gunstig kunnen zijn voor je algehele gezondheid, maar meer dan 4 kopjes zijn geassocieerd met een verhoogd risico op overlijden door hartziekten. Koffie bevat twee natuurlijke oliën met chemische verbindingen – cafestol en kahweol – die het cholesterolgehalte kunnen verhogen. En studies hebben aangetoond dat oudere koffiedrinkers hogere cholesterolniveaus hebben. Er was echter tot voor kort weinig onderzoek gedaan naar jongere mensen.

Gefilterde koffie is beter

Uit een onderzoek blijkt dat het drinken van gekookte koffie het totale cholesterol- en LDL-cholesterolgehalte verhoogt, terwijl gefilterde koffie dit niet doet.¹van Dusseldorp M, Katan MB, van Vliet T, Demacker PN, Stalenhoef AF. Cholesterol-raising factor from boiled coffee does not pass a paper filter. Arterioscler Thromb. 1991 May-Jun;11(3):586-93. doi: 10.1161/01.atv.11.3.586. PMID: 2029499. Kookkoffie,welke ongefilterd, wordt ook wel Turkse of Griekse koffie genoemd. Bij het maken van kookkoffie wordt water met gemalen koffiebonen gekookt in een pannetje. In het onderzoek consumeerden 64 gezonde vrijwilligers eerst gekookte koffie die vervolgens werd gefilterd met papieren koffiefilters. Na 17 dagen steeg hun totale cholesterolgehalte, LDL-cholesterolgehalte en apolipoproteïne B-gehalte wanneer ze ongefilterde gekookte koffie dronken in vergelijking met degenen die gefilterde gekookte koffie consumeerden. Er werden geen significante effecten waargenomen op de triglyceriden, HDL-cholesterol en apolipoproteïne A-I niveaus. De groep die gefilterde gekookte koffie consumeerde, vertoonde geen significante veranderingen in hun lipidenniveaus in vergelijking met de groep die helemaal geen koffie dronk. De onderzoekers suggereren dat de papieren filters die worden gebruikt bij het zetten van gefilterde koffie de lipiden in gekookte koffie vasthouden en daardoor de hypercholesterolemische factor verwijderen.

Verschillende onderzoeken hebben een verband gevonden tussen het drinken van koffie en verhoogde niveaus van serumcholesterol, hoewel niet alle studies dit effect aantonen. In een bepaald onderzoek werden 14 gepubliceerde klinische onderzoeken geanalyseerd, waarbij een systematische zoektocht in de Medline-database en overleg met experts werd uitgevoerd.²Jee SH, He J, Appel LJ, Whelton PK, Suh I, Klag MJ. Coffee consumption and serum lipids: a meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Am J Epidemiol. 2001 Feb 15;153(4):353-62. doi: 10.1093/aje/153.4.353. PMID: 11207153.
De resultaten toonden aan dat er een dosis-responsrelatie bestaat tussen de consumptie van koffie en zowel het totale cholesterol als het LDL-cholesterolgehalte. Dit betekent dat naarmate de koffieconsumptie toeneemt, de niveaus van totaal cholesterol en LDL-cholesterol ook toenemen (p < 0,01).
Het onderzoek ontdekte dat de toename in serumlipiden groter was bij studies met patiënten met hyperlipidemie en bij onderzoeken naar cafeïnehoudende of gekookte koffie. Aan de andere kant was er weinig tot geen toename in serumcholesterol bij gebruik van gefilterde koffie. Kortom, het consumeren van ongefilterde koffie, in tegenstelling tot gefilterde koffie, verhoogt de niveaus van totaal cholesterol en LDL-cholesterol in het bloed.

Drink niet meer dan 4 kopjes koffie per dag

Onderzoek toont aan dat koffieconsumptie een J-vormige relatie heeft met sterfte.³https://www.researchgate.net/publication/338785084_34_High_intake_of_coffee_positively_correlated_with_total_and_LDL_cholesterol_in_healthy_young_adults In deze context betekent het dat naarmate de ene variabele toeneemt, de andere variabele in het begin misschien niet significant verandert, maar op een bepaald punt begint deze aanzienlijk te veranderen.

Matige koffiedrinkers hebben mogelijk een beschermend effect, maar het drinken van meer dan 4 kopjes koffie per dag kan leiden tot meer sterfgevallen door hart- en vaatziekten. Dit komt mogelijk door stoffen in koffie, cafestol en kahweol, die het cholesterolgehalte verhogen. Eerdere studies toonden hogere cholesterolniveaus aan bij oudere koffiedrinkers. Dit onderzoek wilde testen of jongere koffiedrinkers ook verhoogde cholesterolniveaus hebben.

In het onderzoek werden 116 gezonde studenten onderzocht. Ze hielden een week lang bij hoeveel koffie ze dronken, uitgedrukt in espresso-equivalenten. Vervolgens werden hun cholesterol- en triglycerideniveaus gemeten. Er werd een positieve correlatie gevonden tussen dagelijkse koffie-inname en zowel het totale cholesterol als het LDL-cholesterol, wat betekent dat meer koffie drinken samenging met hogere cholesterolniveaus.

Zelfs het dagelijks drinken van slechts één grote Starbucks Americano-koffie (4 espresso-equivalenten) werd geassocieerd met een toename van zowel het totale cholesterol als het LDL-cholesterol. Omdat steeds meer mensen espresso-gebaseerde dranken drinken, die meer van de cholesterolverhogende stoffen bevatten dan gefilterde of instantkoffie, heeft dit onderzoek implicaties voor de volksgezondheid en is verder onderzoek van belang.

Welke koffie is het beste?

Gefilterde koffie, koffiepads, een percolator en oploskoffie

Koffie gezet met een papieren filter, koffiepads, een percolator en oploskoffie bevatten over het algemeen de minste cafestol, aldus het Voedingscentrum.⁴Voedingscentrum. Welke koffie is gezond? https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/welke-koffie-kan-ik-het-beste-drinken.aspx (ingezien op 19-10-2023) Daarentegen bevat koffie gemaakt met cups, espresso en een mokkapot doorgaans meer cafestol. De hoogste hoeveelheid cafestol wordt aangetroffen in koffie van een cafetière en vooral in kookkoffie, waardoor deze laatste twee niet worden aanbevolen volgens de voedingsrichtlijnen.

Nespresso en senseo en cholesterol

Koffie gezet met Nespresso- en Senseo-machines heeft over het algemeen geen significant effect op cholesterol. Dit komt omdat deze koffiezetmethoden gebruikmaken van voorgeprepareerde koffiepads of capsules, die meestal gefilterd zijn of de oliën bevatten die het cholesterol verhogen, zoals cafestol en kahweol, in zeer kleine hoeveelheden. Dus, in vergelijking met koffiezetmethoden waarbij de koffie niet gefilterd wordt, is het effect op cholesterolgehaltes doorgaans minimaal bij Nespresso en Senseo koffie. Echter, als je al een hoog cholesterolgehalte hebt, is het altijd verstandig om met een arts te spreken en je dieet en koffieconsumptie aan te passen volgens hun advies.

Cafeïnevrije koffie en cholesterol

Cafeïnevrije koffie bevat over het algemeen lagere hoeveelheden cafeïne dan gewone koffie, maar de cafeïnevrije varianten dezelfde potentiële effecten op cholesterol als gewone koffie vanwege de aanwezigheid van cafestol en kahweol.

Conclusie: koffie en cholesterol in perspectief

De rol van de zetmethode

Het verband tussen koffie en cholesterol staat of valt met de manier waarop je koffie zet. Een eenvoudig papieren filter blijkt een krachtig wapen tegen cafestol en kahweol – de natuurlijke oliën die het LDL verhogen. Hoe beter de koffie wordt gefilterd, des te minder van deze stoffen in je kopje belanden.

Een kwestie van hoeveelheid

Niet alleen de zetwijze telt, ook de portie speelt een rol. Volgens dr. Eric Rimm, hoogleraar epidemiologie en voeding aan Harvard, moet men dagelijks vijf tot acht kopjes ongefilterde koffie drinken voordat er merkbare stijgingen in LDL-niveaus optreden.⁵Health Match. Coffee And Cholesterol: What Is The Connection? https://healthmatch.io/cholesterol/coffee-and-cholesterol (ingezien op 18 oktober 2023) Drink je minder, dan zal het effect doorgaans beperkt blijven. Toch geldt: bij een verhoogd cholesterol of familiaire belasting is voorzichtigheid geboden.

Praktisch advies

Wie reeds kampt met een hoog cholesterolgehalte, kiest het beste voor gefilterde varianten en houdt de dagelijkse inname binnen de perken. Daarmee behoudt koffie zijn plaats in het dagelijks leven, zonder dat men onnodig het risico op hart- en vaatziekten vergroot.

Praktische tips bij hoog cholesterol

Bewust kiezen voor de juiste zetmethode

Wie een verhoogd cholesterol heeft, doet er goed aan kritisch te kijken naar zijn koffieapparaat. Een eenvoudig papieren filter blijkt in dit opzicht een trouwe bondgenoot: het houdt de meeste cholesterolverhogende stoffen, zoals cafestol, netjes tegen. Een oploskoffie (instant) of koffiepad komt qua effect ook dicht in de buurt. Espresso’s, kookkoffie of cafetièrekoffie daarentegen bevatten juist méér van deze oliën en zijn dus minder geschikt bij een kwetsbaar hart- en vatenstelsel.

Letten op hoeveelheid en portiegrootte

“Matigheid siert de mens” — en dat geldt zeker bij koffie. Niet alleen het aantal kopjes telt, maar ook de grootte ervan. Een grote latte kan ongemerkt drie à vier espresso-equivalenten bevatten. Voor iemand met een kwetsbaar cholesterolprofiel kan dat al snel te veel zijn. Houd als vuistregel aan: maximaal drie tot vier standaardkopjes per dag, bij voorkeur gefilterd.

Koffie in het geheel van je voedingspatroon

Koffie staat nooit op zichzelf. Het effect ervan weegt des te sterker door als het gecombineerd wordt met andere risicofactoren. Denk aan een dieet rijk aan verzadigd vet, weinig vezels of overmatig gebruik van bewerkt vlees en suiker. Wie zijn cholesterol wil drukken, kiest beter voor volkorenproducten, groenten, peulvruchten en noten. En vergeet de onverzadigde vetten niet, zoals olijfolie en vette vis: zij werken als tegenwicht tegen de opstapeling van LDL.

Houd rekening met persoonlijke factoren

Niet ieder lichaam reageert gelijk. Genetische aanleg, leeftijd en bestaande medische condities spelen allemaal een rol. Bij familiaire hypercholesterolemie kan zelfs een kleine toename van LDL al funest zijn. In zo’n situatie is een gesprek met je huisarts of diëtist geen overbodige luxe, maar een noodzakelijke stap.

Een nuchtere conclusie

Koffie hoeft geen verboden vrucht te zijn, zelfs niet voor wie met cholesterolproblemen kampt. Mits men bewust kiest — gefilterd boven ongefilterd, matigheid boven overdaad — kan het zwarte brouwsel zijn plaats behouden in het dagelijks leven. Ofschoon de gevaren niet moeten worden gebagatelliseerd, geldt desalniettemin: het is het totaal van je leefstijl dat de doorslag geeft, niet dat ene kopje.

Do’s & Don’ts bij koffie en cholesterol

Do’s

• Gebruik papieren filters: zet je koffie met een klassiek filterapparaat of pads.

• Kies instantkoffie (oploskoffie): bevat nauwelijks cafestol en is dus veilig voor je LDL.

• Drink met mate: houd het bij maximaal 3–4 kopjes per dag, tenzij je arts anders adviseert.

• Combineer met gezonde voeding: veel vezels, noten, groenten en onverzadigde vetten werken cholesterolverlagend.

• Varieer met dranken: wissel koffie af met thee of water; zo beperk je ongemerkt je dagelijkse dosis.

Don’ts

• Vermijd kookkoffie en cafetière: deze bevatten de hoogste concentraties cafestol.

• Wees voorzichtig met espresso’s: een dubbele of grote latte kan al gauw 3–4 espresso-equivalenten zijn.

• Niet gedachteloos opschenken: grote mokken tellen dubbel of zelfs driedubbel mee.

• Negeer je persoonlijke situatie niet: bij familiaire hypercholesterolemie of bestaande hartklachten is zelfs ‘een beetje te veel’ al riskant.

• Zie koffie niet als excuus: een gezond dieet en voldoende beweging blijven de hoekstenen van cholesterolbeheersing.

Lees verder

Benieuwd hoe koffie zich nog meer verhoudt tot je gezondheid? Lees dan ook eens verder over cafeïne en adenosine en hoe koffie, thee en energiedrank je ritme beïnvloeden, of verdiep je in koffie: oorsprong, gezondheid en de verborgen kanten van ons favoriete bakkie. Wie wat avontuurlijker wil denken, ontdekt dat wilde cichorei niet alleen een bermplant is, maar ook een oude koffievervanger. Daarnaast zijn er artikelen over koffie en moeheid, waarin de paradox wordt uitgelegd dat dit zwarte brouwsel je soms juist slaperig maakt, en over koffie en de lever, waar je leest of dit orgaan er baat bij heeft of juist niet. Voor hart- en vaatkwesties is er het stuk over koffie en hartritmestoornissen, en wie nieuwsgierig is naar de invloed op andere organen kan verder lezen over koffie en de nieren of koffie (cafeïne) en de blaas en blaasontsteking. Zo ontvouwt zich een breed palet van inzichten rond dat ogenschijnlijk simpele kopje koffie.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

• Jee, S. H., He, J., Appel, L. J., Whelton, P. K., Suh, I., & Klag, M. J. (2001). Coffee consumption and serum lipids: a meta-analysis of randomized controlled clinical trials. American Journal of Epidemiology, 153(4), 353–362. Link
  ↳ Meta-analyse: ongefilterde koffie verhoogt LDL en totaal cholesterol; gefilterde koffie nauwelijks effect.
• Ricketts, M. L., Boekschoten, M. V., Kreeft, A. J., Hooiveld, G. J., Moen, C. J., Müller, M., Frants, R. R., Kasanmoentalib, S., Post, S. M., Princen, H. M., Porter, J. G., Katan, M. B., & Moore, D. D. (2007). The cholesterol-raising factor from coffee beans, cafestol, is an agonist ligand for the farnesoid X receptor. Molecular Endocrinology, 21(7), 1603–1616. Link
  ↳ Mechanistisch onderzoek: cafestol beïnvloedt genen betrokken bij cholesterolmetabolisme.
• Du, Y., Lv, Y., Zha, W., Zhou, Y., Chen, X., & Yu, H. (2020). Effects of coffee consumption on serum lipids: a meta-analysis of randomized controlled trials. European Journal of Clinical Nutrition, 74(1), 57–69. Link
  ↳ Recente meta-analyse: dosis-respons, koffie verhoogt TC, LDL en triglyceriden.
• Guercia, E., Giudetti, A. M., Gnoni, G. V., Damiano, F., Siculella, L., & Giudetti, A. (2024). Cafestol modulates cholesterol metabolism via FXR activation: molecular insights. Journal of Steroid Biochemistry and Molecular Biology, 234, 106314. Link
  ↳ Nieuw onderzoek: cafestol bindt aan FXR-receptor en beïnvloedt cholesterolhuishouding.
• van Tol, A., Scheek, L. M., van Gent, T., van der Hoek, Y. Y., & Katan, M. B. (1997). The effect of coffee oil on serum lipids in humans. New England Journal of Medicine, 336(14), 922–926. Link
  ↳ Klinisch onderzoek: cafestol en kahweol verhogen LDL en VLDL, lichte daling HDL.
• van Dusseldorp, M., Katan, M. B., van Vliet, T., Demacker, P. N., & Stalenhoef, A. F. (1991). Cholesterol-raising factor from boiled coffee does not pass a paper filter. Arteriosclerosis and Thrombosis, 11(3), 586–593. Link
  ↳ Belangrijk bewijs: papieren filters houden cholesterolverhogende stoffen tegen.
• Thelle, D. S., Arnesen, E., & Førde, O. H. (1987). Coffee and cholesterol in epidemiological and experimental studies. Atherosclerosis, 67(2–3), 159–172. Link
  ↳ Vroeg epidemiologisch onderzoek: verband tussen koffieconsumptie en cholesterol, afhankelijk van populatie.
• Svatun, Ø., Hetland, R. B., Mørkedal, B., Ellingjord-Dale, M., Løchen, M. L., Schirmer, H., & Jacobsen, B. K. (2022). Espresso coffee consumption and serum cholesterol in Norwegian adults. Open Heart, 9(1), e001946. Link
  ↳ Moderne populatiestudie: espresso drinkers hebben hogere cholesterolwaarden.
•  

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over koffie en cholesterol , of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.