Vergrote milt (splenomegalie): symptomen en behandeling

Last Updated on 3 januari 2026 by M.G. Sulman

De milt is een vuistgroot orgaan van ongeveer 11 cm tot 13 cm. Het heeft de vorm van een koffieboon. de milt ligt linksboven in de buikholte ligt, tussen lever en maag, vlak onder de ribbenboog. Het orgaan speelt een belangrijke rol in het immuunsysteem. De milt beschermt je tegen bacteriën en virussen en zorgt ervoor dat oude en functieloze bloedcellen worden afgebroken. De milt kan om verschillende redenen groter zijn dan normaal. de medische benaming van een vergrote milt is ‘splenomegalie’. Dit kan veroorzaakt worden door infecties of chronische ziekten, maar ook door leukemie of reumatische aandoeningen. Een vergrote milt kan ook pijn veroorzaken.

Casus: “Mijn buik voelde niet pijnlijk, maar… raar“

Sanne (24) had geen koorts, geen buikpijn, en op het oog ook geen klachten. Toch voelde ze zich de laatste weken “anders”. Ze sliep slechter, was sneller moe dan anders en merkte bij het bukken een soort druk links onder haar ribben. Geen pijn, eerder een onaangenaam bewustzijn van iets dat daar niet hoorde. Alsof haar lijf zei: “Er klopt iets niet.”

Bij een consult voor aanhoudende vermoeidheid besloot de huisarts een algemeen bloedonderzoek te doen. De uitslagen waren grotendeels normaal, op een licht verhoogd aantal witte bloedcellen na. Omdat Sanne ook een matige, onverklaarbare gewichtstoename aangaf en ze het gevoel had “opgeblazen” te zijn, verwees de arts haar door voor een echo van de buikorganen. De verrassing kwam daar: de milt was vergroot — subtiel, maar zichtbaar. Niet extreem, maar zeker buiten het normale bereik.

Tijdens de follow-up bleek Sanne kort tevoren de ziekte van Pfeiffer doorgemaakt te hebben zonder het te weten. De miltvergroting bleek dus waarschijnlijk reactief: een nasleep van die infectie, die ongemerkt was verlopen. De internist stelde gerust: zolang ze geen druk of scherpe pijn linksboven voelde, geen hoge koorts of plotselinge buikpijn kreeg, was er geen acuut risico. Wél werd ze geadviseerd om tijdelijk intensieve sport (zoals kickboksen of skiën) te vermijden, omdat een vergrote milt kwetsbaarder is en kan scheuren bij impact.

Sanne’s klachten namen allengs af. Na drie maanden was haar miltomvang weer normaal en voelde ze zich eindelijk weer zichzelf. “Ik ben blij dat ik ben blijven doorvragen,” zei ze achteraf. “Want nee, je hoeft geen helse pijn te hebben om tóch iets lichamelijks aan de hand te hebben.”

Wat is een vergrote milt?

Splenomegalie is de medische term voor een vergrote milt, ongeacht de oorzaak. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Een vergrote milt wordt meestal geassocieerd met een overactief orgaan (hypersplenisme). De milt slaat te veel rode en witte bloedcellen en bloedplaatjes (trombocyten) op en breekt daardoor te veel van deze bloedcellen af. Bloedarmoede en een tekort aan bloedplaatjes kunnen het gevolg zijn.

Oorzaken van een vergrote milt

Een vergrote milt — in medische termen splenomegalie — is geen ziekte op zichzelf. Ze is als een koorleider die pas opvalt wanneer de muziek hapert. De milt vergroot zich meestal als reactie op een ander onderliggend probleem: een infectie, een bloedafwijking, een leverziekte, of soms iets heel anders. Hieronder volgt een uitgebreid overzicht van de mogelijke oorzaken. De lijst is lang, maar laat je daardoor niet ontmoedigen; in veel gevallen betreft het onschuldige of tijdelijke processen.

Infecties: als het immuunsysteem overuren draait

Infectieziekten zijn klassieke aanstokers van een vergrote milt. Dit komt doordat de milt een sleutelrol speelt in de immuunrespons: het orgaan filtert bacteriën, virussen en geïnfecteerde bloedcellen uit het bloed. Vooral bij jonge mensen is dit een veelvoorkomende oorzaak.

Voorbeelden:

• Pfeiffer (ziekte van Epstein-Barr) – berucht bij pubers en jongvolwassenen; vaak miltvergroting, keelpijn, en extreme vermoeidheid.

• Malaria – na een verblijf in tropische gebieden. De parasiet beschadigt rode bloedcellen, die in de milt worden afgebroken.

• Leishmaniasis – een parasitaire ziekte, zeldzaam in Nederland maar relevant bij migranten of reizigers.

• Tuberculose – vooral bij systemische verspreiding (miliaire TBC).

• Syfilis en hiv – kunnen eveneens gepaard gaan met miltvergroting.

• Infectieuze endocarditis – een bacteriële hartklepontsteking die soms immuuncomplexen en embolieën naar de milt veroorzaakt.

Bloedziekten: als de bloedcellen ontsporen

Bij bepaalde aandoeningen in het bloed — of in het beenmerg dat deze cellen aanmaakt — gaat de milt zich bemoeien met het opruimen ervan. Dat kan functioneel zijn, maar leidt al snel tot vergroting.

Goedaardige oorzaken:

• Aangeboren afwijkingen zoals sferocytose of thalassemie; de afwijkende bloedcellen worden vroegtijdig door de milt afgebroken.

• Auto-immuun hemolytische anemie, waarbij het lichaam zijn eigen rode bloedcellen vernietigt.

Kwaadaardige oorzaken:

• Leukemie – met name chronische vormen.

• Ziekte van Hodgkin en non-Hodgkin-lymfoom – vooral bij systemische betrokkenheid.

• Myelofibrose, polycythemia vera en aanverwante beenmergaandoeningen – de milt gaat dan dienstdoen als alternatieve bloedcelproducent (extramedullaire hematopoëse), wat tot forse vergroting kan leiden.

Lever en poortader: opstopping en terugslag

De milt is aangesloten op het poortadersysteem. Wanneer de bloedafvoer naar de lever wordt belemmerd, ontstaat er terugstroom en zwelt de milt op als een spons in te veel water.

Mogelijke oorzaken:

• Levercirrose – de meest voorkomende oorzaak van portale hypertensie.

• Poortadertrombose – een bloedprop in de poortader.

• Auto-immuunhepatitis, primaire scleroserende cholangitis, of hemochromatose – chronische leveraandoeningen zonder cirrose.

• Rechtszijdig hartfalen – bij ernstig zuurstoftekort en verhoogde centraalveneuze druk kan de hele buiksturomloop trager worden.

Auto-immuunziekten: als het lichaam zichzelf aanvalt

Bij auto-immuunziekten kunnen immuuncomplexen of chronische ontstekingen zorgen voor overbelasting van de milt.

Enkele bekende voorbeelden:

• Systemische lupus erythematodes (SLE) – de milt raakt vaak vergroot door immuunactiviteit.

• Chronische granulomatose ziekte (CGD) – een zeldzame erfelijke aandoening waarbij witte bloedcellen infecties niet goed kunnen opruimen.

• Ziekte van Kawasaki – een vasculitis die vooral bij jonge kinderen voorkomt.

• Sarcoïdose – in wel 40% van de gevallen vergrote milt; soms zelfs met daling van bloedcellen door overactieve filtering (hypersplenisme).

• Ziekte van Still – een auto-inflammatoire aandoening met koorts, huiduitslag en artritis, waarbij de milt vaak meedoet.

Stofwisselingsstoornissen: zeldzaam, maar niet onschuldig

Bepaalde erfelijke stofwisselingsziekten leiden tot stapeling van onverteerbare stoffen in organen zoals de milt.

Voorbeelden zijn:

• Ziekte van Gaucher – stapeling van glucocerebroside in macrofagen.

• Ziekte van Niemann-Pick – defect in vetstofwisseling; leidt tot orgaanvergroting en neurologische problemen.

• Amyloïdose – afzetting van verkeerd gevouwen eiwitten, soms ook in de milt.

Tumoren en gezwellen: ook in de milt zelf

Hoewel zeldzaam, kunnen zowel primaire als secundaire tumoren in de milt aanleiding geven tot vergroting.

Mogelijkheden:

• Hemangioom of hemangiosarcoom – goedaardige of kwaadaardige tumoren van bloedvaten.

• Metastasen – van bijvoorbeeld long- of borstkanker, al zijn deze in de milt zeldzaam.

Medicatie en iatrogene oorzaken: zelden maar relevant

Sommige geneesmiddelen kunnen indirect of direct miltvergroting veroorzaken:

• Hydralazine, allopurinol, valproïnezuur

• Drug-induced lupus met secundaire miltbetrokkenheid

• Medicatie die leverfunctiestoornissen veroorzaakt (denk aan methotrexaat)

Overige: wat niet in een hokje past

Ten slotte zijn er nog enkele oorzaken die buiten de klassieke kaders vallen, maar toch genoemd moeten worden:

• Chronische inflammatoire ziekten zoals reumatoïde artritis, Crohn of colitis ulcerosa.

• Zwangerschap en hormonale veranderingen – zeer zelden, maar hormonaal beïnvloede lymfatische reacties kunnen bij gevoelige vrouwen een rol spelen.

• Menstruatie-gerelateerde immunologische fluctuaties – een hypothetische maar niet onmogelijke verklaring bij cyclisch optredende miltvergroting.

Overzicht van oorzaken van een vergrote milt

Oorzaak / Ziektebeeld	Mechanisme	Mate van vergroting	Bijbehorende klachten
Pfeiffer (EBV-infectie)	Virale infectie → immuunactivatie in milt	Matig tot ernstig	Koorts, keelpijn, moeheid
Malaria	Afbraak geïnfecteerde bloedcellen in milt	Ernstig	Koorts, anemie, tropenverblijf
Leishmaniasis	Parasiet stapelt zich in reticulo-endotheel systeem	Ernstig	Koorts, gewichtsverlies, donkere huid
Leukemie / lymfoom	Abnormale cellen infiltreren milt	Matig tot ernstig	B-symptomen, lymfeklierzwelling
Thalassemie / sferocytose	Afwijkende rode bloedcellen → vroegtijdige afbraak	Matig	Bloedarmoede, geelzucht
Auto-immuun hemolytische anemie	Antistoffen tegen RBC’s → milt filtert overactief	Matig	Moeheid, bleekheid, vergrote lymfeklieren
Levercirrose / portale hypertensie	Terugstroom in poortadersysteem → congestie van de milt	Matig	Ascites, spataders, leverstigmata
Poortadertrombose	Bloedprop verhindert afvoer via poortader	Matig tot ernstig	Buikpijn, spataderen, miltpijn bij druk
Myelofibrose / polycythemia vera	Extramedullaire bloedvorming in milt	Vaak ernstig	Vol gevoel, moeheid, nachtzweten
Sarcoïdose	Granuloomvorming in milt	Mild tot matig	Huidletsels, hoesten, hypercalciëmie
SLE (lupus)	Chronische ontsteking en immuuncomplexdepositie	Mild tot matig	Gewrichtspijn, huiduitslag, nierproblemen
Ziekte van Gaucher	Stapeling van vetstoffen in macrofagen in milt	Matig tot ernstig	Botpijn, anemie, familiegeschiedenis
Niemann-Pick	Lipidestapeling door enzymdeficiëntie	Matig	Ontwikkelingsachterstand, neurologische klachten
Endocarditis	Bacteriële embolieën + immuuncomplexen in milt	Mild tot matig	Koorts, hartgeruis, huidvlekjes
Ziekte van Kawasaki (bij kinderen)	Vasculitis met lymfatische activatie	Mild	Koorts, rode tong, vervelling vingers
Reumatoïde artritis / colitis ulcerosa	Chronische ontsteking → immuunactivatie	Mild	Gewrichtsklachten / darmklachten
Hemangiosarcoom (seltzaam)	Tumor in milt zelf	Ernstig	Pijn, risico op bloeding
Medicatie (zoals valproaat, hydralazine)	Hepatotoxiciteit / immuunactivatie	Zelden matig	Afhankelijk van middel: koorts, leverwaarden↑
Menstruatiegerelateerde immuunreactie	Cyclische hormonale schommelingen → lymfatische respons	Tijdelijk mild	Cyclusgebonden moeheid, drukgevoel onder ribben
Zwangerschap (zeer zeldzaam)	Veranderd bloedvolume en hormonale belasting op immuunsysteem	Mild	Vol gevoel, vermoeidheid

Symptomen van splenomegalie

Bijkomende klachten

Een vergrote milt veroorzaakt veelal nauwelijks klachten. Als de milt echter zo groot wordt dat deze op de maag of andere organen in de buik drukt, kan dit aanleiding geven tot een vol gevoel, algehele malaise of misselijkheid en braken. In sommige gevallen treedt dit ongemak op tijdens het eten, in andere gevallen echter zelfs zonder te eten. Daarnaast manifesteert miltpijn zich in de vorm van buikpijn en/of rugpijn in de miltstreek. Bij sommige mensen breidt de pijn zich uit naar de linkerschouder, borst of rug.

Klachten door onderliggende ziekte

De ziekte of stoornis die aan de miltvergroting ten grondslag ligt, kan ook voor klachten zorgen. de belangrijkste klachten zijn:

• koorts (bijvoorbeeld bij infecties)
• pijnlijke gezwollen lymfeklieren in de hals (bijvoorbeeld bij klierkoorts)
• gewrichtsproblemen (bij reumatische aandoeningen)

Hyperspleniesyndroom

Bovendien kan een vergrote milt leiden tot hyperfunctie (hyperspleniesyndroom), en leiden tot een overmatige afbraak van bloedcellen, wat vaak gepaard gaat met typische symptomen van bloedarmoede zoals bleekheid, vermoeidheid, een gevoel van zwakte of hartkloppingen. Als er een tekort aan witte bloedcellen is, dan ben je ook vatbaarder voor infectieziekten. Bij een tekort aan bloedplaatjes (trombocyten) kun je sneller getroffen worden door een bloedneus.

Wanneer moet je je zorgen maken?

Een vergrote milt roept vragen op, en terecht. Niet zelden blijft het bij een toevallige vondst op een echo of scan. Maar soms fluistert het lichaam — of schreeuwt het zelfs — dat er meer aan de hand is. Wat zijn dan tekenen dat je beter niet blijft afwachten?

Let vooral op de volgende signalen:

• Plotselinge, stekende of drukkende pijn links boven in de buik, soms uitstralend naar de linkerschouder. Dit kan wijzen op een miltscheur (miltruptuur) – een medisch spoedgeval.

• Duizeligheid, bleekheid of flauwvallen – mogelijk het gevolg van inwendige bloeding.

• Onverklaarbaar gewichtsverlies, hevig nachtzweten of aanhoudende koorts – klassiek bij lymfeklierkanker of systemische infecties.

• Snel blauwe plekken, bloedneuzen of tandvleesbloedingen – dat kan wijzen op hypersplenisme, waarbij de milt téveel bloedcellen opruimt.

• Zichtbare zwelling links onder je ribben – zeker als je daarbij een vol gevoel hebt na kleine maaltijden.

• Toename van klachten tijdens je menstruatie, als dit vaker voorkomt en steeds eenzelfde patroon lijkt te volgen.

• Langdurige onduidelijkheid zonder diagnose: als de vergroting maanden aanhoudt zonder dat een oorzaak gevonden is, is dat reden tot verder onderzoek.

🕯️ De milt is een zwijger. Maar als zij spreekt, luister dan goed.

Twijfel je over je klachten? Neem dan contact op met je huisarts of behandelend arts. Niet om paniek te zaaien, maar om onnodige risico’s te vermijden. Beter één keer te veel gevraagd dan één keer te laat.

Een vergrote milt en nachtzweten

Een vergrote milt en nachtzweten kunnen soms met elkaar te maken hebben. Dat is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. Er zijn enkele mogelijke scenario’s waarbij deze twee symptomen samen kunnen optreden:

• Infecties: Virale, bacteriële of parasitaire infecties kunnen zowel een vergrote milt als nachtelijk transpireren in de hand werken. ’s Nachts zwaten kan optreden als reactie op de infectie, terwijl de vergrote milt een gevolg kan zijn van het immunologische afweermechanisme van het lichaam tegen de (pathogene) indringers.
• Bloedziekten: Specifieke bloedziekten, zoals een lymfoom (een kanker die zich ontwikkelt uit bepaalde witte bloedlichaampjes) of leukemie (kanker van de witte bloedcellen), kunnen eveneens miltvergroting en nachtzweten teweegbrengen. Het nachtzweten kan een symptoom zijn van de onderliggende ziekte, terwijl de vergrote milt voortvloeit uit de opeenhoping van abnormale cellen in dit orgaan.
• Auto-immuunziekten: Bepaalde auto-immuunziekten, zoals systemische lupus erythematosus (SLE, beter bekend als ‘lupus’) of reumatoïde artritis (RA), kunnen zowel een vergrote milt als nachtelijk transpireren veroorzaken. Nachtelijk transpireren kan een symptoom zijn van de ontstekingsreactie in je lichaam, terwijl de vergrote milt het gevolg is van de immuunrespons van je lichaam. Bij een chronisch verlopende gewrichtsontsteking in het kader van RA, merk je dat je steeds meer pijn krijgt in een of meer gewrichten. en dat je deze ook steeds minder goed kan bewegen. Het gewricht kan warm aanvoelen en is soms rood. Verder kun je klachten hebben als koorts, nachtzweten of vermageren. In Nederland lijden sommige reumapatiënten aan ‘superartritis’. Zij hebben niet alleen last van chronische gewrichtsontstekingen. Ook de milt is vergroot en het aantal witte bloedcellen verlaagd.

Risicofactoren

Iedere man of vrouw kan op elke leeftijd een vergrote milt krijgen, Er zijn echter bepaalde groepen die meer risico lopen, zoals:

• Kinderen en jongvolwassenen met infecties, zoals klierkoorts.
• Mensen met de ziekte van Gaucher, de ziekte van Niemann-Pick en verschillende andere erfelijke stofwisselingsstoornissen die de lever en milt treffen.
• Mensen die wonen in of reizen naar gebieden waar malaria veel voorkomt

Complicaties

Mogelijke complicaties van een vergrote milt zijn:

Infectie

Een vergrote milt kan het aantal gezonde rode bloedcellen, bloedplaatjes en witte bloedcellen in je bloed verminderen. Hierdoor ben je vatvaarder voor infecties. Bloedarmoede en sneller bloeden (sneller blauwe plekken krijgen) zijn ook mogelijk.

Gescheurde milt

De kans op een miltruptuur is veel groter als de milt vergroot is. Een gescheurde milt kan levensbedreigende bloedingen in je buik veroorzaken. Direct medisch ingrijpen is noodzakelijk. Een van de meest voorkomende symptomen van miltruptuur is pijn in de linker bovenbuik, die ook naar de linkerschouder kan uitstralen (het zogeheten teken van Kehr).

Onderzoek en diagnose

Vraaggesprek en lichamelijk onderzoek

De arts zal eerst allerlei vragen stellen over de klachten die je ervaart en hij zal tevens je medische geschiedenis in ogenschouw nemen. Daarna volgt een lichamelijk onderzoek om splenomegalie vast te stellen. In tegenstelling tot een gezonde milt kan een vergrote milt links onder de ribbenboog worden gevoeld wanneer je diep inademt.

Echografie en bloedonderzoek

Een echografisch onderzoek (echografie) of ander beeldvormend onderzoek, zoals computertomografie (CT-scan), kunnen informatie verschaffen over de grootte van de milt en de oorzaak van de vergroting. De arts zal vaak ook bloedonderzoek laten doen naar de grootte en vorm van de bloedcellen. Een beenmergonderzoek kan  bloedkanker zoals leukemie of lymfoom of een ophoping van ongewenste stoffen aan het licht brengen ( stapelingsziekte). Met behulp van een meting van het eiwitgehalte in het bloed kunnen ook ziekten als malaria en tuberculose (tbc) worden uitgesloten.

Scintigrafie

Een andere mogelijkheid om splenomegalie of hyperfunctie van de milt (hyperspleniesyndroom) te identificeren, is de zogenaamde ‘scintigrafie’.  Dit is een afbeeldingstechniek, waarbij er gebruik wordt gemaakt van een radioactieve stof. Afwijkingen in je lever en milt kunnen op deze manier in beeld worden gebracht.

Behandeling van een vergrote milt

Een vergrote milt is geen op zichzelf staande kwaal, maar een symptoom. De behandeling richt zich daarom allereerst op de onderliggende oorzaak. Pas als de milt zelf problemen geeft – bijvoorbeeld door pijn, hypersplenisme of scheurgevaar – komt directe behandeling van de milt in beeld.

Toch is dat verhaal niet af met antibiotica en afwachten. Er bestaan diverse wegen die bewandeld kunnen worden: van medicatie tot miltbesparende operaties, van voedingsadviezen tot experimentele gentherapie. Hieronder volgt een overzicht, van klassiek tot cutting edge.

Onderliggende oorzaak behandelen: het fundament

Infecties bestrijden

Bij infectieziekten zoals Pfeiffer, malaria of tuberculose is de aanpak helder: de veroorzaker moet weg.

• Virale infecties (zoals EBV): meestal expectatief beleid, met rust en koortsremmers.

• Bacteriële infecties: antibiotica (bijv. bij sepsis, endocarditis of syfilis).

• Parasitair: antimalariamiddelen (zoals artemisinine), of liposomaal amfotericine B bij leishmaniasis.

Behandeling van bloedziekten

• Bij leukemie of lymfoom: chemotherapie, doelgerichte therapieën (zoals rituximab of imatinib), soms stamceltransplantatie.

• Thalassemie en erfelijke anemieën: bloedtransfusies, foliumzuur, en in ernstige gevallen beenmergtransplantatie.

Auto-immuunziekten

• Corticosteroïden (zoals prednison) om ontsteking te remmen.

• Immunosuppressiva zoals methotrexaat, azathioprine of mycofenolaat.

• Biologische middelen (zoals belimumab bij SLE of anti-TNF bij reuma).

Lever- en poortaderproblemen

• Behandeling van levercirrose (alcoholstop, antivirale therapie bij hepatitis).

• TIPS (Transjugulaire Intrahepatische Portosystemische Shunt): een innovatieve techniek waarbij een shunt in de lever wordt geplaatst om portale hypertensie te verminderen.

• Antistolling bij poortadertrombose.

Directe behandeling van de milt: als ze zélf het probleem wordt

Splenectomie (verwijderen van de milt)

Een klassieke optie, maar niet zonder risico’s.

• Indicaties: ernstige hypersplenisme, milttumoren, ruptuur, of oncontroleerbare pijn.

• Risico’s: verhoogde vatbaarheid voor infecties (levenslang pneumokokken-, Hib- en meningokokkenvaccinaties nodig).

• Laparoscopisch indien mogelijk – minder litteken, sneller herstel.

Miltbesparende operaties

• Partiële splenectomie: slechts een deel van de milt wordt verwijderd, om immuunfunctie te behouden.

• Miltarterie-embolisatie: afsluiting van de toevoerende bloedvaten, waardoor de milt krimpt zonder te worden weggehaald. Geschikt bij miltcysten of lokale tumoren.

• Radiotherapie: zeer zelden toegepast, bijv. bij miltbetrokkenheid bij ziekte van Hodgkin.

Innovatief en experimenteel: het vizier op de toekomst

Gentherapie en enzymvervanging

• Ziekte van Gaucher en Niemann-Pick: enzymvervangende therapie (ERT) met geneesmiddelen als imiglucerase of velmanase alfa.

• Gentherapieën voor lysosomale stapelingsziekten zijn in ontwikkeling (o.a. via CRISPR en lentivirale vectoren).

Targeted therapies bij miltlymfomen

• BTK-remmers (zoals ibrutinib) of BCL2-remmers (venetoclax) worden steeds meer toegepast bij miltaandoeningen die secundair zijn aan chronische leukemie.

Immunomodulatie via microbioom

• Onderzoek naar het darm-milt-as-mechanisme suggereert dat aanpassing van het microbioom (bijv. via fecestransplantatie) in de toekomst een rol kan spelen bij miltgerelateerde auto-immuniteit.

Regeneratieve geneeskunde

• In preklinische studies worden pogingen gedaan om miltweefsel te regenereren via stamcellen of tissue engineering. Toekomstmuziek, maar intrigerend.

Ondersteunende maatregelen: vaak over het hoofd gezien

Leefstijl en voeding

• Beperken van alcohol bij leverproblemen.

• IJzerrijke voeding bij anemie, maar vermijden van overbelasting bij hemachromatose.

• Voldoende rust bij virale oorzaken, vooral bij Pfeiffer: no sports, no spleen rupture.

• Vermijden van contactsporten zolang de milt vergroot is — een valpartij kan fataal zijn.

Vaccinaties

• Bij (dreigende) splenectomie: vaccinatie tegen pneumokokken, meningokokken en Haemophilus influenzae type b.

• Jaarlijkse griepprik aanbevolen.

Psychologische begeleiding

• Een vergroting van de milt kan onrust veroorzaken, vooral wanneer de oorzaak onduidelijk blijft. Counseling of psycho-educatie kan helpen om met onzekerheid of afwachtend beleid om te gaan.

Behandelopties per oorzaak van miltvergroting

Oorzaak	Voornaamste behandeling	Opmerkingen
Pfeiffer / virale infecties	Rust, koortsremmers, geen contactsport	Geen antibiotica nodig; risico op miltruptuur bij sporten
Malaria / parasitaire infectie	Antimalariamiddelen / antiparasitaire therapie	Tropenanamnese essentieel
Bacteriële infecties	Antibiotica (op basis van kweek)	Bij endocarditis vaak langdurige infusie nodig
Auto-immuunziekten (SLE, CGD)	Corticosteroïden, immunosuppressiva, soms biologicals	Vaccinaties aanbevolen bij langdurige onderdrukking van het immuunsysteem
Leukemie / lymfoom	Chemotherapie, targeted therapy, soms stamceltransplantatie	Bij massieve milt kan miltbestraling of partiële embolisatie tijdelijk helpen
Hemolytische anemieën	Bloedtransfusie, foliumzuur, evt. splenectomie bij hypersplenisme	Bij sferocytose soms curatief
Levercirrose / portale hypertensie	Zoutbeperking, vochtbeperking, TIPS, levertransplantatie	Ascitesbehandeling vaak ook nodig
Poortadertrombose	Antistolling, etiologieonderzoek	Uitsluiten van maligniteiten of erfelijke stollingsstoornissen
Ziekte van Gaucher / Niemann-Pick	Enzymvervangingstherapie, ondersteunende zorg	Gentherapie in onderzoek
Sarcoïdose / ziekte van Still	Prednison, methotrexaat, anakinra (IL-1-remmer)	Regelmatige controle op systemische betrokkenheid
Milttumoren	Chirurgische verwijdering (splenectomie)	Zeldzaam, maar risico op ruptuur of bloeding
Medicatiegerelateerd	Staken verdachte medicatie, eventueel alternatief zoeken	Denk ook aan geneesmiddel-geïnduceerde lupus
Menstruatie-gerelateerde fluctuatie	Afwachtend beleid, eventueel cyclusmonitoring	Beeldvorming herhalen in andere fase van cyclus

Prognose bij een vergrote milt

Een vergrote milt is geen eindstation, maar een signaal. De prognose hangt dan ook grotendeels af van de oorzaak – en in mindere mate van de mate van vergroting. Bij sommige mensen trekt de milt zich stilletjes terug zodra de storm in het lichaam is gaan liggen. Bij anderen blijft zij vergroot, als een stille herinnering aan een ziekte die ooit woedde.

Gunstige prognose bij infectie of functionele vergroting

In het overgrote deel der gevallen betreft het een reactieve splenomegalie: een tijdelijke vergroting als gevolg van een virale infectie (zoals Pfeiffer), een immuunreactie of een leverstuwing die zich na verloop van tijd herstelt. Bij jonge mensen met een goed werkend afweersysteem en geen onderliggende ziekte verdwijnt de vergroting doorgaans vanzelf binnen enkele weken tot maanden.

Voorbeeld: Bij Pfeiffer is de milt soms tot dubbel zo groot. Na zes tot twaalf weken is zij vaak weer genormaliseerd. Tussentijds geldt: geen contactsporten, geen valpartijen, en geduld is een deugd.

Chronisch vergrote milt: op zichzelf zelden gevaarlijk

Soms blijft de milt vergroot, zonder dat dit tot directe klachten leidt. Zolang er geen hypersplenisme optreedt (waarbij de milt teveel bloedcellen opruimt), en de oorzaak bekend en onder controle is, hoeft dit geen probleem te zijn.

De milt mag dan wel groter zijn, zij hoeft zich niet op te dringen.

Let op: Bij langdurige miltvergroting blijft regelmatige controle raadzaam, bijvoorbeeld via bloedonderzoek en beeldvorming.

Onzekere of wisselende prognose bij onderliggende ziekte

Bij aandoeningen zoals leukemie, lymfoom, myelofibrose of auto-immuunziekten is de prognose van de milt ondergeschikt aan de prognose van de ziekte zelf. De miltvergroting is dan slechts een symptoom binnen een groter ziektebeeld. Als de aandoening goed onder controle blijft, is er vaak ook weinig reden tot zorg over de milt.

Voorbeeld: Bij systemische lupus erythematodes (SLE) kan de milt mild vergroot blijven. Zolang de ziekte in remissie is, verandert dit zelden iets aan de levensverwachting.

Risico’s bij extreme miltvergroting

Een zéér vergrote milt kan risico’s met zich meebrengen:

• Scheuren (ruptuur): Vooral bij trauma of sport. De kans is klein, maar de gevolgen zijn levensbedreigend.

• Hypersplenisme: De milt breekt te veel rode bloedcellen, witte bloedcellen of bloedplaatjes af → vermoeidheid, infecties, bloedingsneiging.

• Verdrukking van andere organen: In uitzonderlijke gevallen veroorzaakt de milt maagklachten of ademdruk.

Deze risico’s zijn gelukkig zeldzaam. Maar wanneer ze zich voordoen, is verwijdering (splenectomie) soms noodzakelijk — al verliest men daarmee een belangrijk immuunorgaan.

Levensverwachting

De milt zelf verkort het leven zelden, tenzij ze scheurt of onderdeel is van een ernstige onderliggende ziekte. Bij reactieve vergroting is de levensverwachting volstrekt normaal. Ook na verwijdering van de milt kunnen mensen een lang en gezond leven leiden, mits zij goed gevaccineerd zijn en zich bewust blijven van infectierisico’s.

Samengevat:
De prognose van een vergrote milt is doorgaans gunstig – tenzij het tegenovergestelde blijkt. Haar zwelling is vaak tijdelijk en omkeerbaar. Maar als zij hardnekkig blijft zwijgen over haar oorzaak, is waakzaamheid geboden.

Preventie van een vergrote milt

De milt is een stille dienaar. Zij klaagt zelden, maar werkt onvermoeibaar op de achtergrond om het bloed schoon te houden en het lichaam te beschermen tegen indringers. Toch kan ook zij overbelast raken — en dan zwelt ze op. Kun je dat voorkomen? Soms wel, soms niet. Preventie is in dit geval geen sluitend slot, maar een deugdzaam schild.

Infectieziekten vermijden: eerste verdedigingslinie

Veel miltvergrotingen ontstaan als gevolg van infecties. Gelukkig kun je tegen een aantal daarvan preventieve maatregelen nemen:

• Pfeiffer (Epstein-Barr): vermijd het delen van bekers, bestek of tandenborstels — vooral met iemand die koorts of keelpijn heeft. Niet voor niets heet dit in de volksmond de “kissing disease”.

• Malaria, leishmaniasis, schistosomiasis: voorkom muggenbeten bij reizen naar risicogebieden (DEET, klamboe, lange mouwen). Overweeg malariaprofylaxe op reisadvies van de GGD.

• Vaccinatie:

  • Tegen hepatitis B, als je in de zorg werkt of reist naar endemische gebieden.

  • Tegen meningokokken, pneumokokken en Hib bij mensen zonder milt óf met ernstige miltvergroting.

🧭 Een prik is soms eenvoudiger dan een ziekenhuisbed.

Chronische ziekten onder controle houden

Miltvergroting bij bloedziekten of auto-immuunstoornissen is niet altijd te voorkomen, maar verergering vaak wel.

• Bij auto-immuunziekten: trouw medicatie innemen, stress beperken (indien mogelijk), regelmatige controles.

• Bij leveraandoeningen: matig met alcohol, gezond gewicht behouden, hepatitis-screening bij risicogedrag.

• Bij bloedziekten: volg therapie-instructies nauwkeurig. Bloedarmoede of stollingsproblemen verdienen zorgvuldige opvolging.

Vermijd overbelasting van de milt

De milt filtert verouderde of beschadigde bloedcellen uit het bloed. Als er opeens veel afval is – door zware inspanning, infectie, of trauma – raakt zij overprikkeld. Daarom:

• Luister naar je lichaam bij virale infecties. Niet sporten met koorts of na een doormakende infectie zoals Pfeiffer. De milt kan dan op knappen staan zonder dat je het merkt.

• Bij bekende miltvergroting: géén contactsporten zoals boksen, rugby, hockey of paardrijden. Eén klap op de buik kan fataal zijn.

🕯️ Wie zijn rust niet neemt, dwingt zijn lichaam tot herstel in bed.

Gezonde leefstijl: miltvriendelijk en systemisch

Ofschoon de milt zelf niet rechtstreeks beïnvloed wordt door voeding of sport, profiteert zij mee van een algeheel gezonde huishouding.

• Voeding:

  • IJzerrijke voeding bij bloedarmoede (bijv. lever, peulvruchten, groene groenten)

  • Vermijd overmatig ijzer bij hemochromatose

  • Veel antioxidanten (bessen, noten, pure chocolade – met mate)

• Beweging: regelmatig, matig intensief (wandelen, fietsen, zwemmen).

• Voldoende slaap: het immuunsysteem herstelt ‘s nachts — de milt werkt mee in stilte.

Iatrogene oorzaken vermijden

Soms is een vergrote milt het gevolg van medicatie of medische behandeling. Hoewel zeldzaam, is bewustzijn de eerste stap.

• Lees bijsluiters van medicatie met bekend risico (zoals hydralazine, valproïnezuur, allopurinol).

• Meld bijwerkingen altijd aan je arts – ook als ze vaag zijn. Vermoeidheid, buikdruk of rare bloedwaarden verdienen opvolging.

Lees verder

• Als je milt meedoet met je menstruatie
• Gescheurde milt
• Milt: functie, taken en ligging
• Milt: klachten en symptomen van miltaandoeningen
• Miltpijn: oorzaken van pijn aan de milt

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

• Mayo Clinic. (2023, 25 augustus). Enlarged spleen (splenomegaly) – symptoms and causes. Mayo Clinic. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/enlarged-spleen/symptoms-causes/syc-20354326
• Aldulaimi, S. (2021). Splenomegaly: Diagnosis and management in adults. American Family Physician. https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2021/0900/p271.html
• Chapman, J. (2023). Splenomegaly. In StatPearls (StatPearls Publishing). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430907/
• Suttorp, M. (2021). Splenomegaly in children and adolescents. Frontiers in Pediatrics. https://www.frontiersin.org/journals/pediatrics/articles/10.3389/fped.2021.704635/full
• Jerves Serrano, T. (2024). Hepatomegaly and splenomegaly: An approach to the diagnostic workup. Journal of Clinical Medicine, 13(5), 1465. https://www.mdpi.com/2077-0383/13/5/1465

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over een vergrote milt, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.