Gescheurde milt (miltruptuur): symptomen en behandeling

Last Updated on 24 maart 2026 by M.G. Sulman

Een gescheurde milt of miltruptuur is een medische noodsituatie, waarbij de milt (gedeeltelijk) is gescheurd. De milt, die zich net onder je ribbenkast aan de linkerkant bevindt, helpt je lichaam infecties te bestrijden doordat het zorgt voor een goede afweer tegen bacteriën. Ook helpt het oude of abnormale rode bloedcellen uit de bloedbaan te filteren. Een gescheurde milt wordt meestal veroorzaakt door een krachtige stoot of klap tegen de buik, bijvoorbeeld bij een auto- of fietsongeval. Of tijdens een sportongeval of een vuistgevecht. De behandeling bestaat uit bedrust of je krijgt een zogeheten angiografie en embolisatie van de bloedvaten. Een enkele keer is een operatie nodig. 

De milt

De milt is een vuistgroot orgaan linksboven in de buik. Het bevat speciale witte bloedcellen die bacteriën vernietigen en je lichaam helpen infecties te bestrijden. De milt werkt ook als een bloedfilter. Het orgaantje is betrokken bij het verwijderen van oude of abnormale rode bloedcellen.

Een laag weefsel bedekt de milt volledig als een kapsel, behalve waar aders en slagaders het orgaan binnenkomen. Dit weefsel, het miltkapsel genoemd, beschermt de milt tegen direct letsel.

Wat is een gescheurde milt?

Een gescheurde milt is een medische noodtoestand die optreedt wanneer het kapsel van de milt scheurt. Bij een miltruptuur kunnen ernstige inwendige bloedingen optreden die levensbedreigend kunnen zijn.

Synoniemen

De medische benaming van een gescheurde milt is ‘miltruptuur’.

Oorzaken van een miltruptuur

Een miltruptuur betekent dat je milt scheurt. De milt is een kwetsbaar orgaan linksboven in je buik, net onder je ribben. Hij helpt bij je afweer en bij het opruimen van oude bloedcellen. Gaat het mis, dan kan er in korte tijd veel inwendige bloeding ontstaan. Dat maakt dit geen klein ongemak, maar een spoedgeval. Hieronder loop je de belangrijkste oorzaken langs, in begrijpelijke taal, zonder franje.

Trauma: de klassieke boosdoener

De meest voorkomende oorzaak is stomp buikletsel. Dat is een harde klap tegen je buik, zonder dat de huid open is. Herkenbare voorbeelden zijn:

• een verkeersongeval, vooral bij een frontale botsing

• een val van hoogte, van fiets of trap

• een sportongeluk, denk aan voetbal, rugby of vechtsport

• een harde trap of stoot tegen de linkerzijde van je buik

Je milt ligt relatief oppervlakkig en wordt bij zo’n klap samengedrukt tussen ribben en wervelkolom. Soms scheurt hij meteen, soms pas uren later.

Vergrote milt: kwetsbaar glaswerk

Een vergrote milt, medisch splenomegalie genoemd, scheurt sneller. Zie het als een ballon die te ver is opgeblazen.
Oorzaken van zo’n vergroting zijn onder meer:

• infecties, zoals klierkoorts door het Epstein-Barr virus

• bepaalde leverziekten

• bloedziekten, zoals leukemie

Bij klierkoorts hoor je vaak het advies om tijdelijk niet te sporten. Niet uit voorzichtigheid om niets, maar omdat zelfs een lichte stoot al genoeg kan zijn.

Spontane ruptuur: zeldzaam maar verraderlijk

In zeldzame gevallen scheurt de milt zonder duidelijke klap. Dat heet een spontane miltruptuur.
Dit kan gebeuren bij:

• ernstige infecties

• bloedstollingsstoornissen

• gebruik van bloedverdunners

• sommige auto-immuunziekten

Je merkt dan plots hevige pijn, zonder dat je kunt aanwijzen wat de aanleiding was. Juist dat maakt het verraderlijk.

Medische ingrepen en procedures

Soms ontstaat een miltruptuur als complicatie van een medische handeling.
Denk aan:

• een operatie in de bovenbuik

• endoscopische ingrepen, waarbij instrumenten via slokdarm of maag worden ingebracht

• reanimatie met krachtige borstcompressies

Het komt weinig voor, maar het staat wel degelijk in de medische boeken.

Onderliggende ziekten

Bepaalde aandoeningen maken het miltweefsel brozer.
Voorbeelden zijn:

• kwaadaardige bloedziekten

• ernstige levercirrose

• ontstekingsziekten die het vaatstelsel aantasten

Hier scheurt de milt niet zozeer door kracht, maar door verzwakking van binnenuit.

📌 Voorbeeld
Je bent 19, hebt net klierkoorts gehad en voelt je eindelijk weer fit. Je gaat toch even mee voetballen. Een botsing, niets dramatisch. Uren later krijg je toenemende pijn linksboven in je buik en word je duizelig. Dat kan het moment zijn waarop een kwetsbare, vergrote milt het begeeft.

Kan een milt spontaan scheuren?

Het korte antwoord is: ja. Een miltruptuur kan soms ontstaan zonder dat je bent gevallen, geraakt of betrokken was bij een ongeluk. Dat voelt onlogisch, maar in de geneeskunde is het een bekend, zij het zeldzaam, verschijnsel. Men spreekt dan van een spontane miltruptuur.

Wat betekent “spontaan” eigenlijk?

Spontaan betekent hier niet dat er geen oorzaak is, maar dat er geen duidelijke uitwendige klap aan voorafging. De milt scheurt van binnenuit. Dat gebeurt meestal omdat het orgaan al verzwakt of vergroot was. Denk aan een ballon die te ver is opgeblazen; je hoeft hem niet eens aan te raken voordat hij knapt.

Wanneer is de milt extra kwetsbaar?

Een spontane ruptuur komt vooral voor wanneer de milt onder spanning staat of structureel is aangetast. Dat zie je met name bij:

• Infecties, vooral klierkoorts, veroorzaakt door het Epstein-Barr virus. Hierbij raakt de milt vergroot doordat het afweersysteem op volle toeren draait.

• Bloedziekten, zoals leukemie. Dat zijn aandoeningen waarbij de aanmaak of afbraak van bloedcellen ontspoord is.

• Leverziekten, zoals levercirrose, waarbij de bloeddruk in het poortadersysteem stijgt en de milt mee opzwelt.

• Gebruik van bloedverdunners. Deze medicijnen, ook wel anticoagulantia genoemd, verminderen de stolling en maken bloedingen sneller ernstig.

• Auto-immuunziekten, waarbij het lichaam eigen weefsel aanvalt en verzwakt.

In al deze situaties is de milt minder stevig dan normaal. Een kleine interne drukverandering kan dan al voldoende zijn.

Hoe merk je dat het misgaat?

Een spontane miltruptuur begint vaak abrupt. Typische signalen zijn:

• hevige pijn linksboven in je buik

• pijn die uitstraalt naar je linkerschouder, door prikkeling van het middenrif

• duizeligheid, zweten of bleek zien

• een gevoel van zwakte of dreigend flauwvallen

Dit wijst op inwendige bloeding. Dat is geen afwachtkwestie, maar een reden om direct medische hulp te zoeken.

📌 Voorbeeld
Je herstelt van klierkoorts en voelt je allengs sterker. Je staat op van de bank en ineens schiet er een felle pijn door je linkerbuik. Geen val, geen stoot. Toch kan dit het moment zijn waarop een vergrote, kwetsbare milt scheurt.

Waarom artsen hier zo streng op zijn

Adviezen om rust te houden en contactsporten te vermijden na bepaalde infecties zijn geen overdreven voorzichtigheid. Ze zijn er omdat een spontane miltruptuur zeldzaam is, maar potentieel levensbedreigend. Je merkt het vaak pas als het al serieus is. Juist daarom neemt men dit risico niet lichtvaardig.

Dit hoofdstuk past dus niet in de sfeer van bangmakerij, maar van nuchtere medische realiteit. Soms zit het gevaar niet in wat je doet, maar in wat je lijf tijdelijk niet aankan.

Symptomen van een gescheurde milt

Symptomen van een gescheurde milt kunnen variëren en zijn afhankelijk van de oorzaak. Het meest voorkomende symptoom is echter acute pijn in de linker bovenbuik. De pijn kan uitstralen naar de linkerschouder, wat bekend staat als het teken van Kehr. Het voelt meestal erger aan bij het inademen. Dit wijst op middenrif- of diafragmaprikkeling door bloed in de buikholte.¹Farley DR, Zietlow SP, Bannon MP, Farnell MB. Spontaneousrupture of the spleen due to infectious mononucleosis. Mayo Clin Proc1992;67:846-53.

Je kunt ook een lage bloeddruk ontwikkelen als gevolg van het bloedverlies. Dit kan dan weer klachten veroorzaken zoals duizeligheid, verwardheid en wazig zien. In sommige gevallen kan massaal bloedverlies leiden tot een hemorragische shock. Dit veroorzaakt symptomen als een snelle hartslag, een bleke huid, oppervlakkige ademhaling en rusteloosheid of angst.

Complicaties

De belangrijkste complicatie van een gescheurde milt is een bloeding en de problemen die daaruit kunnen voortvloeien, zoals de vorming van cysten en bloedstolsels.

Je kan ook afsterven ten gevolge van een belemmering van de bloedtoevoer. Dit wordt miltinfarct genoemd.

De afname van de immuunactiviteit na een miltverwijdering (splenectomie) kan leiden tot een verhoogd risico op infectie. Leven zonder milt brengt namelijk een verhoogd kans op (levensbedreigende) infecties met zich mee. Daarom moeten extra voorzorgsmaatregelen worden genomen om infecties te voorkomen.

Onderzoek en diagnose

Als je toestand stabiel is, zal er een lichamelijk onderzoek verricht worden en daarna beeldvormend onderzoek. Als je je op de eerste hulp bevindt met een traumatisch letsel, dan zal een internist met een speciale echografie aan het bed (FAST-echografie) eventuele interne bloedingen in je buik opsporen (FAST = Focused Assessment with Sonography in Trauma).

Als de FAST-echografie positief is en je vitale functies onstabiel blijven, dan weet de arts dat je een gescheurde milt hebt en dat onmiddellijke behandeling nodig is. Als je toestand stabiel is, maar de arts vermoedt een miltletsel, dan zal vaak nog een CT-scan volgen. Aan de hand hiervan kan je milt en de omvang van het letsel beter bekeken worden. Het letsel zal beoordeeld worden op een schaal van I tot V (zie onder).

Stadia

Miltletsel wordt ingedeeld in vijf stadia:

Graad 1

Er is een scheur in het kapsel die minder dan 1 centimeter diep in de milt gaat, of een opeenhoping van gestold bloed, bekend als een hematoom, onder het kapsel. Het hematoom beslaat minder dan 10 procent van het oppervlak van de milt.

Graad 2

In dit stadium treedt een scheur van 1 tot 3 cm op waarbij de slagaderen van de milt niet zijn betrokken. Er kan een hematoom optreden onder het kapsel. Deze bedekt tussen 10 en 50 procent van het oppervlak. Deze fase kan ook een hematoom omvatten met een diameter van minder dan 5 cm in het weefsel van de milt.

Graad 3

Het gaat hierbij om een scheur van meer dan 3 cm diep. Het kan ook betrekking hebben op de miltslagader of een hematoom dat meer dan de helft van het oppervlak bedekt. Een graad 3 ruptuur kan ook betekenen dat er een hematoom in het orgaanweefsel aanwezig is dat groter is dan 5 cm of uitzet.

Graad 4

Dit is een scheur die de segmentale of hilaire bloedvaten treft. Dit leidt tot ene verlies van meer dan 25 procent van de bloedtoevoer van het orgaan.

Graad 5

Dit is een extreem ernstige scheur die bepaalde bloedvaten verscheurt en een totaal verlies van bloedtoevoer naar het orgaan veroorzaakt. Deze fase kan ook betekenen dat een hematoom de milt volledig heeft verbrijzeld.

Behandeling van een gescheurde milt

De behandeling van een miltruptuur volgt geen vast stramien. Artsen kijken telkens opnieuw naar één centrale vraag: is je bloedsomloop stabiel. Met andere woorden, houdt je bloeddruk zich op peil en is er geen actieve, levensbedreigende bloeding? Pas daarna wordt een keuze gemaakt tussen afwachten, ingrijpen of opereren.

Niet-chirurgische behandeling: eerst behouden wat kan

Zolang je bloeddruk stabiel is en er geen tekenen zijn van ernstige bloeding, heeft een niet-chirurgische behandeling de voorkeur. Dat betekent dat men probeert de milt te behouden.

Concreet houdt dit in:

• strikte bedrust

• regelmatige controle van bloeddruk en hartslag

• herhaald bloedonderzoek om bloedverlies te volgen

• nauwlettende observatie, vaak op een bewaakte afdeling

De milt heeft tijd nodig om te genezen. Te vroeg bewegen of belasten vergroot het risico op een nieuwe bloeding.

Bloedtransfusies: aanvullen wat verloren ging

Als er sprake is van bloedverlies, maar je verder stabiel blijft, kun je bloedtransfusies krijgen. Daarmee wordt het verloren bloedvolume gecompenseerd zonder direct te hoeven opereren. Dit is ondersteunend, geen definitieve oplossing, maar het kan het verschil maken tussen rust en spoedchirurgie.

Interventieradiologie: gericht ingrijpen zonder snijden

In gespecialiseerde ziekenhuizen kan een interventieradiologische behandeling worden uitgevoerd. Dit is een tussenvorm tussen afwachten en opereren.

Met behulp van:

• echografie

• röntgendoorlichting

• CT-doorlichting

brengt de arts via een kleine opening in de huid zijn instrumenten precies naar de juiste plek. Je wordt dus niet “open” geopereerd.

Angiografie en embolisatie

Een veelgebruikte techniek is angiografie met embolisatie.
Dat werkt als volgt:

• via de lies wordt een dun slangetje, een katheter, naar de milt geleid

• met angiografie worden de bloedvaten zichtbaar gemaakt

• beschadigde bloedvaten worden afgesloten met coils (flexibele platina draadjes) of gelfoam (een gelatinespons)

Het afsluiten van deze vaten heet embolisatie. Zo stopt de bloeding, terwijl (een deel van) de milt behouden blijft.

📌 Voorbeeld
Je bloeding is zichtbaar op de CT-scan, maar je bloeddruk blijft stabiel. In plaats van een operatie kan gekozen worden voor embolisatie, waardoor de milt niet verwijderd hoeft te worden.

Operatie: wanneer behoud niet meer veilig is

Als je bloeddruk instabiel blijft of de bloeding niet onder controle komt, volgt alsnog een operatie. Afhankelijk van de schade kan:

• een deel van de milt worden verwijderd

• of de hele milt worden weggehaald, een splenectomie

Je kunt zonder milt leven. Niettemin verandert je afweer blijvend.

Leven zonder milt: verhoogd infectierisico

Na een splenectomie is het risico op ernstige infecties verhoogd. In de medische literatuur heet dit:

• post-splenectomie sepsis (PSS)

• of overwhelming post-splenectomy infection (OPSI)

Dat betekent dat je lichaam minder goed beschermd is tegen bepaalde bacteriën. Daarom krijg je extra vaccinaties en duidelijke instructies om bij koorts direct medische hulp te zoeken.

De kern

De behandeling van een gescheurde milt is altijd maatwerk. Eerst observeren en behouden als het veilig kan, gericht ingrijpen als dat nodig is, en opereren wanneer er geen alternatief meer is. Niet snelheid, maar stabiliteit bepaalt de koers.

Zelfzorg bij (herstel na) een miltruptuur

Zelfzorg bij een miltruptuur betekent niet dat je het zelf oplost. Het acute probleem is altijd medisch. Zelfzorg begint na de diagnose en behandeling, zodra je stabiel bent en weer naar huis mag. Dan ligt de verantwoordelijkheid deels bij jou. Niet heroïsch doen, maar verstandig handelen.

Rust is geen luxe maar therapie

De milt geneest langzaam. Ook als je je alweer redelijk voelt, is het weefsel nog kwetsbaar.
Dat betekent:

• geen contactsporten

• geen zware inspanning of krachttraining

• geen tillen, duwen of plots draaien

Artsen spreken vaak over fysieke restrictie. Dat is geen vaag advies, maar een concrete maatregel om hernieuwde bloeding te voorkomen. Meestal geldt dit weken tot maanden, afhankelijk van de ernst.

Luister scherp naar je lijf

Tijdens het herstel moet je alert blijven op signalen die niet kloppen.
Let vooral op:

• toenemende pijn linksboven in je buik

• pijn die uitstraalt naar je linkerschouder

• duizeligheid, zwakte of bleek zien

• een plots gevoel van onrust of flauwvallen

Dit kunnen tekenen zijn van een late bloeding. Die komt minder vaak voor, maar bestaat wel degelijk.

📌 Voorbeeld
Je bent twee weken thuis, loopt een rondje en merkt dat de pijn ineens toeneemt in plaats van afneemt. Dat is geen spierpijn, maar een reden om contact op te nemen met je arts.

Medicatie en leefregels

Gebruik pijnstilling alleen zoals afgesproken. Paracetamol is meestal toegestaan. Ontstekingsremmers, zoals NSAID’s, worden vaak afgeraden omdat ze de bloedstolling beïnvloeden.
Verder geldt:

• geen alcohol in de herstelperiode

• voldoende eten en drinken

• regelmaat in rust en slaap

Dit klinkt banaal, maar herstel vraagt energie en stabiliteit.

Extra aandacht na verwijdering van de milt

Is je milt verwijderd, een splenectomie, dan verandert zelfzorg blijvend.
Je moet dan:

• alert zijn bij koorts of infecties

• medische instructies strikt opvolgen

• weten dat je afweer tegen bepaalde bacteriën verminderd is

Koorts na een splenectomie is geen afwachtklacht. Je trekt dan direct aan de bel.

Terug naar school, werk en sport

Terugkeer gaat gefaseerd.
Meestal:

• eerst lichte dagelijkse activiteiten

• daarna school of werk in aangepast tempo

• sport pas na expliciete medische toestemming

Te snel willen is hier geen deugd. De milt vergeeft geen overmoed.

De essentie

Zelfzorg bij een miltruptuur draait om begrenzen. Niet omdat je zwak bent, maar omdat je lichaam tijd nodig heeft om te herstellen van iets wat potentieel levensbedreigend was. Wie dat serieus neemt, herstelt doorgaans goed. Wie het negeert, gokt met zijn gezondheid.

Kruidengeneeskunde bij een gescheurde milt

Hier moet meteen helderheid komen, zonder omwegen. Kruidengeneeskunde kan een gescheurde milt niet genezen. Punt. Een miltruptuur is een mechanisch probleem, een scheur in een orgaan met risico op inwendige bloeding. Dat los je niet op met thee, tincturen of capsules. Wie dat suggereert, begeeft zich buiten de medische realiteit.

Dat gezegd hebbende: kruiden kunnen ondersteunend zijn in de herstelfase, mits zorgvuldig gekozen en altijd in overleg met je arts.

Wat kruiden niet kunnen doen

Kruiden kunnen niet:

• een bloeding stoppen

• een scheur dichten

• een instabiele bloeddruk corrigeren

• een operatie vervangen

Gebruik je bloedverdunners of ben je recent behandeld voor een miltruptuur, dan kunnen sommige kruiden zelfs gevaarlijk zijn.

Waar kruiden eventueel wél een rol spelen

Na een conservatieve behandeling of na een operatie kan kruidengeneeskunde soms helpen bij:

• herstel van energie

• ondersteuning van spijsvertering

• lichte stress en spanning

Dit is aanvullend, geen behandeling op zichzelf.

Kruiden die met voorzichtigheid worden gebruikt

Sommige kruiden worden traditioneel ingezet bij herstel, maar altijd met nuance:

• Kamille
  Werkt licht ontspannend en kan helpen bij onrust of maagklachten.

• Citroenmelisse
  Ondersteunt ontspanning en slaap, wat herstel indirect bevordert.

• Brandnetel
  Wordt soms gebruikt vanwege het mineraalgehalte, maar heeft ook invloed op de bloedstolling. Overleg is hier essentieel.

Kruiden die je beter vermijdt

Bij een (recent) gescheurde milt zijn bepaalde kruiden af te raden, vooral omdat ze de bloedstolling kunnen beïnvloeden:

• gember

• kurkuma

• knoflook in hoge dosering

• ginkgo biloba

Deze middelen worden vaak als “natuurlijk” gezien, maar natuurlijk betekent niet automatisch veilig.

📌 Voorbeeld
Je herstelt thuis na een conservatieve behandeling. Je drinkt kruidenthee om beter te slapen. Dat kan prima. Maar een hoge dosis kurkuma omdat het “ontstekingsremmend” zou zijn, kan juist het risico op nabloeden vergroten.

Na een splenectomie

Is je milt verwijderd, dan verandert de situatie blijvend. Kruiden kunnen je immuunsysteem niet vervangen. Ze mogen nooit een reden zijn om:

• vaccinaties te laten

• medische adviezen te negeren

• koorts af te wachten

Bij koorts trek je direct aan de bel, met of zonder kruiden.

Prognose

Overlevingskansen

Je prognose en overlevingskansen hangen af van hoe ernstig het letsel is en hoe snel het wordt gediagnosticeerd en behandeld. Een kleine breuk kan alleen een kleine, langzame bloeding veroorzaken. Dit geeft je meer tijd, maar het maakt het ook makkelijker om over het hoofd te zien.

Een ernstigere bloeding zal meestal gepaard gaan met duidelijke symptomen, maar het is gevaarlijker. Ernstige inwendige bloedingen kunnen binnen enkele uren de dood veroorzaken als het niet meteen adequaat wordt behandeld.

Herstel

Afhankelijk van de omvang van de verwonding en de behandeling, kan het drie tot twaalf weken duren voordat je hersteld bent. Kleine miltletsels genezen relatief snel.

Lees verder

Wie een miltruptuur heeft doorgemaakt, merkt vaak dat pijn en lichaamssignalen zich grilliger gedragen dan verwacht. Soms staat de pijn niet in verhouding tot de prikkel, wat je herkent uit hyperalgesie, waarbij het zenuwstelsel pijn versterkt in plaats van dempt. Ook kan pijn zich verplaatsen; scherpe schouderpijn door het teken van Kehr kan bijvoorbeeld uit de buik afkomstig zijn, en zo op het verkeerde been zetten. Daarnaast bestaan er zeldzamere miltafwijkingen die qua klachten kunnen overlappen, zoals een gedraaide milt (torsie van de milt) of een wandelende milt, waarbij het orgaan door loszittende banden van positie verandert. En wanneer inwendige processen gepaard gaan met bloedverlies of stressreacties, kunnen ook algemenere signalen optreden, zoals tintelende lippen en duizeligheid. Samen laten deze onderwerpen zien hoe subtiel, misleidend en tegelijk betekenisvol lichaamssignalen kunnen zijn wanneer er iets misgaat diep in de buik.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

• Mayo Clinic biedt een overzicht van wat een gescheurde milt is, de belangrijkste oorzaken (zoals trauma) en symptomen zoals pijn in de buik en schouderpijn.
  Mayo Clinic. (2024, 1 februari). Ruptured spleen – Symptoms and causes. Geraadpleegd van https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/ruptured-spleen/symptoms-causes/syc-20352317 
• StatPearls beschrijft dat de milt het meest kwetsbare viscerale orgaan is bij stomp trauma en noemt ook niet-traumatische oorzaken zoals infecties of bloedziekten.
  Akoury, T. (2023). Splenic Rupture. In StatPearls. Geraadpleegd van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525951/
• Wikipedia’s artikel over miltruptuur licht symptomen toe zoals buikpijn en schouderpijn (Kehr’s sign) en legt uit dat bloedverlies tot shock kan leiden.
  Wikipedia. (z.d.). Miltruptuur. Geraadpleegd van https://nl.wikipedia.org/wiki/Miltruptuur
• StatPearls over splenic trauma beschrijft hoe trauma zoals verkeers- en sportongevallen de milt frequent beschadigt en waarom dit tot levensbedreigende bloedingen kan leiden.
  Oelhaf, R. C. (2023). Splenic Trauma. In StatPearls. Geraadpleegd van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430920/

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over een gescheurde milt. Of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.