Pijn aan middenrif: oorzaken van middenrifpijn

Last Updated on 6 oktober 2025 by M.G. Sulman

Pijn aan je middenrif – middenrifpijn, zoals artsen zeggen – is een klacht die men lichtzinnig onderschat. We denken zelden aan die stille spier die onder onze ribbenkast gespannen ligt, maar zonder haar zou geen ademtocht mogelijk zijn. Het middenrif (diafragma) is een dunne, koepelvormige spierplaat van slechts enkele millimeters dik, en toch draagt het het gewicht van ons bestaan: elke ademhaling, elk woord, elke zucht. Als deze spier samentrekt, zakt ze iets naar beneden en trekt ze de longen als het ware open, waardoor lucht naar binnen wordt gezogen en de buikorganen even wijken. Bij het uitademen ontspant het middenrif, herneemt zijn boog en perst de lucht zacht naar buiten. Zo ritmisch en vanzelfsprekend dat men het nauwelijks opmerkt – tot het pijn gaat doen. Die pijn kan van alles betekenen: een onschuldige overbelasting na een zware hoestbui of langdurig zingen, maar ook een signaal van iets ernstigers – een ontsteking, een breuk of een probleem met de zenuw die deze spier aanstuurt. Hoe klein de spier ook lijkt, het middenrif is de verborgen spil van de adem. Wanneer het protesteert, merk je pas hoeveel van je rust daarin besloten ligt.

 

Locatie en functies van het middenrif

Wat is het middenrif?

Het middenrif of diafragma is een grote platte koepelvormige spier met een centraal peesblad die de scheiding vormt tussen borst- en buikholte. Het middenrif speelt een essentiële rol bij het ademhalingsproces. Let’s face it: zonder (goed functionerend) middenrif zou je geen adem kunnen halen.

Ademhaling

Het middenrif gebruik je bij de ademhaling, het ademhalingsproces. Deze koepelvormige spier bevindt zich net onder de longen en het hart. Het trekt continu samen terwijl je in en uit ademt. Het trekt samen en wordt vlakker als je inademt. Hierdoor ontstaat een vacuümeffect dat lucht in de longen trekt. Wanneer je uitademt, ontspant het middenrif zich en wordt de lucht uit de longen geperst.

Hieronder zie je duidelijk uitgebeeld hoe het middenrif betrokken is bij de ademhaling:

Andere functies

Het middenrif heeft ook enkele andere functies. Het middenrif verhoogt de buikdruk om het lichaam te helpen braaksel, urine en ontlasting kwijt te raken. Het legt ook druk op de slokdarm om zure oprispingen, ook wel zuurbranden of reflux genoemd, te voorkomen.

Middenrifzenuw

De nervus phrenicus of middenrifzenuw, die van de nek naar het middenrif loopt, regelt de beweging van het middenrif.

Pijn aan het middenrif

Middenrifpijn

De belangrijkste ademhalingsspier, het middenrif, is vooral actief bij het inademen. De uitademing is grotendeels passief, wat betekent dat de spieren niet belast worden. Naast de hulpfunctie voor de longen heeft het middenrif nog een andere taak. Het fungeert als een afscheiding tussen het spijsverteringskanaal en de borst, waardoor wordt voorkomen dat het bijtende maagzuur of de maaginhoud de borstkas binnendringt.

Een onjuiste belasting (overbelasting), infecties, trauma en blessures kunnen onder meer tot middenrifpijn leiden. Als je lange toespraken moet houden, lang moet zingen of langdurig moet lachen, kunnen de spieren overbelast raken en kan er tot op zekere hoogte spierpijn optreden. Hoewel dit een ongemakkelijke sensatie geeft, is het meestal niet erg pijnlijk. Dergelijke pijnlijke spieren zijn meestal onschadelijk en de klachten verdwijnen vaak weer snel. Meer heftige middenrifpijn duidt op meer ernstige verwondingen zoals een middenrifbreuk (hiatus hernia) of een ontsteking van het middenrif (een middenrifontsteking).

Uitwijkhouding

Door de pijn aan het middenrif kan er een verkeerde houding van het lichaam ontstaan. Ofschoon deze uitwijkhouding niet ideaal is, is het op dat moment wel de meest gunstige houding. Het kan echter weer andere (pijn)klachten veroorzaken.

Oorzaken van middenrifpijn

Onder meer de volgende oorzaken van pijn aan het middenrif of middenrifpijn zijn mogelijk:

Middenrifspanning of overbelast middenrif

Spanning in het middenrif kan verschillende oorzaken hebben.

Overmatige inspanning

Het middenrif speelt een belangrijke rol bij de ademhaling. Bij het inademen trekt het middenrif als het ware de longzakken open mee naar beneden waardoor er zuurstof de longen in kan stromen. De ingeademde lucht adem je weer uit door de elastische terugslag van het middenrif. De koepel van het middenrif komt daarbij omhoog als een parachute die zich opbolt. Bij inademing trekt de middenrifspier samen en beweegt hij naar beneden. De uitademing vindt op zichzelf plaats tijdens de rustademhaling, maar wanneer je sport of je je anderszins lichamelijk inspant, moet het middenrif ook de uitademing ondersteunen.

Omdat het middenrif een grote spier is met een pezige plaat in het midden, kan er ook spanning ontstaan ​​in het gebied van het diafragma. Het middenrif wordt gespannen, vooral als je het overbelast. Dit kan het geval zijn bij overmatige sportactiviteit, als je veel hebt moeten in- en uitademen, waardoor het middenrif overbelast raakt.

Langdurig schreeuwen of zingen

Doch het middenrif speelt niet alleen een essentiele rol bij het ademen. Het middenrif is ook enorm belangrijk bij het spreken, maar vooral bij het schreeuwen of zingen. Het middenrif kan ook gespannen zijn na langdurig schreeuwen, bijvoorbeeld tijdens een sportwedstrijd, of langere tijd zingen, vooral bij ongeoefende zangers. Bovendien kunnen ongeoefende zangers ervoor zorgen dat het diafragma gespannen raakt door het verkeerd te belasten. Het volgen van zangles kan hierbij helpen.

Langdurig hoesten

Het hoesten ontstaat door een krachtig samentrekken van zowel de tussenribspieren als het middenrif én de buikspieren. Een chronische hoest als gevolg van roken (rokershoest) of een verkoudheid of griep, kan leiden tot overbelasting en pijn aan het middenrif. Hoesten zorgt namelijk voor een verhoogde druk op de spier.

Emotionele spanning

Een hoge spierspanning of verkrampt middenrif kan ook te maken hebben met negatieve emoties, aanhoudende stress of een emotionele blokkade. Het middenrif is ook de spier die verantwoordelijk is voor het uiten van emoties, dus het is logisch dat je emoties van invloed zijn op het functioneren ervan. Huilen is het uiten van pijn/emotionele spanning. Als je niet huilt en krampachtig je adem inhoudt, kan het middenrif deze spanning vasthouden en verkrampen. Een gespannen middenrif kan als pijnlijk worden ervaren.

Middenrif en stressademhaling

Het middenrif is niet slechts een spier, maar ook een barometer van de ziel. Wanneer spanning zich opstapelt — door zorgen, gejaagdheid of ingehouden emoties — reageert het lichaam niet met woorden, maar met adem. De adem stokt, wordt oppervlakkig, haastig, en allengs neemt het middenrif een defensieve houding aan: het spant, verkrampt, weigert te dalen.

Bij een zogenoemde stressademhaling ademt men voornamelijk met de borst. De schouders rijzen, de adem stokt hoog, en het middenrif verliest zijn natuurlijke ritme. Zo ontstaat wat men in de fysiotherapie een functionele middenrifpijn noemt: pijn zonder structurele schade, maar niet zonder oorzaak. De spier is niet ziek, maar ontregeld — als een snaar die te strak gespannen staat.

Een gespannen middenrif kan leiden tot klachten die verwarrend lijken: druk op de borst, kortademigheid, een brokgevoel in de keel, soms zelfs hartkloppingen. Niet zelden belandt men bij de cardioloog, terwijl de oorsprong eerder psychofysiologisch is dan cardiaal.

📌 Casus: Een jonge vrouw met een hectische baan ervaart dagelijks ‘stekende pijn bij het ademen’. Na een reeks onderzoeken zonder bevinding blijkt ze oppervlakkig te ademen door chronische stress. Na enkele weken ademtherapie verdwijnen de klachten.

Functionele middenrifpijn vraagt geen operatie, maar hertraining — van adem, houding en rust. Leren ademen tot in de buik, ritmisch en traag, herstelt de natuurlijke golfbeweging van het middenrif en daarmee ook de rust van het gemoed.

Middenrifontsteking

Naast de genoemde spierpijn of middenrifspanning zijn er nog andere oorzaken van middenrifpijn of diafragmatische pijn. Ontsteking van het middenrif is een relatief zeldzaam verschijnsel, maar kan optreden als gevolg van aanhoudende bovenste luchtweginfecties, vaak in combinatie met een aanhoudende hoest. Als het hoesten afneemt, zou de middenrifpijn ook moeten verdwijnen. Doch door de sterke hoest kunnen kleine scheurtjes in het spierweefsel zijn ontstaan en een ontstekingsreactie hebben veroorzaakt. Het is vaak een kwestie van overbelasting. Als de pijn echter onafhankelijk van de hoest optreedt, moeten ernstige oorzaken worden overwogen. Naast infecties kan chronische stress ook ook middenrifontsteking bevorderen. Ontsteking kan ook optreden wanneer de maag gedeeltelijk in de borstholte ligt als gevolg van een middenrifbreuk, waardoor maagzuur rond het middenrif kan lekken. Bij middenrifontsteking kan de pijn latent aanwezig zijn, terwijl ademhalingsmoeilijkheden en zelfs kortademigheid meer manifest zijn. Andere symptomen zijn:

• koorts
• pijn in het lichaam
• druk op de onderste ribben bij lachen, praten of hoesten
• hoesten
• algehele malaise

Middenrifbreuk (hiatus hernia)

Een middenrifbreuk staat in medische termen bekend als hiatus hernia. Omdat het diafragma eigenlijk een spier is en geen bot, is de term hiatus hernia slechts gedeeltelijk van toepassing. Het middenrif is geen doorlopende plaat, maar heeft openingen, vooral voor de slokdarm, die de mond met de maag verbindt. Door een opening in het middenrif kunnen delen van de maag in de borstholte komen. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee vormen, de sliding hernia (glijdende breuk) en de para-oesofageale hernia. De eerste komt in meer dan 90 procent van de gevallen voor en is meestal symptoomvrij. Hierbij verschuift de maagingang naar de borstholte. De sliding hernia wordt voornamelijk waargenomen bij ouderen en veroorzaakt alleen symptomen die van invloed zijn op het sluitmechanisme tussen de slokdarm en maag, zoals brandend maagzuur (zure reflux).

Bij een para-oesofageale hernia, waarbij de maag zich naast (para) de slokdarm (oesofagus) in de borstkas drukt, wat kan leiden tot levensbedreigende complicaties. Zelfs als een para-oesofageale hernia aanvankelijk asymptomatisch is, is een operatie nog steeds noodzakelijk. Er zijn ook gemengde vormen tussen de twee vormen. Soms kan een middenrifbreuk ook aanvoelen alsof het middenrif bekneld is. Dit ongemak duidt echter ook op de verwijding van de opening waardoor de slokdarm passeert.

Middenrifverlamming

Een verlamming van het middenrif of diafragma komt vaak aan één kant voor, maar een enkele keer kan het ook voorkomen aan beide kanten. In de meeste gevallen als gevolg van idiopathische (= zonder bekende oorzaak) verlamming van de middenrifzenuw. De middenrifspier wordt gevoed door een middenrifzenuw, elk rechts en links, die ontstaat uit het ruggenmerg ter hoogte van de 3e tot 5e halswervel. Van daaruit loopt het eerst langs een nekspier, gaat dan de borstkas binnen via de bovenste thoracale opening en gaat hier verder langs het pericardium (het hartzakje) naar het middenrif.

In zeldzame gevallen kan de zenuw beschadigd raken als gevolg van een verwonding (trauma), ontsteking of een tumor, waardoor de zenuwgeleiding en dus de functie van de middenrif wordt aangetast. Door het lange verloop van de zenuw en doordat het langs de wervelkolom, lymfeklieren, hoofdslagader, thymus, hartzakje en longen loopt, zijn er veel mogelijke oorzaken van beschadiging van de middenrifzenuw. Meestal is de schade echter gebaseerd op een zenuwbeschadiging tijdens een operatie aan het hart of de thymus (zwezerik), of een idiopathische oorzaak. Aangenomen wordt dat in het laatste geval een virale infectie vaak de boosdoener is en schade aan de middenrifzenuw heeft veroorzaakt. Schade aan de middenrifspier daarentegen is zelden de oorzaak van eenzijdige middenrifverlamming.

Als de middenrifspier (door verlamming) uitvalt, trekt de peesplaat niet meer goed naar beneden, waardoor je last krijgt van benauwdheid en kortademigheid, vooral wanneer je plat ligt of voorover bukt. De capaciteit bij inademen is door de verlamming beperkt, waardoor er ook problemen ontstaan tijdens inspanning en slapen.

Neurologische en viscerale oorzaken van middenrifpijn

Niet alle middenrifpijn komt voort uit de spier zelf. Soms is het middenrif slechts de tolk van een dieper gelegen probleem. Het zenuwstelsel en de inwendige organen kunnen pijn uitstralen naar het gebied onder de ribbenboog, waardoor men ten onrechte denkt aan een spierprobleem.

De nervus phrenicus: stille boodschapper

De nervus phrenicus is de zenuw die het middenrif bezenuwt, ontspringend uit de derde tot vijfde halswervel (C3–C5). Een ontsteking, beknelling of irritatie van deze zenuw kan uitstralingspijn veroorzaken in de hals, schouder of bovenbuik.
Wie ooit een scherpe pijn voelde bij diep inademen na een verkoudheid of operatie, heeft mogelijk een lichte prikkeling van deze zenuw ervaren. Bij langdurige irritatie kan zelfs eenzijdige middenrifverlamming ontstaan, waardoor ademen moeilijker wordt bij inspanning of platliggen.

📌 Casus: Een man van middelbare leeftijd ontwikkelt middenrifpijn na een nekhernia. Beeldvorming toont geen afwijking aan het middenrif, maar compressie van de nervus phrenicus in de halsregio. Na revalidatie verdwijnen de ademhalingsklachten.

Gerefereerde pijn vanuit organen

Het middenrif ligt als een gespannen tentzeil tussen borst en buik en deelt zenuwbanen met verschillende organen. Daardoor kan een probleem in de buik — lever, galblaas, maag of zelfs het hart — worden ‘gevoeld’ als pijn aan het middenrif.

Een galblaasontsteking kan zich bijvoorbeeld tonen als stekende pijn rechts onder de ribben, uitstralend naar schouder of borst. Maagzuur of een maagzweer kan een drukkend gevoel veroorzaken midden onder het borstbeen. En bij sommige hart- of longproblemen, vooral aan de onderzijde van de long, kan het middenrif gespannen reageren als reflex.

Zenuwbanen en verwarring van signalen

Het fenomeen heet referred pain — gerefereerde pijn. Het zenuwstelsel herleidt de oorsprong van een prikkel niet altijd correct; het brein ‘denkt’ dat de pijn in het middenrif zit, terwijl de bron elders ligt. Zo ontstaan klachten die misleidend lijken, maar bij nader onderzoek een dieperliggende oorzaak onthullen.

Daarom is bij onduidelijke middenrifpijn altijd een differentiaaldiagnose van belang: men moet uitzoeken of het probleem werkelijk in de spier ligt, of in het zenuwstelsel of een inwendig orgaan.

De subtiele samenhang

Het lichaam is geen verzameling losse onderdelen, maar een levend netwerk. Zenuwen, spieren en organen beïnvloeden elkaar voortdurend. Middenrifpijn kan dus ook een echo zijn van stress, spanning of viscerale overbelasting. Een goed arts onderzoekt niet alleen de plek van de pijn, maar het hele samenspel eromheen — van nek tot buik, van zenuw tot ziel.

Diafragmatische kramp of middenrifkramp

Een diafragmatische spasme of middenrifkramp is een plotselinge samentrekking van het middenrif, die kan worden uitgedrukt door de hik en hevige pijn in de bovenbuik. Mogelijke oorzaken zijn onder meer een middenrifbreuk of zenuwirritatie.

Trauma of letsel

Stomp trauma, dat wil zeggen een ongeval waarbij er inwerkend geweld van buitenaf heeft plaatsgevonden, zonder dat deze de buikwand heeft gepenetreerd, of een chirurgische ingreep kunnen het middenrif beschadigen. De daaruit voortvloieiende pijn kan met tussenpozen komen of constant aanwezig zijn. Een ongeval kan ook een middenrifbreuk veroorzaken (zie boven).

Mogelijke symptomen van letsel aan het middenrif zijn onder meer:

• buikpijn
• ademhalingsproblemen
• pijn op de borst of schouder
• hoesten
• hartkloppingen
• misselijkheid
• braken

Zwangerschap

Naarmate een zwangerschap vordert, zet de baarmoeder zich uit en duwt deze het middenrif omhoog. Dit zorgt ervoor dat de longen minder ruimte hebben en maakt het ademen moeilijker. Het kan ook lichte pijn of ongemak en kortademigheid veroorzaken. Deze symptomen zijn geen reden tot bezorgdheid en verdwijnen na de bevalling. Het is echter belangrijk om een ​​arts te raadplegen als de volgende symptomen optreden:

• intense of constante pijn
• een aanhoudende hoest
• ernstige ademhalingsmoeilijkheden

Onderzoek en diagnose

Om een ​​diagnose te kunnen stellen vindt allereerst een gesprek plaats met de arts over je klachten, waarbij de arts tevens je medische geschiedenis in ogenschouw neemt. daarna volgt lichamelijk onderzoek. De longen worden gecontroleerd en de borst- en buikregio wordt gepalpeerd. Bij vermoedne van een middenrifontsteking, wordt beeldvormend onderzoek ingezet. Een röntgenfoto kan het vermoeden bevestigen. Uiteindelijk geeft een bloedtest informatie over of er sprake is van een ontsteking. Vooral het aantal leukocyten laat een verhoogde waarde zien.

Als een middenrifbreuk wordt vermoed, kunnen ook röntgenfoto’s worden gemaakt. vaak gaat het om een zogenamade ‘slikfoto’. Met dit onderzoek wordt na drinken van waterig contrast een röntgenfoto gemaakt om te kijken of er een middenrifbreuk bestaat en groot deze is. Een andere diagnostische procedure is endoscopie. De arts kijkt naar de maagingang met behulp van een flexibele buis met aan het uiteinde een kleine camera.

Behandeling van pijn aan middenrif

Bij een middenrifontsteking kan de arts pijnstillers en hoestonderdrukkers voorschrijven. Een middnerifbreuk wordt meestal in eerste instantie met medicatie behandeld. Net als bij refluxziekte (zuurbranden) kunnen protonpompremmers worden voorgeschreven. Deze middelen remmen de aanmaak van maagzuur. Antacida, die maagzuur neutraliseren, kunnen ook worden gebruikt om symptomen zoals brandend maagzuur tegen te gaan. Als de medicatie niet werkt, moet een operatie worden overwogen in het geval om de maagmond (cardia) terug in de buik te duwen.

Herstel en ademtraining bij middenrifpijn

Waar medicatie en rust soms tekortschieten, begint het werk van herstel. Het middenrif herstelt niet enkel door pillen, maar door herontdekking van zijn natuurlijke beweging.

Bewustwording van adem en houding

Veel mensen ademen zonder het te weten verkeerd: te hoog, te snel, te gespannen. De borst rijst, maar de buik blijft stil. Dat is een subtiele, maar wezenlijke fout. Het middenrif hoort te dalen als men inademt, zodat de buik zachtjes uitzet — niet andersom.
Wie zich dit realiseert, merkt dat ademhalen geen automatisme is, maar een discipline. Door bewuste ademhaling komt de spier tot rust en herwint ze haar soepelheid.

📌 Voorbeeld: tijdens stressvolle dagen kan het helpen om drie minuten lang te ademen volgens het patroon vier tellen in, zes tellen uit. Dat verlaagt de ademfrequentie, ontspant het middenrif en dempt de hartslag.

Fysiotherapie en manuele ademtraining

Een fysiotherapeut kan helpen het middenrif opnieuw te ‘leren bewegen’. Door zachte druktechnieken en houdingsoefeningen wordt de spanning in het gebied van de ribbenboog verminderd.
Bij chronische spanning of ademhalingsstoornissen wordt vaak gewerkt met diafragmatische ademhaling: men legt één hand op de borst en één op de buik, en leert de adem naar de onderste hand te sturen. Zo komt de adem weer daar waar hij hoort: laag, rustig, ordelijk.

Adem en psyche: de wederkerigheid

Het middenrif reageert niet enkel op emoties, het vormt er ook een poort toe. Wie diep en traag ademt, beïnvloedt via de nervus vagus het parasympathisch zenuwstelsel — het systeem dat het lichaam tot rust maant. Zo werkt het middenrif als een natuurlijke rem op angst en spanning.

Er is een zekere ironie: wie zijn adem beheerst, leert zijn gemoed kennen. Het lichaam wordt een spiegel van de ziel.

Herstel in de tijd

Een gespannen middenrif ontspant niet in één dag. Herstel vergt regelmaat, juistheid van techniek, en geduld. Ademtraining, milde lichaamsbeweging (wandelen, zwemmen) en bewust omgaan met stress zijn de bouwstenen van herstel.

Na verloop van weken verdwijnen de klachten vaak vanzelf: het middenrif hervindt zijn veerkracht, de adem zijn ritme, de mens zijn rust.

Preventie

Om een ​​verkeerde belasting van het middenrif te voorkomen, moeten hoestonderdrukkende middelen worden gebruikt bij een aanhoudende prikkelhoest. Roken of meeroken irriteert de luchtwegen. Door te stoppen met (mee)roken kun je prikkelhoest tegengaan. Voorkom te zware lichamelijk inspanning of te intensieve sportsessies. Zorg ervoor dat je je stem goed gebruikt, door niet goede zangtechnieken te gebruiken en niet te lang te schreeuwen.

Er zijn geen algemene preventieve maatregelen voor een middenrifbreuk, maar als je deze aandoening hebt, zijn er enkele maatregelen die je kunt kunnen om de symptomen te verlichten:

• gewichtsverlies bij overgewicht
• eet verdeeld over de hele dag kleine maaltijden in plaats van drie grote maaltijden
• eet de uren voordat je naar bed gaat niets meer, uitgezonderd wat fruit
• vermijd koffie, alcohol, roken en snoep
• slaap met je hoofd omhoog; til met een kussen je hoofd íetsje hoger dan je lijf

Lees verder

Wie zich verdiept in de oorzaken van middenrifpijn komt al snel terecht bij verwante aandoeningen in dezelfde regio. Zo kan een onschuldig ogende spanning of kneuzing overgaan in een ernstiger probleem, zoals een scheurtje in het middenrif – een klein letsel dat pijn op de borst of benauwdheid kan veroorzaken wanneer buikorganen tegen de longen drukken. Nog ingrijpender is een middenrifbreuk, waarbij een deel van de maag door de middenrifopening schuift en klachten als brandend maagzuur of kortademigheid teweegbrengt. In andere gevallen ligt de oorzaak niet in mechanische schade, maar in ontsteking: bij een middenrifontsteking raakt het spierweefsel zelf geïrriteerd, vaak na langdurig hoesten of infectie. Soms ontstaat middenrifpijn ook indirect, door organen die in de nabijheid liggen — een gedraaide milt, bijvoorbeeld, kan via druk op het diafragma hevige pijn in borst of schouder veroorzaken. Zelfs een ectopische nier, een nier die lager in de buik ligt dan normaal, kan druk uitoefenen op het middenrif en vergelijkbare klachten geven. Zo vormt het diafragma niet slechts een ademhalingsspier, maar een kruispunt waar meerdere aandoeningen hun sporen kunnen nalaten.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

1. Partida-Márquez, A. L., Fernández-Domínguez, J. C., et al. (2025). Diaphragmatic breathing for referred pain after total laparoscopic hysterectomy: A randomized clinical trial. Surgical Endoscopy.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/40825894/
   → Onderzoek toont dat diafragmatische ademhaling postoperatieve gerefereerde pijn vermindert en herstel versnelt.

2. Thanaboriboon, C., et al. (2024). Phrenic Nerve Block for Diaphragmatic Pain: Case Report.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39008447/
   → Twee casusrapporten waarin blokkade van de nervus phrenicus verlichting biedt bij chronische middenrifpijn.

3. Dontukurthy, S., et al. (2020). Phrenic Nerve Blockade to Diagnose and Treat Diaphragmatic Pain. Pain Medicine Case Reports.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8383576/
   → Casuïstische studie over het gebruik van phrenicusblokkade als diagnostisch en therapeutisch middel bij diafragmapijn.

4. Bolser, D. C., Hobbs, S. F., & Chandler, M. J. (1991). Convergence of phrenic and cardiopulmonary spinal afferent information: Implications for referred pain from the diaphragm and heart. Journal of Neurophysiology, 66(1), 218–226.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1869904/
   → Klassiek neurofysiologisch onderzoek dat uitlegt waarom pijn van hart en middenrif in hetzelfde gebied kan worden gevoeld.

5. Di Massa, A., Avella, R., & Gentili, C. (1996). Respiratory dysfunction related to diaphragmatic shoulder pain after abdominal and pelvic laparoscopy. Minerva Anestesiologica, 62(10), 365–370.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8937041/
   → Studie over de relatie tussen diafragma-irritatie, schouderpijn en ademhalingsproblemen na laparoscopie.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over pijn aan het middenrif, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.