Gezwollen lymfeklieren: symptomen en oorzaken

Last Updated on 18 augustus 2025 by M.G. Sulman

Gezwollen lymfeklieren zijn als kleine waarschuwingslampjes in het lichaam. Vaak merk je ze ineens: een bobbeltje in je hals of lies, soms gevoelig, soms stil en onopvallend aanwezig. Het roept vragen op: wat gebeurt er onderhuids? Lymfeklieren behoren tot het immuunsysteem en zwellen zodra ze extra hard moeten werken om ziekteverwekkers of ontstekingen af te slaan. Dat kan iets onschuldigs zijn – zoals een verkoudheid – maar soms schuilt er een ernstiger oorzaak achter. Juist die dubbelheid maakt gezwollen lymfeklieren zowel alledaags als beladen. Al in de geneeskunde van Galenus en zijn navolgers werd gezegd dat de tekenen van het lichaam gelezen kunnen worden als woorden van de natuur ¹Temkin, O. (1977). Galenism: Rise and Decline of a Medical Philosophy. Ithaca: Cornell University Press..

Gezwollen lymfeklieren

Lymfeklieren zijn de filter- en reinigingsstations van het lymfestelsel en het immuunsysteem. De klieren vormen een uitgebreid netwerk in het lichaam met filterstations voor het weefselvocht, de zogeheten lymfe. Het lymfestelsel vervoert lymfe door het lichaam, zuivert het en geeft het vervolgens af aan het bloed. Elke lymfeklier draineert een zeer specifiek, soms zeer beperkt deel van het lichaam. Daarom zal een arts bij een vergrote klier zich bij zijn onderzoek richten op het gebied dat op de betreffende lymfeklier draineert. Daarna geeft hij zijn filtraat door aan het volgende regionale lymfeklierstation.

De lymfecellen in de lymfeklieren helpen het lichaam te beschermen tegen ziekten. Wanneer bacteriën of andere ziekteverwekkers het lichaam binnendringen, worden ze onschadelijk gemaakt door de lymfekliercellen. Dan zwellen de lymfeklieren op. In dat geval duidt een gezwollen lymfeklier op een gezonde werking van je immuunsysteem.

Synoniemen

Een gezwollen lymfeklier staat ook bekend als lymfadenopathie of lymfadenitis.

Waar bevinden de lymfeklieren zich?

Lymfeklieren liggen niet willekeurig verspreid in het lichaam, alsof het losse kralen zijn die toevallig ergens beland zijn. Integendeel: ze vormen een verfijnd netwerk, strategisch geplaatst langs de lymfevaten, op plekken waar ziekteverwekkers of lichaamsvreemde stoffen het meest kans hebben binnen te dringen. Je zou ze kunnen zien als wachttorens op de muren van een stad, zorgvuldig opgesteld om iedere vijand tijdig te signaleren.

Hals en kaak

De meest bekende en vaakst opgemerkte lymfeklieren zitten in de hals. Bij een keelontsteking of griep voel je ze soms als pijnlijke knobbeltjes onder de kaak of langs de zijkant van de nek. Er zijn er tientallen: onder de kin (submentaal), onder de kaakhoek (submandibulair) en langs de grote halsslagaders. Deze klieren filteren lymfe afkomstig van mond, keel, neus en oren – kortom van de bovenste luchtwegen, waar virussen en bacteriën graag binnendringen.

Oksel

In de oksel bevindt zich een uitgebreid cluster van lymfeklieren. Zij staan in verbinding met arm, borstkas en borstweefsel. Niet toevallig worden juist deze klieren vaak onderzocht bij borstkanker, omdat zij als eerste een signaal geven wanneer kwaadaardige cellen zich verspreiden. Een opgezwollen okselklier kan echter evengoed duiden op een eenvoudige huidinfectie of wondje aan de arm.

Lies

In de liezen liggen grote verzamelplaatsen van lymfeklieren die de lymfe uit de benen, geslachtsorganen en lage buikstreek afvoeren. Een onschuldige wond aan je voet kan dus al leiden tot gezwollen klieren in de lies. Maar ook soa’s, infecties van de urinewegen of meer systemische aandoeningen kunnen zich hier verraden.

Borst- en buikholte

Dieper verborgen, buiten het tastbare bereik van je vingers, zitten de zogeheten mediastinale lymfeklieren (in de borstholte) en mesenteriale lymfeklieren (in de buikholte). Zij spelen een cruciale rol bij de afweer van respectievelijk longen en spijsverteringsorganen. Vaak worden ze pas zichtbaar of verdacht gemaakt via beeldvorming – bijvoorbeeld bij een CT-scan.

Overige locaties

Daarnaast zijn er talloze kleinere groepen lymfeklieren: achter het oor, bij het sleutelbeen, in de knieholte. Samen vormen zij een bijna alomtegenwoordig netwerk. Dat verklaart waarom artsen bij lichamelijk onderzoek op verschillende plekken voelen: elke groep lymfeklieren vertelt een ander stukje van het verhaal van je lichaam.

Een netwerk van betekenis

Al met al zijn er in het menselijk lichaam naar schatting zo’n 500 tot 700 lymfeklieren. Zij werken als filters, als ontmoetingsplaatsen voor immuuncellen, en als boodschappers die iets zeggen over je gezondheidstoestand. Hun ligging verraadt dus meteen hun functie: steeds staan ze op strategische kruispunten waar gevaar binnendringt of afvalstoffen verzameld worden. Zoals wachters die nooit slapen, maar stil hun werk doen totdat een zwelling hun aanwezigheid verraadt.

Belangrijkste locaties van lymfeklieren in één oogopslag

Locatie	Aantal/cluster	Functie / Afvoergebied	Wanneer vaak gezwollen?
Hals & kaak	tientallen (submentaal, submandibulair, cervicale klieren)	Mond, keel, neus, oren, bovenste luchtwegen	Keelontsteking, griep, oorontsteking, verkoudheid
Oksel	20–40 klieren per oksel	Armen, borstkas, borstweefsel	Borstkanker, huidinfecties, wondjes aan arm/hand
Lies	10–30 klieren per liesstreek	Benen, geslachtsorganen, lage buikstreek	Wondjes aan voet/been, soa’s, urineweginfecties
Borstholte (mediastinum)	verspreid cluster	Longen, luchtwegen	Longinfecties, sarcoïdose, lymfoom
Buikholte (mesenteriaal)	tientallen	Darmen, maag, milt	Buikgriep, darmontstekingen, tuberculose
Achter oor / sleutelbeen	enkele kleine groepjes	Hoofd, huid, schedel en bovenste borstgebied	Oorontsteking, huidinfecties, soms kankeruitzaaiing
Knieholte (popliteaal)	klein aantal	Onderbeen en voet	Wondjes of infecties aan voet/onderbeen

Oorzaken van gezwollen lymfeklieren

Gezwollen lymfeklieren treden meestal op wanneer je lichaam een ​​ziekteverwekker bestrijdt. Bijvoorbeeld een bacterie, een virus, een parasiet of een schimmel. Het immuunsysteem draait dan op volle toeren en de lymfeklieren zwellen op. Deze zwelling is vaak zichtbaar en voelbaar. Je ziet en voelt bijvoorbeeld de verdikking in je hals als je verkouden bent. Maar ernstige ziekten kunnen ook gezwollen lymfeklieren veroorzaken. Dit zijn de meest voorkomende oorzaken van gezwollen lymfeklieren:

Virale infecties

• verkoudheid
• griep
• klierkoorts (ziekte van Pfeiffer)
• mazelen
• rodehond
• cytomegalovirus (CMV)
• hiv/aids
• monkeypox (apenpokken)

Bacteriële infecties

• amandelontsteking (tonsillitis)
• difterie
• syfilis
• chlamydia
• tuberculose
• actinomycose
• ziekte van Lyme
• infecties in de mond en keel, zoals gingivitis of een abces
• kattenkrabziekte

Reumatische ziekten

• reumatoïde artritis
• lupus erythematosus

Vaccinatie

Zeer zelden (bij minder dan 1 op de 100 mensen) kunnen bij het griepvaccin gezwollen lymfeklieren in de hals of oksel optreden.²Apotheek. Influenzavaccin. https://www.apotheek.nl/medicijnen/influenzavaccin#wat-zijn-mogelijke-bijwerkingen (ingezien op 18-9-2022) Vergrote lymfeklieren (lymfadenopathie) is ook een bekende bijwerking van de coronavaccins.³Lareb. Vergrote lymfeklieren relatief vaker na coronaboostervaccinaties. https://www.lareb.nl/news/vergrote-lymfeklieren-relatief-vaker-na-coronaboostervaccinatie (ingezien op 18-9-2022

Medicijnen

Soms kunnen medicijnen als bijwerking hebben dat je klieren ervan gaan opzwellen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij fenytoïne, een medicijn bij epilepsie en hartritmestoornissen, medicatie bij de behandeling van malaria en carbamazepine. Dit laatste medicijn brengt overprikkelde zenuwen in de hersenen tot rust. Het wordt onder meer gebruikt bij epilepsie, zenuwpijn en bipolaire stoornis.

Kanker

• leukemie
• lymfeklierkanker of lymfomen: Hodgkin Lymfoom (HL) en Non-Hodgkin Lymfoom (NHL)
• lymfekliermetastasen (uitzaaiingen)

Andere oorzaken

• toxoplasmose
• lymfoedeem

Symptomen van gezwollen lymfeklieren

Een gezwollen lymfeklier verraadt zich vaak eerder door de tast dan door het oog. Toch is het palet aan symptomen rijk en veelzijdig. Het is alsof het lichaam met fluisterende en soms schreeuwende signalen duidelijk maakt dat er iets gaande is.

Zwelling en voelbare knobbeltjes

Het meest voor de hand liggende symptoom is een knobbel onder de huid. Deze kan zo klein zijn als een erwt, maar ook uitgroeien tot de omvang van een kers of zelfs een walnoot. Bij oppervlakkig gelegen lymfeklieren – bijvoorbeeld in de hals of lies – kun je de zwelling zelf voelen. Dieper in de borst of buik merk je het vaak pas als een arts beeldvorming inzet.

Pijn en gevoeligheid

Een lymfeklier kan pijnlijk zijn bij aanraken of druk, bijvoorbeeld wanneer je je hoofd draait of je arm beweegt. Vaak wijst pijn op een acute infectie: het immuunsysteem is in volle strijd. Een pijnloze, harde en slecht verschuifbare klier daarentegen kan een ander verhaal vertellen, zoals bij sommige vormen van kanker. Hier sluipt de onheilspellende stilte binnen.

Huidveranderingen

Soms zie je roodheid of een lichte warmte boven de klier. Dit komt vooral voor bij een bacteriële infectie. Het gebied kan gespannen aanvoelen, alsof de huid op spanning staat. In zeldzame gevallen ontstaat er pus en vormt zich een abces.

Algemene klachten

Omdat lymfeklieren deel uitmaken van het immuunsysteem, gaan hun klachten vaak samen met algemene verschijnselen zoals:

• Koorts en koude rillingen – teken dat het lichaam strijd levert tegen indringers.

• Vermoeidheid – een slepende moeheid die niet in verhouding staat tot de inspanning.

• Nachtzweten – vooral opvallend bij chronische infecties of lymfeklierkanker.

• Onverklaard gewichtsverlies – een alarmsymptoom dat niet genegeerd mag worden.

Lokale symptomen door druk

Als een lymfeklier sterk vergroot raakt, kan hij omliggende structuren onder druk zetten. In de borstholte kan dit leiden tot hoest, kortademigheid of een drukkend gevoel. In de buik kan een grote klier de darmen hinderen, met buikpijn of een opgeblazen gevoel tot gevolg.

Tijdelijkheid versus hardnekkigheid

Een belangrijk onderscheid is de duur van de zwelling. Een klier die na enkele dagen of weken weer slinkt, past vaak bij een voorbijgaande infectie. Een klier die wekenlang aanwezig blijft, groeit of in aantal toeneemt, vraagt nader onderzoek.

De dubbele boodschap

Wat symptomen van gezwollen lymfeklieren zo intrigerend maakt, is hun dubbelzinnigheid. Eén en hetzelfde teken – een knobbel in de hals – kan zowel duiden op een banale keelontsteking als op een ernstige ziekte. Het is precies die ambiguïteit die maakt dat lymfeklieren artsen én patiënten al eeuwen bezighouden. Zoals een raadselachtig briefje waarvan je niet weet of het een waarschuwing of een geruststelling bevat.

Wanneer een arts raadplegen?

Gezwollen lymfeklieren zijn meestal te wijten aan een onschuldige oorzaak. Als er andere symptomen zijn, zoals koorts, loopneus of keelpijn, is het waarschijnlijk een infectie die vanzelf overgaat. Een doktersbezoek is aan te raden als je gezwollen lymfeklieren hebt zonder enige indicatie van een infectie. Ook indien de lymfeklieren slechts aan één kant gezwollen zijn, bijvoorbeeld alleen in de rechter oksel, is het verstandig een arts te raadplegen Als de voelbare of zichtbare zwelling van de lymfeklieren drie weken aanhoudt zonder dat er een begrijpelijke reden voor is, dien je ook een arts te raadplegen. Dit geldt ook als er andere afwijkingen optreden, zoals ongewenst gewichtsverlies, moeheid, nachtzweten of koorts.

Onderzoek en diagnose

Vraaggesprek met de arts

Om een ​​goed beeld te krijgen van je huidige symptomen en de mogelijke oorzaken, zal de arts informeren naar je klachten:

• Welke klieren zijn gezwollen? Eenzijdig of aan beide kanten van het lichaam?
• Sinds wanneer heb je last van een gezwollen klier?
• Is de zwelling in de loop van de tijd toegenomen, is er pijn, wat is de consistentie (vrij zacht of hard), kunnen de gezwollen lymfeklieren verplaatst worden, etc..
• Heb je last van andere klachten?
• Eerdere en bijkomende ziekten, waaronder ongevallen, operaties, recente infectie.
• Belangrijke ziekten en doodsoorzaken in de familie.
• Recente verre reis.
• Ongewenst gewichtsverlies, koorts of nachtzweten.
• welke medicijnen gebruik je?
• Is er sprake van allergieën?
• Omstandigheden, wat voor werk doe je en wat is je sociale achtergrond.
• Leefstijlgewoonten: voeding, slaap, gebruik van stimulerende middelen (koffie, alcohol, nicotine, drugs), mate van stress, etc.

Lichamelijk onderzoek

Daarna volgt lichamelijk onderzoek waarbij de arts ook de gezwollen lymfeklier zal palperen. Op basis van de anamnese en het lichamelijk onderzoek kunnen verdere bijzondere onderzoeken volgen.

De arts controleert de consistentie (zacht of hard), de beweeglijkheid en de gevoeligheid van de gezwollen klier(en). Hij controleert of er andere lymfeklierzwellingen zijn in andere delen van het lichaam en zoekt naar algemene tekenen van ontsteking of infectie. Bij het palperen van de buik wordt met name gekeken of de milt, die zich in de linker bovenbuik bevindt en tevens tot het lymfestelsel behoort, gezwollen is.

Verder onderzoek

Vervolgonderzoek kan onder meer bestaan uit:

• bloedonderzoek, bijvoorbeeld naar ontstekingswaarden
• echografisch onderzoek van de gezwollen lymfeklieren
• lymfeklierbiopsie (weefselafname van de lymfeklier onder plaatselijke verdoving door microscopisch onderzoek)
• Beeldvormende onderzoeken: röntgen, computertomografie (CT-scan) en magnetische resonantie beeldvorming (MRI-scan)

Behandeling van lymfeklierzwelling

Een gezwollen lymfeklier is geen ziekte op zichzelf, maar een signaal. Daarom richt de behandeling zich niet op de klier, maar op de oorzaak die haar doet opzwellen. Het is alsof je niet het brandalarm probeert uit te zetten, maar het vuur zoekt dat de sirene in werking zette.

Afwachten en geruststellen

In veel gevallen is afwachten de eerste stap. Bij een gewone verkoudheid of keelontsteking trekken de klieren vanzelf weer terug zodra het immuunsysteem zijn werk heeft gedaan. Een arts zal dan meestal adviseren: rust, voldoende vocht, eventueel paracetamol tegen pijn of koorts. Vergrote klieren die binnen enkele weken vanzelf slinken, behoeven doorgaans geen behandeling.

Behandeling van infecties

• Bacteriële infecties: hierbij worden vaak antibiotica voorgeschreven. Denk aan een keelontsteking met pus of een wondinfectie aan arm of been.

• Virale infecties: medicijnen helpen hier meestal niet. Het gaat om ondersteunende zorg: koorts verlichten, rust nemen, voeding rijk aan vitamines en mineralen. Bij infectieuze mononucleosis (ziekte van Pfeiffer) bijvoorbeeld is het devies vooral geduld.

• Specifieke infecties: bij tuberculose, hiv of kattenkrabziekte (een bacteriële infectie na een krab van een kat) zijn gespecialiseerde kuren nodig, vaak langdurig en nauwkeurig afgestemd.

Auto-immuunziekten en chronische ontstekingen

Wanneer de zwelling voortkomt uit een auto-immuunziekte (zoals lupus of reumatoïde artritis), wordt de behandeling gericht op het temperen van de afweerreactie. Corticosteroïden of andere immuunonderdrukkende middelen kunnen nodig zijn. Het doel is de balans te herstellen: een afweer die actief genoeg blijft om te beschermen, maar niet zo heftig dat zij eigen weefsel beschadigt.

Oncologische oorzaken

Wanneer de zwelling niet meer onschuldig blijkt, maar samenhangt met lymfeklierkanker (lymfoom) of uitzaaiingen van andere tumoren, komt een heel ander behandelpad in beeld. Afhankelijk van het type en stadium kan gekozen worden voor:

• Chemotherapie

• Bestraling

• Immunotherapie (bijvoorbeeld monoklonale antistoffen)

• Chirurgische verwijdering van klieren

Hier verschuift de lymfeklier van een symptoom naar een plaats van de ziekte zelf.

Ondersteunende maatregelen

Ook al ligt de kern bij de oorzaak, patiënten hebben vaak baat bij simpele ondersteunende maatregelen:

• Warme kompressen tegen pijnlijke klieren.

• Voldoende slaap en stressreductie, omdat het immuunsysteem zo sneller herstelt.

• Een voedzaam dieet rijk aan antioxidanten, zoals groenten, fruit en volkoren producten.

• Stoppen met roken, aangezien dit de afweer verzwakt.

Wanneer naar de arts?

Hoewel veel lymfeklierzwellingen vanzelf verdwijnen, is medische beoordeling noodzakelijk wanneer:

• de klier langer dan drie weken gezwollen blijft,

• de zwelling groter wordt of hard aanvoelt,

• er meerdere klieren tegelijk opzwellen,

• er bijkomende alarmsymptomen zijn: nachtzweten, gewichtsverlies, aanhoudende koorts.

Het slotakkoord

De behandeling van een gezwollen lymfeklier is dus nooit een standaardrecept, maar altijd een zoektocht naar de bron. Soms blijkt die banaal en vluchtig, soms ernstig en ingrijpend. De klier zelf is daarbij de boodschapper, niet de vijand. Zoals een waakzaam torenwachter die de bel luidt: je kunt de bel niet negeren, maar het echte gevaar ligt verderop.

Zelfzorg

Bij een onschuldige lymfeklierzwelling die minder dan drie weken aanhoudt, kun je zelf iets doen om de klachten te verlichten. Bij verkoudheid of griep, is het raadzaam om1,5 tot 2 liter per dag (water, thee) te drinken. Bij klachten kun je paracetamol nemen. Bij neusverkoudheid kunnen neusdruppels of een neusspray helpen.

Als je niet weet waarom je lymfeklieren gezwollen zijn, kan het een lokale ontstekingsreactie zijn. In dit geval moet je het rustig aan doen, ook als je je lichamelijk gezond voelt. Zorg ervoor dat je voldoende slaapt en gezond eet.

Preventie

Gezwollen lymfeklieren kun je niet voorkomen, omdat het een normale lichamelijke reactie is op veel ziekten, zoals verkoudheid, die iedereen meerdere keren per jaar treft. Je kunt echter proberen de kans op besmetting met een verkoudheids- of griepvirus te minimaliseren door o.a. de volgende maatregelen:

• houd je weerstand op peil door gezond eten en voldoende te slapen
• drink voldoende
• regelmatig handen wassen met water en zeep
• ventileer je huis goed door dag en nacht voldoende ventilatieroosters en klepraampjes open te zetten
• maak deurklinken schoon
• beweeg voldoende
• vermijd te veel stress

Veelgestelde vragen (FAQ) over gezwollen lymfeklieren

Omdat lymfeklieren zulke mysterieuze boodschappers van ons lichaam zijn, leven er talloze vragen. Sommige komen rechtstreeks uit de spreekkamer, andere uit de alledaagse verwondering van mensen die plots een knobbel voelen. Hieronder een uitgebreid overzicht, met niet alleen de standaardvragen maar ook een paar verrassende en minder voor de hand liggende kwesties.

Kun je zelf voelen of een lymfeklier ‘normaal’ is?

Ja, soms wel. Normale lymfeklieren zijn vaak klein, soepel en beweeglijk onder de huid. Ze voelen een beetje aan als een zachte erwt die je kunt verschuiven. Een klier die groot, hard, vast aanvoelt of pijnloos blijft groeien, verdient aandacht van een arts. Toch blijft zelfonderzoek beperkt: diepe klieren in borst of buik zijn zonder medische beeldvorming niet te voelen.

Hoe snel verdwijnen gezwollen lymfeklieren weer?

Dat verschilt enorm. Bij een simpele verkoudheid kan de zwelling na een paar dagen slinken. Maar soms blijven klieren wekenlang voelbaar, zelfs nadat de infectie al verdwenen is. Vergelijk het met een spier die na inspanning nog wat stijf is: het herstel duurt langer dan de oorspronkelijke prikkel.

Kunnen gezwollen lymfeklieren kwaad zonder pijn te doen?

Zeker. Juist pijnloze, harde of slecht beweeglijke klieren kunnen wijzen op kwaadaardige oorzaken. Het cliché “geen pijn, dus geen probleem” gaat hier niet altijd op. Vandaar dat artsen alert zijn op pijnloze lymfeklierzwelling die niet vanzelf verdwijnt.

Heeft stress invloed op lymfeklieren?

Indirect wel. Stress verzwakt het immuunsysteem, waardoor je vatbaarder wordt voor infecties. En bij elke infectie reageren de lymfeklieren. Er zijn zelfs mensen die melden dat hun klieren opzetten in periodes van zware spanning, omdat hun lichaam sneller reageert op kleine ontstekingen.

Is het gevaarlijk als lymfeklieren steeds opnieuw opzetten?

Niet per se. Bij kinderen en jongeren zijn klieren vaak actief en wisselend gezwollen omdat hun immuunsysteem voortdurend oefent en reageert. Toch kan herhaaldelijk opzetten bij volwassenen een signaal zijn van een chronische infectie of een auto-immuunziekte.

Kunnen allergieën ook gezwollen lymfeklieren geven?

Ja, dat komt voor. Een allergische reactie activeert het immuunsysteem, en daarmee ook de lymfeklieren. Vaak blijft de zwelling mild en kortdurend, maar bij hevige allergische reacties kan het duidelijker merkbaar zijn.

Kan sporten of intensief bewegen invloed hebben?

Na een flinke training merk je soms gevoelige klieren in de hals of oksel. Dit komt doordat het lymfestelsel actiever pompt bij inspanning. Het is meestal onschuldig en trekt weg met rust. Vergelijk het met spierpijn: een teken van inspanning, geen alarmsignaal.

Waarom zwellen klieren vaak aan één kant en niet symmetrisch?

Omdat de lymfe aan één kant van het lichaam een infectie of wondje kan oppikken. Een ontstoken kies bijvoorbeeld veroorzaakt vaak een unilaterale (eenzijdige) halsklierzwelling. Symmetrische zwellingen daarentegen komen vaker voor bij systemische ziekten.

Wat is het verschil tussen gezwollen klieren bij kinderen en volwassenen?

Kinderen hebben doorgaans veel vaker en grotere klieren, omdat hun immuunsysteem nog volop in de leerfase is. Bij volwassenen wekt een persisterende zwelling meer argwaan. Een kinderarts zal daarom vaak geruststellen, terwijl een huisarts bij een 50-jarige sneller verder onderzoek aanvraagt.

Helpt warmte of kou bij pijnlijke klieren?

Een warm kompres kan de doorbloeding bevorderen en pijn verlichten. Kou werkt juist verdovend en kan zwelling tijdelijk verminderen. Het blijft ondersteunend – het pakt de oorzaak niet aan, maar verzacht de klachten.

Zijn er huismiddelen die écht effect hebben?

Behalve rust, gezonde voeding en voldoende vocht zijn er geen wondermiddelen. Kruiden zoals echinacea worden vaak genoemd, maar wetenschappelijk bewijs is beperkt. Belangrijk is: niet experimenteren met agressieve zelfzorg (zoals uitknijpen of drukmassages), want dat kan ontstekingen verergeren.

Kunnen lymfeklieren zelf ontstoken raken?

Ja, dat heet lymfadenitis. Hierbij is de klier zelf geïnfecteerd, vaak door bacteriën. Het kan leiden tot hevige pijn, roodheid en pusvorming. Soms is een antibioticakuur of zelfs chirurgische drainage nodig.

Zijn gezwollen lymfeklieren altijd zichtbaar aan de buitenkant?

Neen. De meeste klieren zitten diep in borst en buik, onzichtbaar voor het oog. Pas bij een echo, CT-scan of MRI wordt hun zwelling duidelijk. Het feit dat je zelf niets voelt, betekent dus niet dat er niets speelt.

Kunnen vaccins lymfeklieren doen opzetten?

Ja. Na bepaalde vaccins, zoals tegen COVID-19 of HPV, worden vergrote okselklieren vaak gezien. Dat is een teken dat het immuunsysteem actief antistoffen aanmaakt. De zwelling trekt meestal vanzelf weg binnen enkele weken.

Is het normaal dat een klier maandenlang vergroot blijft?

Soms wel. Vooral na een hevige infectie kan een klier littekenachtig verdikt blijven, zonder dat er nog een ziekteproces gaande is. Toch geldt: een klier die maandenlang groter blijft, moet altijd even beoordeeld worden door een arts.

Kan een tand- of kiesprobleem lymfeklieren doen opzwellen?

Absoluut. Ontstekingen in mond en gebit zijn beruchte veroorzakers van halsklierzwelling. Een verwaarloosde kieswortel kan wekenlang vergrote klieren veroorzaken.

Bestaan er erfelijke factoren die lymfeklieren beïnvloeden?

Erfelijke immuunziekten kunnen de activiteit van klieren beïnvloeden. Ook bij sommige erfelijke kankersyndromen spelen lymfeklieren een rol als eerste ‘waarschuwers’. Al blijft dit zeldzaam: bij de meeste mensen is lymfeklierzwelling gewoon een teken van een gewone infectie.

Kun je gezwollen lymfeklieren voorkomen?

Niet helemaal. Ze zijn onderdeel van een gezond afweersysteem. Wel kun je de kans verminderen door:

• goede mondhygiëne,

• wondjes schoon te houden,

• vaccinaties bij te houden,

• en een gezonde leefstijl te onderhouden.

Verrassende vraag: kunnen lymfeklieren ook reageren op insectenbeten?

Ja! Een simpele tekenbeet of een geïnfecteerde muggenbeet kan ervoor zorgen dat klieren in de nabijheid opzetten. Vooral in lies of oksel na een beet op been of arm is dat geen zeldzaamheid.

Nog een verrassende: kunnen lymfeklieren zwellen door tatoeages?

Dat klopt. Pigmentdeeltjes uit de tatoeage kunnen via lymfevaten in de regionale klieren terechtkomen. Soms worden klieren daardoor zwart of blauw verkleurd – een fenomeen dat bij obducties wel eens verrassend opdook. Het is doorgaans onschuldig, maar kan verward worden met iets ernstigers.

Lees verder

Wie meer wil weten over dit raadselachtige alarmsysteem van het lichaam, kan zich verdiepen in de verschillende verschijningsvormen. Zo gaat het artikel Opgezette lymfeklieren in lies: oorzaak lymfeklierzwelling in op de kwetsbare lymfeklierstations in de lies. Ook andere specifieke plekken komen aan bod: in Oorzaken van gezwollen lymfeklieren onder de oksel lees je waarom okselklieren vaak reageren op infecties of borstafwijkingen, en in Vergrote lymfeklieren sleutelbeen: oorzaken wordt uitgelegd waarom juist deze locatie soms een ernstiger onderliggende aandoening verraadt. Samen schetsen deze pagina’s een breed en genuanceerd beeld van hoe lymfeklieren zwellen, waar ze dat doen en welke betekenis daaraan gehecht kan worden.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

• Maini, R., & Nagalli, S. (2023). Adenopathy. In StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  Geraadpleegd van: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK558918/

• Freeman, A. M., & Matto, P. (2023). Lymphadenopathy. In StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing.
  Geraadpleegd van: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513250/

• Mohseni, S., Shojaiefard, A., Khorgami, Z., Alinejad, S., Ghorbani, A., & Ghafouri, A. (2014). Peripheral lymphadenopathy: Approach and diagnostic tools. Iranian Journal of Medical Sciences, 39(2), 158–170.
  Geraadpleegd van: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3993046/

• Gaddey, H. L., & Riegel, A. M. (2016). Unexplained lymphadenopathy: Evaluation and differential diagnosis. American Family Physician, 94(11), 896–903.
  Geraadpleegd van: https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2016/1201/p896.html

• Qureshi, F. G., Sandoval, J. A., & St Peter, S. D. (2012). Lymph node disorders in children. Clinics in Colon and Rectal Surgery, 25(4), 216–220.
  Geraadpleegd van: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7158302/

• Ali, M., Thakur, S., & Tandon, R. (2022). Evaluation of peripheral lymphadenopathy: Experience from resource-limited settings. Journal of Family Medicine and Primary Care, 11(11), 6820–6825.
  Geraadpleegd van: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9681672/

• Nin, C. S., de Souza, V. V., Alves, G. R., Bitencourt, A. G. V., & Chojniak, R. (2016). Thoracic lymphadenopathy in benign diseases: A state of the art review. Lung, 194(1), 71–81.
  Geraadpleegd van: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26860219/

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over gezwollen lymfeklieren. Of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.