Abces: pijnlijke pusophoping onder de huid of dieper in het lichaam

Last Updated on 18 mei 2026 by M.G. Sulman

Een abces is een afgesloten ophoping van pus, meestal door een bacteriële infectie in de huid of dieper in het lichaam. Je merkt vaak een pijnlijke, warme en rode zwelling die gespannen aanvoelt; soms ontstaat er een geelwit puntje, koorts of een ziek gevoel. Kleine abcessen kunnen soms vanzelf openbreken, maar grotere of dieper gelegen abcessen moeten vaak door een arts worden geopend. Wanneer kun je afwachten, en wanneer moet je naar de huisarts?

Abces: wanneer een ontsteking zich inkapselt

Een abces is een ophoping van pus in een afgesloten holte, meestal veroorzaakt door een bacteriële infectie. Pus bestaat uit dode afweercellen, bacteriën, kapot weefsel en ontstekingsvocht. Aan de buitenkant zie je vaak een rode, warme, pijnlijke zwelling, soms met een geel of wit puntje. Een abces kan klein blijven, zoals een steenpuist, maar ook dieper liggen en flink ziek maken. Wat kun je eraan doen, en wanneer moet een arts het openen?

Wat is een abces precies?

Een abces is geen gewone zwelling. Het is een ontstekingshaard die zich als het ware heeft teruggetrokken in een eigen kamertje. Het lichaam probeert de infectie af te grenzen door er een soort wand omheen te maken. Dat klinkt gunstig, en deels is het dat ook; de infectie wordt begrensd. Maar die afgrenzing heeft een keerzijde. Antibiotica komen soms minder goed in zo’n pusruimte terecht, juist omdat het gebied slecht doorbloed is. Daarom is bij een echt abces vaak niet het slikken van pillen de hoofdzaak, maar het openen en laten leeglopen van de pus.

Medisch heet dat incisie en drainage. Incisie betekent insnijding; drainage betekent afvoer van vocht of pus. In gewone taal: de arts maakt het abces onder verdoving open, zodat de druk verdwijnt en de ontstekingsrommel eruit kan.

Bij een beginnend abces kan het soms nog gaan om een harde, pijnlijke ontsteking zonder duidelijke pusophoping. Dan kan rust, warmte en soms een antibioticum voldoende zijn. Maar zodra er een duidelijke, gespannen puscollectie zit, is afwachten dikwijls een kwade raadgever. De NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties adviseert bij een abces incisie en drainage wanneer er pus aanwezig is.¹Nederlands Huisartsen Genootschap. (2024). NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/bacteriele-huidinfecties

Waarom ontstaat er pus?

Pus is geen vuil in banale zin. Het is het afvalspoor van een afweerreactie. Wanneer bacteriën binnendringen, sturen je bloedvaten witte bloedcellen naar de plek van de infectie. Vooral neutrofiele granulocyten, een type witte bloedcel dat snel reageert op bacteriën, ruimen indringers op. Daarbij sneuvelen cellen. Weefsel raakt beschadigd. Er ontstaat een geelwit mengsel van afweercellen, bacteriën en ontstekingsvocht.

De bekendste verwekker van huidabcessen is Staphylococcus aureus, een bacterie die vaak op de huid of in de neus voorkomt zonder direct ziekte te veroorzaken. Pas wanneer zij via een wondje, haarzakje, kloofje of verstopte talgklier naar binnen komt, kan zij ellende geven. Het RIVM beschrijft dat Staphylococcus aureus onder meer huidinfecties zoals steenpuisten kan veroorzaken; bij MRSA gaat het om een variant die ongevoelig is voor meerdere gangbare antibiotica.²Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (2026). Staphylococcus aureus. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.rivm.nl/staphylococcus-aureus-infecties

Koud abces en warm abces: waarom het onderscheid ertoe doet

Een abces is meestal warm, rood en pijnlijk. Dat is het beeld dat de meeste mensen herkennen: een gespannen zwelling, soms met een geelwit puntje, alsof de huid elk moment kan openbreken. Toch bestaat er ook zoiets als een koud abces. Die naam klinkt wat zonderling, maar hij wijst op een belangrijk medisch verschil. Bij een koud abces ontbreken de klassieke tekenen van een felle ontsteking grotendeels. De zwelling groeit vaak trager, doet minder pijn en voelt niet duidelijk warm aan. Juist daardoor kan zo’n abces verraderlijk zijn.

Warm abces: het klassieke ontstekingsbeeld

Een warm abces is de gewone, acute pusophoping. Acuut betekent dat het relatief snel ontstaat, vaak binnen enkele dagen. De huid wordt rood, warm, gezwollen en drukpijnlijk. Soms klopt de plek of voelt hij gespannen aan. Dat komt doordat pus zich ophoopt in een afgesloten ruimte, terwijl het omliggende weefsel onder druk komt te staan.

De oorzaak is meestal een bacteriële infectie, vaak met Staphylococcus aureus. Dat is een bacterie die bij veel mensen op de huid of in de neus voorkomt, maar problemen kan geven wanneer zij via een wondje, haarzakje of kloofje dieper de huid binnendringt. Denk aan een steenpuist in de nek, een ontstoken haarzakje in de lies of een abces na een klein wondje.

Bij een duidelijk warm abces is antibiotica alleen vaak niet genoeg. De pus zit namelijk opgesloten in een holte waar medicijnen minder goed doordringen. Daarom bestaat de behandeling dikwijls uit incisie en drainage: de arts maakt onder verdoving een kleine opening, zodat de pus kan wegvloeien en de druk afneemt.

Koud abces: minder vuur, niet minder serieus

Een koud abces verloopt stiller. “Koud” betekent niet dat de plek letterlijk koud is, maar dat de gebruikelijke ontstekingsverschijnselen minder duidelijk zijn. Er is weinig roodheid, weinig warmte en soms opvallend weinig pijn. De zwelling kan langzaam groter worden, waardoor iemand pas laat hulp zoekt.

Koude abcessen worden klassiek in verband gebracht met tuberculose. Tuberculose is een infectieziekte door Mycobacterium tuberculosis, een bacterie die vooral bekend is van de longen, maar ook lymfeklieren, botten, wervels of andere organen kan aantasten. Bij zo’n dieper of trager verlopend proces ontstaat soms een pusachtige ophoping zonder het felle beeld van een gewone bacteriële huidinfectie.

Ook bepaalde schimmelinfecties of een verminderde afweer kunnen een afwijkend, minder uitgesproken ontstekingsbeeld geven. Daarom vraagt een koud abces meestal om nadere diagnostiek. Diagnostiek betekent: onderzoek om te achterhalen wat er precies aan de hand is. Dat kan bijvoorbeeld bestaan uit beeldvorming, zoals een echo of scan, en onderzoek van pus of weefsel in het laboratorium.

Het verschil in één oogopslag

Wanneer moet je extra alert zijn?

Een warm abces valt meestal op door pijn en roodheid. Een koud abces kan juist misleidend rustig lijken. Neem daarom contact op met de huisarts bij een zwelling die langzaam groter wordt, niet goed verklaarbaar is, blijft bestaan of samengaat met nachtzweten, gewichtsverlies, langdurige koorts, moeheid of hoesten. Nachtzweten en onbedoeld afvallen zijn algemene alarmsignalen die kunnen passen bij langdurige infecties, waaronder tuberculose, al zijn er ook andere oorzaken.

Ook een zwelling in de hals, oksel of lies die weken blijft zitten, verdient beoordeling. Dat betekent niet meteen iets kwaadaardigs of dramatisch, maar het is medisch onverstandig om zo’n stille bult eindeloos te negeren.

Gevalsbeschrijving

Een koud abces is een zeldzaam verschijnsel. Een gevalsbeschrijving uit De Gooi- en Eemlander d.d. 1 maart 1925:

Waar kun je een abces krijgen?

Een abces kan bijna overal ontstaan waar bacteriën toegang krijgen tot weefsel of waar een afvoergang verstopt raakt. De huid is de klassieke plek, maar niet de enige. Ook in de mond, bij de anus, in de borst, in de buikholte of rondom organen kan pus zich ophopen. De ernst hangt niet alleen af van de grootte, maar vooral van de plek, de diepte, de afweer van de patiënt en de snelheid waarmee de infectie zich uitbreidt.

Abces in of onder de huid

Een huidabces zit in de huid of net eronder, in het subcutane weefsel. Subcutaan betekent: onder de huid. Je merkt dan vaak een pijnlijke bult die warm aanvoelt, roder wordt en allengs zachter of meer gespannen kan worden. Soms zie je een centraal puntje. Soms lijkt het alsof de huid bijna wil barsten.

Voorbeelden zijn:

• een steenpuist, medisch furunkel genoemd;
• een karbonkel, dat is een groep samenhangende steenpuisten;
• een ontstoken talgkliercyste of epidermoidcyste;
• een abces na een splinter, prik, scheerwondje of insectenbeet;
• een abces in de lies, oksel of bilplooi.

Een klein oppervlakkig abces kan soms vanzelf openbreken. Dat is niet altijd fraai, maar het verklaart waarom mensen soms plots pus in hun kleding zien na dagen van drukpijn. Toch is zelf knijpen geen goed idee. Je kunt de ontsteking dieper drukken, de huid verder beschadigen en bacteriën verspreiden.

Abces bij tanden, anus, borst, lies of geslachtsdelen

Een tandabces ontstaat meestal door een ontsteking aan de wortelpunt van een tand of kies. Vaak begint het met hevige kiespijn, pijn bij kauwen, zwelling van kaak of wang en soms koorts. Een tandabces vraagt beoordeling door een tandarts of kaakchirurg. Alleen pijnstillers nemen is dan symptoombestrijding; de bron blijft zitten.

Een perianaal abces zit rondom de anus. Dat geeft vaak forse pijn bij zitten, lopen of ontlasting. Soms zie je roodheid of zwelling naast de anus, maar niet altijd. Omdat een perianaal abces kan samenhangen met een fistel, een onnatuurlijk gangetje tussen anaal kanaal en huid, moet het serieus worden genomen. Zeker bij koorts, toenemende pijn of een zieke indruk hoort dezelfde dag medische beoordeling plaats te vinden.

Een borstabsces komt vooral voor bij borstvoeding, vaak als complicatie van mastitis. Mastitis is een borstontsteking, meestal met pijn, roodheid, koorts en een grieperig gevoel. Wanneer er een puscollectie ontstaat, kan drainage nodig zijn. Dat gebeurt soms met een naald onder echogeleiding, dus terwijl de arts met een echo kijkt waar de pus precies zit.

In de lies, oksels, onder de borsten en rond de geslachtsdelen kunnen abcessen ontstaan door huidwrijving, ingegroeide haren, verstopte klieren of hidradenitis suppurativa. Bij vrouwen kan een Bartholin-abces ontstaan. De Bartholin-klieren liggen bij de ingang van de vagina en maken vocht aan. Als zo’n afvoergang verstopt en geïnfecteerd raakt, ontstaat een zeer pijnlijke zwelling aan één zijde van de vaginale ingang.

Dieper gelegen abcessen in buik, longen, lever of hersenen

Sommige abcessen zie je niet aan de buitenkant. Een intra-abdominaal abces, oftewel een abces in de buikholte, kan ontstaan na een blindedarmontsteking, darmperforatie, operatie of ontsteking van divertikels. Divertikels zijn kleine uitstulpingen van de darmwand. Als die ontsteken, heet dat diverticulitis. Een buikabces kan buikpijn, koorts, misselijkheid, algehele malaise en soms afwijkende bloedwaarden geven.

Een leverabces, longabces of hersenabces is zeldzamer, maar potentieel ernstig. Dan gaat het niet meer om een vervelende bult die even open moet, maar om een diepe infectie waarbij beeldvorming, antibiotica via infuus en soms drainage door een specialist nodig zijn. Denk bij zulke abcessen aan een ander medisch decor: ziekenhuis, CT-scan, bloedkweken, opname. Geen bricolage met trekzalf en goede moed.

Soorten abcessen die vaak voorkomen

Steenpuist, karbonkel en ontstoken cyste

Een steenpuist, of furunkel, is een diepe ontsteking van een haarzakje. Een haarzakje is het kleine huidkanaaltje waaruit een haar groeit. Bij een furunkel wordt dat haarzakje geïnfecteerd, meestal door Staphylococcus aureus. Je ziet een rode, pijnlijke, harde bult die later een puskop kan krijgen. Steenpuisten komen vaak voor in nek, oksel, lies, billen of gezicht.

Een karbonkel is ernstiger. Daarbij zijn meerdere haarzakjes en omliggend weefsel tegelijk ontstoken. De plek is groter, pijnlijker en kan meerdere pusopeningen krijgen. Karbonkels komen vaker voor bij mensen met diabetes mellitus, oftewel suikerziekte, en bij verminderde afweer. De NHG-richtlijn noemt verwijzing bij een karbonkel als beleid, omdat het risico op uitbreiding en complicaties groter is dan bij een eenvoudige steenpuist.³Nederlands Huisartsen Genootschap. (2024). NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/bacteriele-huidinfecties

Een ontstoken cyste lijkt soms op een abces, en wordt er ook vaak één. Een epidermoidcyste, in de volksmond nogal eens talgkliercyste genoemd, is een holte onder de huid gevuld met hoornmateriaal. Zolang die rustig is, voelt het als een gladde, beweeglijke bobbel. Raakt de cyste ontstoken of geïnfecteerd, dan wordt zij rood, warm, pijnlijk en gespannen. Antibiotica kunnen tijdelijk helpen als de huid eromheen ontstoken is, maar bij pusvorming is openen vaak nodig.

Nagelriemontsteking en panaritium

Paronychia is een ontsteking van de nagelwal, de huidrand naast of achter de nagel. Je ziet roodheid, zwelling en pijn naast de nagel. Soms ontstaat er pus onder de huid. Het komt voor na nagelbijten, velletjes trekken, manicure, splinters of kleine wondjes.

Een panaritium is een diepere infectie van de vinger, vaak in de vingertop. Dat kan venijnig pijnlijk zijn, omdat de vingertop weinig ruimte heeft om te zwellen. De druk loopt op. Wie een kloppende, gespannen vingertop heeft, zeker met pus of bewegingsbeperking, moet niet dagenlang blijven weken en hopen. Diepe vingerinfecties kunnen pezen en peesscheden aantasten. Een peesschede is het gladde kokertje waar een pees doorheen glijdt; infectie daarvan kan de functie van de hand bedreigen.

Perianaal abces en pilonidale sinus

Een perianaal abces ontstaat rond de anus, vaak vanuit een ontstoken kliertje in het anale kanaal. De pijn is doorgaans fors, soms buiten verhouding tot wat je van buiten ziet. Zitten wordt moeilijk. Ontlasting kan pijnlijk zijn. Koorts kan erbij komen.

Een pilonidale sinus, ook wel haarnestcyste genoemd, zit meestal in de bilspleet. Haren en huidresten raken daar opgesloten, waarna een ontsteking en abces kunnen ontstaan. Vooral jonge mannen, mensen met veel beharing, veel zweten of langdurig zitten kunnen er last van krijgen. Het beeld is vaak recidiverend. Recidiverend betekent: terugkerend. De ene keer lijkt het rustig, de andere keer ontstaat opnieuw pijn, roodheid, pus of vochtverlies.

Hidradenitis suppurativa: terugkerende abcessen in plooien

Hidradenitis suppurativa is een chronische ontstekingsziekte van de huid, vooral in oksels, liezen, bilspleet, onder de borsten en rond de geslachtsdelen. Chronisch betekent dat het langdurig of terugkerend is. Er ontstaan pijnlijke knobbels, abcessen, onderhuidse gangen en littekens. Het wordt vaak aangezien voor “gewoon vaak steenpuisten”, maar dat doet de aandoening tekort.

Bij hidradenitis suppurativa zit het probleem dieper in de haarfollikel en in de ontstekingsreactie van de huid. Alleen telkens een abces openen is dan vaak onvoldoende. Behandeling kan bestaan uit leefstijladvies, antiseptische wasmiddelen, antibiotica, hormonale behandeling, ontstekingsremmende medicatie of chirurgie. Wie steeds abcessen in huidplooien krijgt, verdient een bredere beoordeling, niet eindeloos dezelfde korte kuur.

Tandabces en kaakabces

Een tandabces is een pusophoping bij een tandwortel of in het tandvlees. De pijn kan scherp, bonzend of zeurend zijn. Vaak wordt kauwen pijnlijk. Warmte kan de pijn verergeren. Soms ontstaat zwelling in wang, kaak of hals. Een vieze smaak in de mond kan wijzen op pusafvoer.

Bij alarmsignalen zoals moeite met slikken, benauwdheid, zwelling onder de kaak of in de hals, hoge koorts of sufheid moet je direct hulp zoeken. Infecties in het mond-keelgebied kunnen zich langs weefselruimten uitbreiden. Dat is zeldzaam, maar wanneer het gebeurt, is het geen tandartsprobleempje meer, doch spoedgeneeskunde.

Klachten: hoe herken je een abces?

Typische signalen aan de huid

Een oppervlakkig abces herken je vaak aan een combinatie van pijn, zwelling, warmte en roodheid. De huid voelt gespannen. Druk erop doet zeer. Soms klopt de pijn, vooral wanneer de pusruimte groter wordt. Het midden kan zachter worden. Artsen noemen dat fluctuatie: bij voorzichtig voelen lijkt er vloeistof onder de huid te bewegen. Dat is een teken dat er pus zit.

Typische kenmerken zijn:

• een pijnlijke, rode bult;
• warmte van de huid;
• zwelling die toeneemt;
• een geelwit puntje of pusopening;
• kloppende of drukkende pijn;
• soms koorts of rillingen;
• soms rode strepen richting oksel of lies.

Rode strepen kunnen wijzen op lymfangitis, een ontsteking van lymfevaatjes. Lymfevaatjes zijn kleine afvoerbanen van het afweersysteem. Zie je rode strepen vanaf een wond of abces, zeker met koorts, dan moet een arts dezelfde dag beoordelen.

Koorts, ziek gevoel en alarmsymptomen

Niet elk abces geeft koorts. Een klein huidabces kan lokaal blijven. Je voelt je dan verder prima, al is de plek hinderlijk of pijnlijk. Maar koorts, rillingen, snelle uitbreiding van roodheid, toenemende pijn en sufheid zijn alarmsignalen. Dan kan de infectie zich verspreiden naar omliggend weefsel of naar de bloedbaan.

Sepsis, in de volksmond bloedvergiftiging genoemd, is een ontregelde reactie van het lichaam op een infectie. Dat is ernstig. Denk eraan bij hoge koorts of juist ondertemperatuur, snelle ademhaling, verwardheid, grauwe kleur, snelle hartslag, duizeligheid of niet goed aanspreekbaar zijn. Bij zulke verschijnselen moet je niet wachten op het spreekuur van morgen.

Wanneer lijkt het op iets anders?

Een abces kan lijken op andere huidaandoeningen. Dat maakt het soms verraderlijk. Een rode zwelling kan ook passen bij cellulitis, een diffuse bacteriële huidinfectie zonder duidelijke pusruimte. Cellulitis is hier geen sinaasappelhuid, maar een ontsteking van huid en onderhuids weefsel. Een cyste kan ontstoken zijn zonder dat er direct bacteriële pus in zit. Een insectenbeet kan fors zwellen. Een bloeduitstorting kan drukpijn geven. Een tumor is veel zeldzamer, maar een bobbel die niet geneest, blijft groeien of ongewoon aanvoelt, moet beoordeeld worden.

Een praktische vuistregel: pijnlijke roodheid die toeneemt, pus geeft, koorts veroorzaakt of na enkele dagen niet verbetert, vraagt medische beoordeling. Zeker als de plek in het gezicht, rond de anus, aan de hand, bij de geslachtsdelen of op de borst zit.

Oorzaken en risicofactoren

Bacteriën, wondjes en verstopte klieren

De meeste huidabcessen beginnen klein. Een scheerwondje. Een ingegroeide haar. Een kapot gekrabde muggenbult. Een kloofje door eczeem. Een verstopte talgklier. De bacterie krijgt toegang, het afweersysteem reageert, en het ontstekingsproces sluit zich af.

Dat verklaart ook waarom abcessen vaak ontstaan op plekken waar huid schuurt, warm blijft of snel beschadigt: oksels, liezen, billen, nek, binnenkant dijen. Strakke kleding, zweten en scheren kunnen bijdragen. Niet als morele schuld, maar als mechanische verklaring. De huid is een grensorgaan; waar die grens vaak wordt geïrriteerd, ontstaan eerder breuken in de verdediging.

Diabetes, verminderde afweer en huidbeschadiging

Diabetes mellitus verhoogt het risico op huidinfecties. Bij langdurig verhoogde bloedsuiker werkt de afweer minder goed en genezen wondjes trager. Ook mensen met eczeem, overgewicht, slechte doorbloeding, nierziekte, hiv, kankerbehandeling, prednisongebruik of andere afweerremmende medicijnen hebben meer kans op ernstiger of terugkerende infecties.

Prednison is een corticosteroïd, een ontstekingsremmend medicijn dat de afweer kan dempen. Dat kan medisch nodig zijn, maar het betekent wel dat infecties soms minder luidruchtig beginnen en toch sneller kunnen ontsporen. Wie afweerremmers gebruikt en een abces krijgt, doet er verstandig aan eerder contact op te nemen met de huisarts.

MRSA en terugkerende huidinfecties

MRSA staat voor meticillineresistente Staphylococcus aureus. Dat is een Staphylococcus aureus-bacterie die ongevoelig is voor meerdere gebruikelijke antibiotica. MRSA komt in Nederland minder vaak voor dan in sommige andere landen, maar zij is niet exotisch meer. Het RIVM vermeldt dat MRSA vooral op huid en in de neus kan zitten en soms huidinfecties zoals krentenbaard of steenpuisten veroorzaakt; zeldzamer zijn ernstiger infecties zoals bloedvergiftiging, botinfectie of longontsteking.⁴Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. (z.d.). MRSA. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.rivm.nl/antimicrobiele-resistentie/brmo/mrsa

Bij steeds terugkerende abcessen kan een arts overwegen om een kweek af te nemen. Een kweek betekent dat pus of wondvocht naar het laboratorium gaat om te kijken welke bacterie erin zit en voor welke antibiotica die gevoelig is. Soms wordt ook gekeken of iemand drager is van Staphylococcus aureus in de neus. Dragerschap betekent dat de bacterie aanwezig is zonder klachten te geven. Bij recidieven kan sanatie worden overwogen, bijvoorbeeld met neuszalf en desinfecterende wasmiddelen, maar dat is maatwerk.

Onderzoek en diagnose

Wat de huisarts meestal kan zien en voelen

Een oppervlakkig abces is vaak een klinische diagnose. Klinisch betekent: vastgesteld op basis van het verhaal en lichamelijk onderzoek. De huisarts kijkt naar roodheid, zwelling, plaats, grootte, pijn en eventuele pus. Door voorzichtig te voelen kan hij of zij beoordelen of er fluctuatie is. Ook wordt gelet op uitbreiding van roodheid, lymfeklieren, koorts en je algemene indruk.

Bij een abces in het gezicht, aan de hand, rond de anus of bij de geslachtsdelen ligt de drempel voor verwijzing lager. Die gebieden zijn anatomisch kwetsbaarder. In de hand lopen pezen, zenuwen en kleine compartimenten dicht bij elkaar. Rond de anus kan een fistel ontstaan. In het gezicht wil men verspreiding en cosmetische schade voorkomen.

Wanneer kweek, echo, bloedonderzoek of scan nodig is

Niet elk abces hoeft gekweekt te worden. Bij een klein, ongecompliceerd huidabces dat goed wordt gedraineerd en daarna herstelt, voegt een kweek weinig toe. Een kweek wordt nuttiger bij terugkerende abcessen, ernstige infecties, verminderde afweer, verdenking op MRSA, falen van antibiotica of ziekenhuisopname.

Een echo kan helpen als niet duidelijk is of er pus zit. Echo-onderzoek gebruikt geluidsgolven om onder de huid te kijken. Bij een borstabsces of diepere zwelling kan de arts zo zien waar de puscollectie ligt en of drainage mogelijk is.

Bloedonderzoek wordt vooral gedaan wanneer iemand ziek is, koorts heeft, een diepe infectie wordt vermoed of in het ziekenhuis terechtkomt. Artsen kijken dan bijvoorbeeld naar CRP, een ontstekingswaarde in het bloed, en naar witte bloedcellen. Bij verdenking op een diep abces kan een CT-scan of MRI nodig zijn. Een CT-scan maakt met röntgenstraling dwarsdoorsneden van het lichaam; een MRI gebruikt magnetische velden en is vooral sterk in het tonen van weke delen.

Behandeling van een abces

Waarom drainage vaak belangrijker is dan antibiotica

Bij een rijp abces geldt een nuchtere medische waarheid: pus moet eruit. Antibiotica kunnen bacteriën remmen of doden, maar in een afgesloten pusruimte werken ze vaak minder goed. De druk blijft. Dood weefsel blijft. De pijn blijft. Daarom is drainage bij een duidelijk abces meestal de kern van de behandeling. Ook internationale medische voorlichting, zoals de NHS-informatie over huidabcessen, beschrijft dat sommige abcessen vanzelf verbeteren, maar dat behandeling door een arts nodig kan zijn, vooral wanneer drainage vereist is.⁵National Health Service. (2024). Skin abscess. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.nhs.uk/conditions/skin-abscess/

Dit is soms teleurstellend voor mensen die hopen op “gewoon een kuurtje”. Begrijpelijk. Een sneetje laten zetten klinkt onaangenaam. Toch geeft openen vaak snel verlichting, omdat de spanning van de huid afneemt. De pijn van een abces komt niet alleen door ontsteking, maar ook door druk.

Incisie en drainage: wat gebeurt er precies?

Bij incisie en drainage wordt de huid meestal plaatselijk verdoofd. Plaatselijke verdoving betekent dat alleen het gebied rond het abces gevoelloos wordt gemaakt. Daarna maakt de arts een kleine snede op de plek waar de pus het best kan aflopen. De pus wordt verwijderd. Soms wordt de holte voorzichtig gespoeld. Bij grotere abcessen kan tijdelijk een gaasje of drain achterblijven, zodat de opening niet te snel dichtvalt terwijl er nog vocht uit moet.

Na afloop krijg je vaak wondinstructies. De wond moet schoon blijven, maar mag meestal niet hermetisch worden afgesloten alsof zij nooit meer lucht mag zien. Soms moet verband dagelijks worden vervangen. Soms controleert de huisarts na één of enkele dagen. Bij pijn kun je meestal paracetamol gebruiken, tenzij je arts iets anders adviseert.

Het klinkt klein, maar de uitvoering vergt precisie. Een abces in het gezicht, aan de hand, rond de anus of bij de geslachtsdelen is geen plek voor huisvlijt. Daar kan drainage door een huisarts, chirurg, dermatoloog, gynaecoloog, tandarts of kaakchirurg nodig zijn, afhankelijk van locatie en ernst.

Wanneer antibiotica wél nodig zijn

Antibiotica zijn niet nutteloos bij abcessen, maar ze zijn niet altijd nodig. Na goede drainage van een klein, ongecompliceerd huidabces kan het lichaam vaak zelf verder opruimen. Antibiotica komen eerder in beeld bij:

• koorts of ziek zijn;
• uitgebreide roodheid rondom het abces;
• cellulitis rond de plek;
• verminderde afweer;
• diabetes met verhoogd risico;
• abces in gezicht, hand of geslachtsgebied;
• meerdere abcessen;
• zeer jonge of kwetsbare patiënten;
• onvoldoende herstel na drainage;
• verdenking op MRSA of bijzondere bacteriën.

In Nederland is flucloxacilline vaak eerste keus bij veel bacteriële huidinfecties wanneer antibiotica nodig zijn, omdat het goed werkt tegen gewone Staphylococcus aureus. Bij allergie, MRSA-verdenking of bijzondere omstandigheden kiest de arts anders. Het Farmacotherapeutisch Kompas noemt bij bacteriële huidinfecties flucloxacilline als eerste keus wanneer een oraal antibioticum geïndiceerd is.⁶Zorginstituut Nederland. (z.d.). Farmacotherapeutisch Kompas: bacteriële huidinfecties. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/bacteriele_huidinfecties

Slik een antibioticumkuur volgens voorschrift af, tenzij je arts zegt dat je moet stoppen. Krijg je huiduitslag, benauwdheid, hevige diarree of andere forse bijwerkingen, neem dan contact op. Bij allergische verschijnselen met zwelling van lippen, tong of keel, of benauwdheid, bel je direct spoedhulp.

Wat je zelf kunt doen en beter niet doet

Bij een klein, beginnend ontstoken bultje zonder koorts kun je warme kompressen proberen. Warmte kan de doorbloeding verbeteren en soms helpen dat een oppervlakkige ontsteking tot rust komt of spontaan doorbreekt. Gebruik een schone doek met warm water, niet kokend. Doe dit enkele keren per dag tien tot vijftien minuten.

Wat je beter niet doet:

• niet uitknijpen;
• niet met een naald prikken;
• niet snijden met een mesje;
• geen agressieve ontsmettingsmiddelen diep in een wond gieten;
• geen oude antibiotica van iemand anders gebruiken;
• geen trekzalf gebruiken op kwetsbare plekken zonder overleg;
• niet blijven afwachten bij koorts, snelle uitbreiding of hevige pijn.

Knijpen is verleidelijk. Je ziet pus en denkt: eruit ermee. Maar druk van buitenaf kan pus dieper het weefsel in duwen. Bovendien maak je de huid kapot op een ongecontroleerde manier. Dat is het medische equivalent van een deur intrappen terwijl er een sleutel bestaat.

Complicaties en herstel

Cellulitis, sepsis en verspreiding naar dieper weefsel

De meest voorkomende complicatie is uitbreiding naar omliggende huid en onderhuids weefsel. Dat heet cellulitis. De huid wordt rood, warm, pijnlijk en gezwollen, vaak zonder duidelijke begrenzing. Bij cellulitis kunnen antibiotica nodig zijn. Wanneer de infectie via bloed of lymfe verder trekt, kan iemand zieker worden.

Een zeldzame maar ernstige complicatie is necrotiserende fasciitis. Dat is een snel voortschrijdende infectie van bindweefsellagen onder de huid, waarbij weefsel afsterft. Necrose betekent weefselsterfte. Hevige pijn, snel toenemende zwelling, grauwe of paarse verkleuring, blaren, sufheid of ernstige ziekteverschijnselen zijn alarmsignalen. Dit is spoed.

Diepe abcessen kunnen omliggende organen of structuren beschadigen. Een hersenabces kan neurologische klachten geven, zoals hoofdpijn, sufheid, epileptische aanvallen of uitvalsverschijnselen. Een leverabces kan koorts, buikpijn en ernstig ziek zijn geven. Zulke beelden horen in het ziekenhuis.

Littekens, fistels en terugkerende abcessen

Na een abces kan een litteken achterblijven. Hoe groter de ontsteking en hoe langer de druk heeft bestaan, hoe groter die kans. Ook zelf knijpen of peuteren vergroot het risico op lelijke littekens.

Bij perianale abcessen kan een fistel ontstaan. Een fistel is een onnatuurlijk gangetje tussen twee oppervlakken, bijvoorbeeld tussen het anale kanaal en de huid naast de anus. Dat kan blijven lekken, terugkerende ontstekingen geven en chirurgische behandeling vragen.

Bij hidradenitis suppurativa kunnen onderhuidse gangen en littekenstrengen ontstaan. Dat maakt vroege herkenning belangrijk. Wie jarenlang denkt dat hij “gewoon steeds pech heeft met steenpuisten”, mist soms de kans op betere behandeling.

Herstel na openen of draineren

Na drainage neemt de druk vaak snel af. De roodheid en pijn moeten daarna geleidelijk verminderen. Een beetje wondvocht of pusverlies in de eerste dagen kan normaal zijn, zeker als de holte nog moet leeglopen. De huid sluit meestal van binnenuit. Dat betekent dat de wond niet te vroeg oppervlakkig moet dichtplakken terwijl er dieper nog ruimte zit.

Neem opnieuw contact op als:

• de pijn na drainage toeneemt in plaats van afneemt;
• de roodheid uitbreidt;
• je koorts krijgt;
• er vieze geur, veel pus of toenemende zwelling ontstaat;
• je je zieker gaat voelen;
• de wond na enkele dagen niet verbetert;
• hetzelfde abces steeds terugkomt.

Wanneer moet je de huisarts of spoedzorg bellen?

Gewone afspraak, dezelfde dag of direct hulp

Maak een afspraak bij de huisarts als je een pijnlijke, rode zwelling hebt die groter wordt, als er pus zichtbaar is, als de plek niet verbetert na enkele dagen, of als je vaker zulke ontstekingen krijgt. Een abces kleiner dan een erwt dat al minder pijnlijk wordt, kan soms rustig herstellen, maar blijf kijken naar verandering. Stilstand is niet altijd herstel.

Bel dezelfde dag de huisarts bij:

• koorts;
• snelle uitbreiding van roodheid;
• veel pijn of kloppende druk;
• een abces in gezicht, hand, lies, anus, borst of geslachtsgebied;
• diabetes;
• verminderde afweer;
• meerdere abcessen tegelijk;
• rode strepen vanaf de plek;
• een kind met een pijnlijk abces;
• een abces dat na eerdere behandeling terugkomt.

Zoek direct spoedhulp bij sufheid, verwardheid, benauwdheid, grauwe kleur, flauwvallen, hevige pijn die snel erger wordt, paarse of zwarte verkleuring van de huid, of zwelling in mond, kaak of hals met slik- of ademproblemen.

Extra voorzichtig bij kinderen, zwangerschap en kwetsbare afweer

Bij kinderen kan een infectie sneller indruk maken, en klachten zijn soms minder duidelijk. Een jong kind met koorts, sufheid, slecht drinken of een snel groeiende huidinfectie moet laagdrempelig beoordeeld worden.

Tijdens zwangerschap wil je infecties niet laten doorsudderen. Niet omdat elk abces direct gevaarlijk is voor het kind, maar omdat koorts, uitbreiding en medicijnkeuze zorgvuldigheid vragen. Bij borstvoeding en borstontsteking moet je eveneens tijdig overleggen, zeker bij een pijnlijke harde plek, koorts of onvoldoende verbetering.

Mensen met chemotherapie, afweerremmers, transplantatiemedicatie, onbehandelde hiv, ernstige nierziekte of slecht gereguleerde diabetes moeten eerder aan de bel trekken. Hun lichaam geeft soms minder duidelijke alarmsignalen terwijl de infectie ernstiger kan verlopen. Dat is precies de list van een gedempte afweer.

Abcessen voorkomen

Huidzorg, hygiëne en wondverzorging

Niet elk abces is te voorkomen. Toch kun je de kans verkleinen door kleine huidbeschadigingen serieus te nemen. Was wondjes met water, dek ze schoon af als ze schuren of lekken, en krab ontstoken plekjes niet open. Scheer met schoon materiaal en scheer niet over geïrriteerde huid. Draag bij terugkerende ontstekingen in liezen of oksels liever luchtige kleding die minder schuurt.

Handdoeken, scheermesjes en washandjes delen is onverstandig als iemand actieve pusinfecties heeft. Was textiel dat met pus in contact kwam voldoende heet, of volgens wasvoorschrift met hygiënisch wasmiddel. Handen wassen na wondverzorging blijft simpel, maar niet simplistisch. Het is één van die kleine beschavingsvormen waarop infectiepreventie rust.

Wat te doen bij steeds terugkerende abcessen

Terugkerende abcessen vragen om een bredere blik. De arts kan kijken naar diabetes, huidziekten, overgewicht, medicatie, MRSA-risico, dragerschap van Staphylococcus aureus, hygiënefactoren, werk- of sportcontacten en gezinsleden met vergelijkbare klachten. Soms is er sprake van herbesmetting binnen een huishouden. Soms zit de oorzaak in hidradenitis suppurativa. Soms is de huidbarrière door eczeem of scheren telkens beschadigd.

Bij recidieven kan een arts een kweek afnemen en eventueel een dekolonisatiebeleid bespreken. Dekolonisatie betekent dat geprobeerd wordt de bacterie tijdelijk of langduriger van huid en neus te verminderen, bijvoorbeeld met neuszalf en desinfecterende wasproducten. Doe dit niet op eigen houtje. Onjuist gebruik kan irritatie geven en resistentie bevorderen.

🪝Denkhaakje

Een abces is het bewijs dat het lichaam niet passief toekijkt. De afweer werkt, sluit af, ruimt op en probeert erger te voorkomen. Maar juist die afgrenzing maakt behandeling soms nodig. Pus die opgesloten zit, vraagt niet om stoer afwachten of driftig knijpen, maar om nuchtere beoordeling. Klein en oppervlakkig kan soms rustig herstellen. Groot, pijnlijk, terugkerend of ziekmakend moet gezien worden. De kwintessens is eenvoudig: een abces behandel je niet door de druk te negeren, maar door de oorzaak en de pusruimte serieus te nemen.

Een kindermishandelingszaak uit 1900

(…) Het kind had een abces. De moeder haalde de waschtobbe naar beneden, de knaap werd er in gelegd, en met een pennemes⁷Klein, scherp mesje, eertijds dienende om pennen te versnijden; klein mesje in een zakknipmes. Bron: Ensie. Wat is de betekenis van Pennemes? https://www.ensie.nl/betekenis/pennemes (ingezien op 10-7-2022). werd daarop het gezwel stuk gesneden. Lees hier verder.

Disclaimer

Dit artikel is bedoeld als algemene medische informatie en vervangt geen beoordeling door een arts. Een abces lijkt soms op een onschuldige bult, maar kan ook wijzen op een infectie die moet worden geopend, gedraineerd of met antibiotica behandeld. Neem contact op met de huisarts bij toenemende pijn, roodheid, zwelling, pus, koorts, een ziek gevoel, terugkerende abcessen of een abces in het gezicht, rond de anus, aan de hand, bij de geslachtsdelen of op de borst. Bel met spoed bij sufheid, benauwdheid, snel uitbreidende roodheid, rode strepen over de huid, hevige pijn, verwardheid of tekenen van bloedvergiftiging. Zelf uitknijpen, prikken of snijden is onverstandig; dat kan de infectie juist verergeren.

Geraadpleegde bronnen

• Farmacotherapeutisch Kompas. (z.d.). Bacteriële huidinfecties. Zorginstituut Nederland. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.farmacotherapeutischkompas.nl/bladeren/indicatieteksten/bacteriele_huidinfecties
• MSD Manual Professional Edition. (2024). Cutaneous abscess. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.msdmanuals.com/professional/dermatologic-disorders/bacterial-skin-infections/cutaneous-abscess
• MSD Manual Professional Edition. (2025). How to incise and drain an abscess. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.msdmanuals.com/professional/injuries-poisoning/how-to-do-skin-soft-tissue-and-minor-surgical-procedures/how-to-incise-and-drain-an-abscess
• National Health Service. (2024). Skin abscess. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.nhs.uk/conditions/skin-abscess/
• Nederlands Huisartsen Genootschap. (2024). NHG-Standaard Bacteriële huidinfecties. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/bacteriele-huidinfecties
• Thuisarts.nl. (z.d.). Ik heb een steenpuist. Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.thuisarts.nl/steenpuist/ik-heb-steenpuist
• Thuisarts.nl. (z.d.). Ik heb hidradenitis. Nederlands Huisartsen Genootschap. Geraadpleegd op 18 mei 2026, van https://www.thuisarts.nl/hidradenitis/ik-heb-hidradenitis

Reacties en ervaringen

Heb je zelf een abces gehad, bijvoorbeeld een steenpuist, tandabces, keelabces of een dieper gelegen abces na een operatie of ontsteking? Je ervaring kan andere lezers helpen om klachten eerder te herkennen en niet te lang door te lopen met pijn, zwelling of pusvorming. Deel gerust wat je merkte, hoe de diagnose werd gesteld en welke behandeling je kreeg. Let er wel op dat reacties pas na controle verschijnen; door de grote hoeveelheid spam kan dit soms enkele uren duren. Deel geen persoonlijke medische gegevens van anderen en plaats bij ernstige of snel verergerende klachten geen reactie, maar neem direct contact op met je huisarts of de huisartsenpost.