Gaatje in het borstbeen: sternaal foramen en xiphoïdaal foramen uitgelegd

Last Updated on 31 mei 2026 by M.G. Sulman

Een gaatje in het borstbeen klinkt al snel alarmerend, maar meestal gaat het om een aangeboren anatomische variant: een sternaal foramen, oftewel een kleine opening in het lichaam van het borstbeen, of een xiphoïdaal foramen, een opening in het zwaardvormig aanhangsel onderaan het borstbeen. Je merkt er doorgaans niets van; vaak wordt zo’n foramen toevallig gezien op een CT-scan of ander beeldvormend onderzoek. Toch is het geen volstrekt betekenisloos detail. Juist omdat achter het borstbeen het hart, het hartzakje, grote bloedvaten en delen van de longen liggen, kan zo’n opening medisch relevant worden bij diepe naaldprocedures, acupunctuur, beenmergpunctie of letsel aan de borstkas. Meestal geldt dus: geen paniek, wel precisie.

Gaatje in het borstbeen: wat wordt ermee bedoeld?

Een gaatje in het borstbeen klinkt al snel verontrustend. Alsof er iets kapot is. Alsof het borstbeen, dat stevige bot midden op je borst, ergens een gevaarlijke zwakke plek heeft. Meestal is dat niet zo. Bij een sternaal foramen, in Engelstalige medische literatuur vaak sternal foramen genoemd, gaat het om een aangeboren opening in het borstbeen. Aangeboren betekent: aanwezig sinds de ontwikkeling voor de geboorte, niet later ontstaan door een ongeluk of ziekte.

Een foramen is simpelweg een opening. Artsen gebruiken dat woord op allerlei plekken in het lichaam. Je schedel heeft foramina, je wervels hebben foramina en soms heeft ook het borstbeen zo’n opening. Dat klinkt bijzonderder dan het meestal is. Het lichaam is geen machinaal gefreesd object, maar levend weefsel dat groeit, sluit, verbeent en soms net een kleine variant overhoudt.

Bij een gaatje in het borstbeen gaat het vooral om twee varianten:

• een sternaal foramen: een opening in het lichaam van het borstbeen;
• een xiphoïdaal foramen: een opening in het zwaardvormig aanhangsel, het onderste puntje van het borstbeen.

Meestal geeft zo’n opening geen klachten. Vaak wordt zij toevallig ontdekt op een CT-scan, bijvoorbeeld wanneer iemand om een heel andere reden beeldvorming van de borstkas krijgt. Toch is het geen totaal gratuit anatomisch weetje. De opening zelf is doorgaans onschuldig, maar zij kan medisch relevant worden wanneer iemand met een naald of instrument in dat gebied werkt, zoals bij bepaalde puncties of acupunctuur.

Het borstbeen in het kort

Het borstbeen, medisch sternum genoemd, ligt midden aan de voorkant van je borstkas. Het vormt samen met de ribben een beschermende kooi rond hart, longen en grote bloedvaten. Je kunt het borstbeen bij jezelf voelen als de harde, platte structuur in het midden van je borst.

Het sternum bestaat uit drie hoofdonderdelen:

• het manubrium sterni, het bovenste deel, ter hoogte van de sleutelbeenderen;
• het corpus sterni, het langgerekte middendeel;
• het processus xiphoideus, oftewel het zwaardvormig aanhangsel, onderaan.

Het corpus sterni is het deel waarin een klassiek sternaal foramen meestal wordt beschreven. Het processus xiphoideus is juist berucht om zijn variatie. Bij de één is het klein en naar binnen gericht, bij de ander wat langer, gespleten, naar voren gebogen of voorzien van een kleine opening. De medische anatomie noemt dat varianten. Geen afwijking in de dramatische zin, eerder een variatie op het grondplan.

Sternal foramen als Engelse zoekterm

Voor Nederlandse lezers is sternaal foramen de betere term. Toch zul je in wetenschappelijke publicaties, radiologische verslagen en PubMed vooral de Engelse term sternal foramen tegenkomen. Dat is nuttig om te weten. Wie zelf verder zoekt in medische databases, vindt onder “sternal foramen” veel meer resultaten dan onder de Nederlandse vertaling.

Hetzelfde geldt voor xiphoïdaal foramen. In Engelstalige publicaties kom je meestal “xiphoid foramen” tegen. Xiphoid verwijst naar het zwaardvormig aanhangsel. Het Nederlandse xiphoïdaal betekent dus: behorend bij het xiphoid, oftewel bij het onderste puntje van het borstbeen.

Hoe ontstaat een sternaal foramen?

Een sternaal foramen ontstaat tijdens de aanleg van het borstbeen. Het borstbeen groeit bij het ongeboren kind niet als één kant-en-klaar bot. Het wordt gevormd uit meerdere aanlegstukken die allengs naar elkaar toe groeien en vervolgens verbenen. Verbening, medisch ossificatie, betekent dat kraakbeenachtig of bindweefselachtig weefsel geleidelijk bot wordt.

Wanneer die aanlegstukken niet volledig met elkaar versmelten, kan er een kleine opening achterblijven. Dat is de kwintessens van een sternaal foramen: een restopening door onvolledige fusie. Fusie betekent vergroeiing of samensmelting. In gewone taal: de botdelen sluiten niet helemaal aan.

Een overzichtsartikel beschrijft het sternaal foramen als een anatomische variant die ontstaat door onvolledige fusie van het kraakbenige borstbeen tijdens de vroege ontwikkeling.¹Choi, P. J., Iwanaga, J., & Tubbs, R. S. (2017). A comprehensive review of the sternal foramina and its clinical significance. Cureus, 9(12), e1929. https://doi.org/10.7759/cureus.1929

Dat klinkt ernstiger dan het meestal is. Veel mensen lopen hun hele leven met zo’n opening rond zonder het ooit te weten. Er is geen wond. Er is geen gat in de huid. Er is meestal ook geen pijn. Het gaat om een botvariant in de diepte.

Geen ziekte, maar een anatomische variant

Een sternaal foramen is in de regel geen ziekte. Het is ook geen teken dat het borstbeen “aan het oplossen” is. Het is geen kanker, geen infectie en geen breuk. Het is een aangeboren bouwvariant.

Dat onderscheid is belangrijk. Een borstbeenbreuk, medisch sternumfractuur, ontstaat door trauma, bijvoorbeeld een harde klap tegen de borstkas, een auto-ongeluk of soms reanimatie. Een sternaal foramen is er al veel eerder. Het ontstaat niet door tillen, hoesten, sporten of een verkeerde houding.

Ook osteolyse, dat is botafbraak, is iets anders. Daarbij wordt botweefsel werkelijk afgebroken, bijvoorbeeld door infectie, ontsteking of tumorprocessen. Bij een sternaal foramen ontbreekt op één plek bot omdat het daar tijdens de aanleg niet volledig gesloten is. Dat is een ander biologisch verhaal.

Sternaal foramen: opening in het lichaam van het borstbeen

Een sternaal foramen zit meestal in het corpus sterni, het lichaam van het borstbeen. Dat is het lange middendeel tussen het bovenste manubrium en het onderste zwaardvormig aanhangsel. De opening ligt vaak in de middellijn. Dat betekent: precies of vrijwel precies in het verticale midden van het borstbeen.

De vorm is vaak rond of ovaal. De grootte verschilt. In een overzichtsartikel wordt een gemiddelde diameter van ongeveer 6,5 millimeter genoemd, met de kanttekening dat studies hierin verschillen.²Choi, P. J., Iwanaga, J., & Tubbs, R. S. (2017). A comprehensive review of the sternal foramina and its clinical significance. Cureus, 9(12), e1929. https://doi.org/10.7759/cureus.1929

Zes millimeter klinkt klein, en dat is het ook. Toch is de locatie medisch interessant. Achter het borstbeen liggen namelijk structuren die je liever niet per ongeluk raakt: het hartzakje, het hart zelf, grote bloedvaten en delen van de longen. Het probleem zit dus niet in het bestaan van het gaatje, maar in de combinatie van een opening, een naald en onwetendheid.

Hoe vaak komt een sternaal foramen voor?

De cijfers lopen uiteen. Dat komt doordat studies verschillende groepen onderzoeken, verschillende beeldvorming gebruiken en soms ook sternale en xiphoïdale openingen onder één noemer brengen.

Een review noemt voor het sternaal foramen een voorkomen van ongeveer 2,5 tot 13,8 procent.³Choi, P. J., Iwanaga, J., & Tubbs, R. S. (2017). A comprehensive review of the sternal foramina and its clinical significance. Cureus, 9(12), e1929. https://doi.org/10.7759/cureus.1929 Een meta-analyse uit 2023, waarin gegevens van 16.666 personen werden samengenomen, keek naar foramina in het corpus sterni en in het xiphoid. De auteurs berekenden een gepoolde prevalentie van 8,9 procent voor een foramen in het sternum en/of xiphoid, 6,5 procent voor het corpus sterni en 2,9 procent voor het xiphoid.⁴Pasieka, P., Pasieka, P. M., Komosa, A., Barnowska, A., Pękala, J., Malinowski, K., & Tomaszewski, K. (2023). Prevalence and morphometry of sternal and xiphoid foramen: A meta-analysis on 16,666 subjects. Surgical and Radiologic Anatomy, 45(5), 623-635. https://doi.org/10.1007/s00276-023-03116-9

Dat betekent praktisch: het is niet zeldzaam zoals een exotische aangeboren afwijking zeldzaam kan zijn. Het komt vaak genoeg voor dat radiologen, anatomen, forensisch artsen en sommige behandelaars het moeten kennen.

Xiphoïdaal foramen: gaatje in het zwaardvormig aanhangsel

Een xiphoïdaal foramen is een opening in het processus xiphoideus, beter bekend als het zwaardvormig aanhangsel. Dat is het onderste deel van het borstbeen. Bij jonge mensen is dit deel vaak nog grotendeels kraakbenig. Bij volwassenen verbeent het geleidelijk, soms volledig, soms gedeeltelijk.

Het xiphoid is klein, maar anatomisch eigenzinnig. Het kan naar voren wijzen, naar achteren, gespleten zijn of een gaatje bevatten. Sommige mensen voelen het als een hard puntje onderaan het borstbeen en denken dan dat er een knobbel of afwijking zit. Vaak is het gewoon normale anatomie.

StatPearls beschrijft het processus xiphoideus als het kleinste en meest inferieure deel van het sternum, dus het onderste stukje van het borstbeen.⁵Anderson, B. W., Ekblad, J., & Bordoni, B. (2023). Anatomy, thorax, xiphoid process. StatPearls. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526082/

Een xiphoïdaal foramen zit dus niet in het grote middendeel van het borstbeen, maar in dat onderste aanhangsel. Dat verschil is geen pietluttigheid. De ligging bepaalt wat erachter ligt, hoe radiologen het benoemen en welke praktische betekenis het heeft.

Verschil tussen sternaal en xiphoïdaal foramen

Het verschil is eenvoudig, maar moet precies worden gezegd.

Een sternaal foramen zit in het borstbeen zelf, meestal in het corpus sterni. Een xiphoïdaal foramen zit in het processus xiphoideus, het zwaardvormig aanhangsel. Beide zijn openingen in bot of verbeend kraakbeen. Beide zijn meestal aangeboren of ontwikkelingsgebonden. Beide worden dikwijls toevallig gezien.

Toch is het sternaal foramen klinisch bekender, vooral omdat het bij een blind uitgevoerde sternumpunctie of diepe naaldbehandeling in de borstregio een risico kan vormen. Bij een blind uitgevoerde handeling ziet de behandelaar niet met beeldvorming waar de naald precies naartoe gaat. Dat hoeft bij veel gewone medische handelingen geen probleem te zijn, maar bij een opening in het borstbeen kan de gebruikelijke botweerstand ontbreken. De naald kan dan verder doorschieten dan verwacht.

Klachten: merk je iets van een gaatje in het borstbeen?

Meestal niet. Een sternaal foramen geeft doorgaans geen pijn, geen benauwdheid, geen hartkloppingen en geen zichtbaar gat aan de buitenkant. Je huid, bindweefsel en spieren liggen er gewoon overheen. Ook het borstbeen kan verder normaal stevig aanvoelen.

Veel mensen ontdekken het pas na een CT-scan. Bijvoorbeeld na een ongeval, bij onderzoek naar longklachten, bij verdenking op een longembolie of bij controle van een andere aandoening. Dan staat er ineens iets in het radiologieverslag als: “sternal foramen” of “xiphoid foramen”. Dat kan schrik geven. Een mens leest “foramen” en denkt al gauw: wat mankeert mij?

Vaak luidt het nuchtere antwoord: anatomisch gezien iets, medisch gezien meestal weinig.

Toch moet je pijn rond het borstbeen niet automatisch aan zo’n foramen toeschrijven. Pijn op de borst kan komen door spieren, ribgewrichten, maag en slokdarm, longen, hart, stress of een huidprobleem. Thuisarts noemt bij pijn op de borst onder meer hart, longen, slokdarm, maag, spieren en stress als mogelijke bronnen.⁶Thuisarts.nl. (z.d.). Pijn op de borst. Geraadpleegd op 31 mei 2026, van https://www.thuisarts.nl/pijn-op-borst

Verwarring met xifodynie

Een onderwerp dat dicht in de buurt ligt, is xifodynie. Dat is pijn rond het processus xiphoideus, het zwaardvormig aanhangsel. Mensen voelen dan pijn of druk onderaan het borstbeen. Soms straalt die pijn uit naar de bovenbuik, rug of borstkas. Dat kan verwarrend zijn, want die regio ligt precies tussen borst en buik in.

Xifodynie betekent niet automatisch dat er een xiphoïdaal foramen is. En andersom betekent een xiphoïdaal foramen niet dat je xifodynie krijgt. Het ene is een pijnsyndroom, het andere een anatomische opening. Ze kunnen in hetzelfde gebied zitten, maar zijn niet hetzelfde.

Een praktisch voorbeeld: iemand voelt een harde punt onderaan het borstbeen en heeft pijn bij bukken of na zwaar tillen. Dat kan xifodynie zijn, irritatie van het aanhechtingsgebied, spierpijn of drukgevoeligheid van het xiphoid. Een toevallig xiphoïdaal foramen op een scan bewijst dan nog niet dat dát de pijn veroorzaakt. Zo werkt diagnostiek niet. Een vondst op beeldvorming moet passen bij het verhaal, het lichamelijk onderzoek en de klachten.

Verwarring met een borstbeenbreuk

Een sternumfractuur, oftewel borstbeenbreuk, ontstaat meestal na een duidelijke klap of druk op de borstkas. Denk aan een verkeersongeluk met gordelletsel, een val, contactsport of reanimatie. Dan is er vaak pijn bij bewegen, hoesten, diep ademen of drukken op het borstbeen. Soms is aanvullend onderzoek nodig om te kijken of er ook letsel aan hart, longen of ribben is.

Een sternaal foramen ontstaat niet door trauma. Het is een aanlegvariant. Op een scan kan een foramen soms verwarrend lijken, zeker als iemand na een ongeval wordt onderzocht. Radiologen letten daarom op vorm, randen en ligging. Een glad begrensde, ronde of ovale opening in de middellijn past eerder bij een foramen. Een breuk heeft doorgaans een andere lijn, scherpere context en een traumatisch verhaal.

Forensisch kan dit eveneens van betekenis zijn. Een sternaal foramen kan bij botonderzoek lijken op een defect door letsel, bijvoorbeeld een schot- of steekverwonding. Juist daarom wordt de variant in forensische en radiologische literatuur genoemd.⁷Singh, A., et al. (2025). Sternal foramen mimicking gunshot injury: A forensic case report. Cureus. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12318371/

Wanneer is een gaatje in het borstbeen medisch relevant?

De opening zelf doet meestal niets. Zij zit daar. Stil, anatomisch, onopgemerkt. De medische betekenis ontstaat vooral wanneer iemand van buitenaf in dat gebied prikt, snijdt, duwt of behandelt.

Daarbij gaat het vooral om drie situaties:

• acupunctuur of dry needling in de borstregio;
• sternumpunctie of beenmergonderzoek;
• trauma, reanimatie of operatieve ingrepen aan de voorkant van de borstkas.

Bij al deze situaties is de kern hetzelfde: achter het borstbeen liggen kwetsbare structuren. Wanneer bot ontbreekt op een plek waar men bot verwacht, kan een naald dieper terechtkomen dan bedoeld.

Acupunctuur op de borstkas

Acupunctuur is bij veel mensen bekend als een behandeling met dunne naalden. Meestal gaat dat zonder ernstige problemen, mits zorgvuldig uitgevoerd. Maar diep prikken in de borstregio vraagt anatomische kennis. Dat geldt des te meer wanneer er een sternaal foramen aanwezig is.

In 1995 beschreef The Lancet een fatale harttamponade na acupunctuur door een aangeboren sternaal foramen.⁸Halvorsen, T. B., Anda, S. S., Naess, A. B., & Levang, O. W. (1995). Fatal cardiac tamponade after acupuncture through congenital sternal foramen. The Lancet, 345(8958), 1175. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(95)91004-2

Een harttamponade is een levensbedreigende situatie waarbij bloed of vocht zich ophoopt in het hartzakje, medisch pericard genoemd. Daardoor krijgt het hart steeds minder ruimte om zich te vullen. Het gevolg kan shock zijn: lage bloeddruk, bleekheid, benauwdheid, verwardheid en uiteindelijk circulatiestilstand. Simpel gezegd: het hart wordt van buitenaf in de knel gedrukt.

Dit soort complicaties is zeldzaam, maar de ernst is evident. Een zeldzame ramp blijft een ramp. Daarom hoort diepe naaldbehandeling boven het borstbeen niet achteloos te gebeuren.

Sternumpunctie en beenmergonderzoek

Bij een beenmergpunctie wordt met een naald beenmerg afgenomen. Beenmerg is het zachte weefsel binnenin bepaalde botten waar bloedcellen worden aangemaakt. Vroeger werd daarvoor soms het borstbeen gebruikt. Tegenwoordig wordt vaak gekozen voor het bekken, omdat dat in veel situaties veiliger en praktischer is.

Een sternumpunctie is een punctie van het sternum, dus het borstbeen. Wanneer daar een sternaal foramen zit, kan de gebruikelijke weerstand van bot ontbreken. Een naald kan dan verder gaan dan verwacht. De meta-analyse van Pasieka en collega’s noemt expliciet dat een sternaal foramen een bron kan zijn van verkeerde interpretatie bij beeldvorming en van levensbedreigende perforatie tijdens beenmergafname.⁹Pasieka, P., Pasieka, P. M., Komosa, A., Barnowska, A., Pękala, J., Malinowski, K., & Tomaszewski, K. (2023). Prevalence and morphometry of sternal and xiphoid foramen: A meta-analysis on 16,666 subjects. Surgical and Radiologic Anatomy, 45(5), 623-635. https://doi.org/10.1007/s00276-023-03116-9

Er zijn ook casussen beschreven van harttamponade na sternale punctie. Van Marum en collega’s rapporteerden twee patiënten met levensbedreigende harttamponade na een electieve sternumpunctie.¹⁰Van Marum, R. J., et al. (2001). Cardiac tamponade following sternal puncture in two patients. Netherlands Journal of Medicine, 59(1), 39-40. https://doi.org/10.1016/S0300-2977(01)00126-7

Dat betekent niet dat elke punctie gevaarlijk is. Het betekent wel dat kennis van anatomische varianten geen luxe is.

Trauma, reanimatie en operaties

Bij trauma of reanimatie kan het borstbeen zwaar belast worden. Tijdens borstcompressies bij reanimatie wordt herhaaldelijk druk uitgeoefend op het sternum. Dat kan ribbreuken of sternumfracturen veroorzaken, zeker bij oudere mensen of brozer bot. Een sternaal foramen is hierbij niet automatisch een probleem, maar het kan bij beeldvorming opduiken en verwarring geven.

Bij operaties of ingrepen aan de voorzijde van de borstkas is het eveneens nuttig dat artsen weten welke anatomische varianten aanwezig zijn. Een CT-scan laat dat doorgaans goed zien. Radiologen beschrijven zulke varianten vaak omdat zij praktisch relevant kunnen zijn, ook als de patiënt er niets van merkt.

Onderzoek: hoe wordt een sternaal of xiphoïdaal foramen ontdekt?

De meeste foramina worden ontdekt via beeldvorming. Beeldvorming betekent: technieken waarmee artsen in het lichaam kunnen kijken zonder direct te opereren. Denk aan röntgenfoto, CT-scan of MRI.

Een CT-scan, voluit computertomografie, maakt met röntgenstralen dunne dwarsdoorsneden van het lichaam. De computer bouwt daar gedetailleerde beelden van. Voor botstructuren is CT bijzonder bruikbaar. Een sternaal foramen is op CT vaak veel duidelijker te herkennen dan op een gewone röntgenfoto.

Duraikannu en collega’s beschrijven in een pictorial essay hoe multidetector-CT, afgekort MDCT, verschillende sternumvariaties kan tonen en waarom die variaties klinisch relevant kunnen zijn.¹¹Duraikannu, C., Noronha, O. V., & Sundarrajan, P. (2016). MDCT evaluation of sternal variations: Pictorial essay. Indian Journal of Radiology and Imaging, 26(2), 185-194. https://doi.org/10.4103/0971-3026.184417

Een gewone röntgenfoto kan soms aanwijzingen geven, maar is minder precies. Het borstbeen ligt op een lastige plek, met overlappende structuren van ribben, wervelkolom, hart en longen. Daarom wordt een klein foramen op een röntgenfoto gemakkelijk gemist of niet goed geduid.

MRI wordt minder vaak gebruikt voor dit specifieke doel. MRI, oftewel magnetic resonance imaging, gebruikt een sterk magneetveld en radiogolven. Het is nuttig voor weke delen, gewrichten, zenuwen en bepaalde ontstekings- of tumorvragen, maar voor een simpele botopening is CT meestal duidelijker.

Moet je een scan laten maken als je denkt dat je dit hebt?

Meestal niet. Zonder klachten en zonder geplande ingreep is er doorgaans geen reden om actief naar een sternaal foramen te zoeken. Medische beeldvorming doe je niet voor de aardigheid. CT gebruikt röntgenstraling; niet extreem veel bij moderne protocollen, maar genoeg om terughoudend te zijn wanneer er geen duidelijke medische vraag is.

Een scan kan zinvol zijn wanneer er andere redenen zijn: pijn na trauma, verdenking op een breuk, onverklaarde zwelling, afwijkende bevinding bij onderzoek of voorbereiding op een ingreep. Dan kijkt de arts niet alleen naar een mogelijk foramen, maar naar het hele klinische plaatje.

Een foramen is vaak een toevalsvondst. En een toevalsvondst moet je niet groter maken dan zij is. Geneeskunde is ook de kunst om niet ieder anatomisch detail tot existentiële crisis te verheffen.

PubMed en wetenschappelijke publicaties

Overzichtsartikelen

Wie in PubMed zoekt op “sternal foramen”, vindt vooral anatomische, radiologische en klinisch-anatomische publicaties. Een vaak aangehaald overzicht is dat van Choi, Iwanaga en Tubbs uit 2017. Zij bespreken het ontstaan, de ligging, het voorkomen en de klinische betekenis van sternale foramina. Hun kernpunt is nuchter: het sternaal foramen is doorgaans subklinisch, dus zonder klachten, maar kan relevant worden door de nabijheid van hart en longen bij blinde sternale ingrepen.¹²Choi, P. J., Iwanaga, J., & Tubbs, R. S. (2017). A comprehensive review of the sternal foramina and its clinical significance. Cureus, 9(12), e1929. https://doi.org/10.7759/cureus.1929

Subklinisch betekent: aanwezig zonder duidelijke klachten of symptomen. Je kunt dus een anatomische variant hebben zonder ziek te zijn.

Meta-analyse over prevalentie en afmetingen

De meta-analyse van Pasieka en collega’s uit 2023 is nuttig omdat zij gegevens uit meerdere studies samenneemt. Dat maakt de schatting robuuster dan één losse studie. De auteurs onderzochten het voorkomen, de afmetingen en de locatie van foramina in het corpus sterni en het processus xiphoideus. Zij benadrukken ook de relevantie voor radiologie, acupunctuur en beenmergprocedures.¹³Pasieka, P., Pasieka, P. M., Komosa, A., Barnowska, A., Pękala, J., Malinowski, K., & Tomaszewski, K. (2023). Prevalence and morphometry of sternal and xiphoid foramen: A meta-analysis on 16,666 subjects. Surgical and Radiologic Anatomy, 45(5), 623-635. https://doi.org/10.1007/s00276-023-03116-9

Prevalentie betekent: hoe vaak iets voorkomt in een bepaalde groep. Als een variant een prevalentie van 6 procent heeft, betekent dat grofweg dat 6 van de 100 onderzochte mensen die variant hebben. Niet als diagnose, maar als anatomische bevinding.

CT-studies naar sternumvarianten

CT-onderzoek heeft veel duidelijk gemaakt over sternumvarianten. Vroeger leerde men dit vooral uit skeletcollecties, anatomiezaal en autopsie. Tegenwoordig laten CT-scans bij levende mensen zien hoe vaak zulke variaties werkelijk voorkomen en hoe ze eruitzien.

Duraikannu en collega’s laten met MDCT-beelden zien dat kleine, asymptomatische sternumvarianten vrij goed herkenbaar zijn wanneer je weet waar je op moet letten.¹⁴Duraikannu, C., Noronha, O. V., & Sundarrajan, P. (2016). MDCT evaluation of sternal variations: Pictorial essay. Indian Journal of Radiology and Imaging, 26(2), 185-194. https://doi.org/10.4103/0971-3026.184417

Asymptomatisch betekent: zonder klachten. Een asymptomatisch sternaal foramen is dus een opening die wel zichtbaar is, maar geen merkbare problemen veroorzaakt.

Casussen over complicaties

Hier is een uitgebreidere versie, met iets meer uitleg over wat zo’n casus medisch bewijst en vooral wat zij níét bewijst.

Casusbeschrijvingen: zeldzaam, maar niet zonder betekenis

Casusbeschrijvingen zijn medische publicaties over één patiënt of een klein aantal patiënten. Ze bewijzen niet hoe vaak iets voorkomt. Daarvoor zijn grotere studies nodig, liefst met duidelijke aantallen, controlegroepen en statistiek. Een casus zegt dus niet: “dit gebeurt vaak.” Zij zegt wel: “dit kán gebeuren, en artsen moeten deze mogelijkheid kennen.”

Bij het sternaal foramen zijn vooral casussen rond acupunctuur en puncties van belang. De reden is anatomisch gezien vrij eenvoudig. Achter het borstbeen liggen geen vrijblijvende structuren. Daar bevinden zich onder meer het hart, het hartzakje, grote bloedvaten en delen van de longen. Normaal vormt het borstbeen een harde begrenzing. Een naald die op bot stuit, gaat niet zomaar verder. Maar bij een sternaal foramen ontbreekt op één plek juist die benige weerstand. Wie daar diep prikt zonder te weten dat er een opening zit, kan dieper komen dan bedoeld.

De bekendste casus is de fatale harttamponade na acupunctuur door een congenitaal sternaal foramen.¹⁵Halvorsen, T. B., Anda, S. S., Naess, A. B., & Levang, O. W. (1995). Fatal cardiac tamponade after acupuncture through congenital sternal foramen. The Lancet, 345(8958), 1175. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(95)91004-2 Congenitaal betekent aangeboren. Het sternaal foramen was dus geen wond, breuk of latere beschadiging, maar een anatomische opening die al sinds de ontwikkeling aanwezig was. De acupunctuurnaald kon via die opening dieper doordringen en uiteindelijk een levensbedreigende bloeding rond het hart veroorzaken.

Een harttamponade is een acute noodsituatie waarbij bloed of vocht zich ophoopt in het hartzakje, medisch het pericard. Dat hartzakje is een stevige omhulling rond het hart. Als daar snel bloed in terechtkomt, krijgt het hart minder ruimte om zich te vullen. Het kan dan niet meer goed pompen. De patiënt kan benauwd worden, bleek en klam aanvoelen, flauwvallen of in shock raken. In ernstige gevallen is snelle medische ingreep nodig om het vocht of bloed te verwijderen. Zonder behandeling kan het fataal verlopen.

Andere publicaties beschrijven harttamponade na acupunctuur in de borstregio, ook wanneer niet altijd expliciet is vastgesteld dat een sternaal foramen de precieze doorgangsroute was.¹⁶Chun, K. J., et al. (2014). Life-threatening cardiac tamponade: A rare complication of acupuncture. Journal of Cardiothoracic Surgery, 9, 61. https://doi.org/10.1186/1749-8090-9-61 Zulke publicaties laten vooral zien dat de borstregio een gebied is waar diepte ertoe doet. Een paar millimeter kan daar verschil maken tussen oppervlakkige behandeling en schade aan dieper gelegen structuren.

De les is dus niet dat acupunctuur in dit gebied altijd gevaarlijk is. Dat zou quatsch zijn. Veel acupunctuurbehandelingen verlopen zonder ernstige complicaties. De les is preciezer en medisch gezien nuttiger: diep prikken boven het borstbeen vraagt om goede kennis van de onderliggende anatomie. Een onbekend sternaal foramen kan de veiligheidsmarge kleiner maken. Juist daarom is voorzichtigheid geboden bij naaldbehandelingen op de middellijn van de borstkas, zeker wanneer iemand eerder op een CT-scan te horen heeft gekregen dat er een opening in het borstbeen zit.

Voor de gewone lezer is de praktische conclusie nuchter. Een sternaal foramen hoeft je dagelijks leven niet te veranderen. Je hoeft er niet angstig van te worden. Maar als je weet dat je zo’n opening hebt, meld het dan bij medische ingrepen, acupunctuur, dry needling of andere behandelingen waarbij in de borstregio wordt geprikt. Een klein anatomisch detail kan voor een behandelaar precies de informatie zijn die nodig is om veilig te werken.

Niet verwarren met ernstiger aangeboren afwijkingen

Een sternaal foramen is iets anders dan een sternale cleft (gespleten borstbeen). Een sternale cleft is een zeldzame aangeboren spleet in het borstbeen waarbij delen van het sternum niet goed zijn samengekomen. Dat kan veel zichtbaarder en medisch relevanter zijn, zeker bij grotere defecten.

Bij een gewoon sternaal foramen is er meestal sprake van een kleine, omschreven opening. Bij een cleft kan er een bredere spleet of duidelijke misvorming bestaan. Vaak wordt zoiets al vroeg in het leven opgemerkt.

Ook tumoren, infecties en ontstekingen van het borstbeen zijn andere categorieën. Een osteomyelitis, oftewel botinfectie, kan pijn, koorts en zwelling geven. Een bottumor kan eveneens pijn, zwelling of afwijkende beeldvorming veroorzaken. Dat zijn geen gewone foramina. Een goed radiologisch verslag maakt dat onderscheid.

Wanneer moet je naar de huisarts?

Een bekend sternaal of xiphoïdaal foramen zonder klachten vraagt meestal geen behandeling. Toch zijn er situaties waarin je wél contact opneemt met de huisarts of met spoedzorg.

Maak een afspraak bij de huisarts als je:

• terugkerende pijn rond het borstbeen hebt;
• een nieuwe zwelling, harde knobbel of zichtbare verandering voelt;
• pijn krijgt na een val, klap of ongeluk;
• pijn hebt bij diep ademen, hoesten of bewegen;
• ongerust bent door een radiologisch verslag dat je niet begrijpt;
• een bekende opening in het borstbeen hebt en een ingreep of naaldbehandeling in dat gebied overweegt.

Bel direct 112 bij pijn of druk op de borst met alarmsignalen, zoals zweten, misselijkheid, benauwdheid, flauwvallen of een zwaar drukkend gevoel dat niet wegtrekt. Thuisarts adviseert 112 te bellen bij pijn of zwaar drukgevoel op de borst in combinatie met zweten en misselijkheid.¹⁷Thuisarts.nl. (z.d.). Pijn op de borst. Geraadpleegd op 31 mei 2026, van https://www.thuisarts.nl/pijn-op-borst De NHG-Standaard Acuut coronair syndroom beschrijft dat klachten bij een acuut coronair syndroom ook zonder klassieke pijn op de borst kunnen optreden, bijvoorbeeld met dyspneu, zweten, misselijkheid of flauwvallen.¹⁸Nederlands Huisartsen Genootschap. (z.d.). NHG-Standaard Acuut coronair syndroom. https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-coronair-syndroom

Dyspneu betekent kortademigheid. Dat is niet hetzelfde als even buiten adem zijn na traplopen. Het gaat om een gevoel van benauwdheid of onvoldoende lucht krijgen, soms in rust.

Wat kun je zelf doen bij een bekende toevalsvondst?

Als op een CT-scan staat dat je een sternaal foramen of xiphoïdaal foramen hebt, is de eerste stap eenvoudig: vraag je arts of radioloog wat het in jouw situatie betekent. Vaak is het antwoord: niets doen.

Wel zijn er een paar praktische punten:

• Bewaar het radiologieverslag in je medische gegevens.
• Meld het bij ingrepen aan de voorkant van de borstkas.
• Wees terughoudend met diepe acupunctuur of dry needling boven het borstbeen.
• Ga niet zelf op de plek duwen of “testen” of het borstbeen zwak is.
• Koppel pijnklachten niet automatisch aan het foramen; laat klachten beoordelen op hun eigen merites.

Dat laatste is belangrijk. Mensen hebben de neiging een gevonden afwijking meteen tot hoofdverdachte te maken. Soms klopt dat. Vaak niet. Een toevalsvondst heet niet voor niets een toevalsvondst.

Wordt een sternaal foramen behandeld?

Neen, meestal niet. Er is geen pil, brace of oefening nodig om een sternaal foramen “te genezen”. Operatief sluiten is in gewone situaties niet aan de orde. Het risico van behandelen zou dan groter zijn dan het probleem zelf.

Behandeling is alleen aan de orde wanneer er een ander probleem speelt: een breuk, infectie, tumor, ernstige pijnklacht of complicatie na een ingreep. Dan behandel je dat probleem, niet het foramen als los anatomisch verschijnsel.

Bij xifodynie kan behandeling bijvoorbeeld bestaan uit geruststelling, pijnstilling, aanpassing van belasting, fysiotherapeutische beoordeling of soms gerichte injectie, afhankelijk van oorzaak en ernst. Maar dat is een ander spoor dan het simpele bestaan van een xiphoïdaal foramen.

Wat betekent dit voor sport, werk en dagelijks leven?

Een sternaal of xiphoïdaal foramen betekent meestal niet dat je minder mag sporten, werken, tillen of bewegen. Het borstbeen functioneert doorgaans normaal. De ribbenkast blijft stevig. Het hart ligt niet ineens “open”. Dat beeld mag meteen de prullenbak in.

Bij contactsport of zwaar werk gelden dezelfde regels als voor iedereen: bescherm je borstkas, bouw belasting verstandig op en laat aanhoudende pijn beoordelen. Als je een harde klap op de borst krijgt en daarna flinke pijn, benauwdheid, duizeligheid of druk op de borst ervaart, is dat geen moment voor stoerheid. Dan telt de klacht, niet je anatomische variant.

Veelgestelde vragen

Is een sternaal foramen gevaarlijk?

Meestal niet. Het is doorgaans een onschuldige anatomische variant. Gevaar ontstaat vooral bij diepe naaldprocedures of ingrepen in het gebied, omdat achter het borstbeen vitale structuren liggen.

Kun je een sternaal foramen voelen?

Meestal niet. Het gaat om een opening in het bot onder huid, vetweefsel en bindweefsel. Wat mensen onderaan het borstbeen voelen, is vaker het processus xiphoideus, het zwaardvormig aanhangsel.

Is een xiphoïdaal foramen hetzelfde?

Nee. Een xiphoïdaal foramen zit in het zwaardvormig aanhangsel. Een sternaal foramen zit in het lichaam van het borstbeen. Ze lijken op elkaar als type variant, maar de locatie verschilt.

Kan het pijn op de borst veroorzaken?

Gewoonlijk niet. Pijn op de borst heeft veel mogelijke oorzaken. Spieren, ribgewrichten, maag, slokdarm, longen, hart en stress kunnen allemaal meedoen. Een toevallig gevonden foramen is niet automatisch de verklaring.

Moet acupunctuur boven het borstbeen worden vermeden?

Diepe naaldbehandeling boven het borstbeen vraagt voorzichtigheid. Wie weet dat hij een sternaal foramen heeft, doet er verstandig aan dit te melden aan arts of behandelaar. De literatuur beschrijft zeldzame, maar ernstige complicaties bij naaldpenetratie door een sternaal foramen.¹⁹Halvorsen, T. B., Anda, S. S., Naess, A. B., & Levang, O. W. (1995). Fatal cardiac tamponade after acupuncture through congenital sternal foramen. The Lancet, 345(8958), 1175. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(95)91004-2

Is het erfelijk?

Daarover is geen eenvoudige publieksregel te geven. Sternale foramina ontstaan tijdens de ontwikkeling van het borstbeen. Voor de meeste mensen heeft het geen praktische erfelijkheidsbetekenis. Het is geen aandoening waarbij familieleden standaard onderzocht moeten worden.

Slot: klein anatomisch detail, grote context

Een sternaal foramen of xiphoïdaal foramen is geen ziekte, geen breuk en door de bank genomen geen voorbode van narigheid. Het is een opening die tijdens de ontwikkeling is blijven bestaan. De meeste mensen merken er niets van, en dat blijft meestal zo.

Toch verdient het onderwerp meer dan een achteloze voetnoot. Het borstbeen ligt boven structuren die je niet wilt raken: hart, hartzakje, longen en grote vaten. Een klein foramen verandert het dagelijks leven niet, maar kan de veiligheidsmarge bij een diepe punctie of naaldbehandeling wél verkleinen. Precies daar zit de praktische betekenis.

Geen paniek dus. Wel precisie. Een lichaam hoeft niet volmaakt symmetrisch te zijn om gezond te functioneren, maar wie in dat lichaam prikt, snijdt of onderzoekt, moet weten waar de openingen zitten.

Disclaimer

Dit artikel is bedoeld als algemene medische informatie en vervangt geen persoonlijk advies van een arts. Een sternaal foramen of xiphoïdaal foramen is meestal een onschuldige anatomische variant, maar pijn op de borst, benauwdheid, flauwvallen, druk op de borst, klachten na een val of klap, of een nieuwe zwelling rond het borstbeen moeten altijd serieus worden genomen. Neem bij twijfel contact op met je huisarts. Bel direct 112 bij hevige of drukkende pijn op de borst, zeker wanneer die samengaat met zweten, misselijkheid, kortademigheid, bleekheid of een gevoel van dreigend flauwvallen.

Geraadpleegde bronnen

• Anderson, B. W., Ekblad, J., & Bordoni, B. (2023). Anatomy, thorax, xiphoid process. In StatPearls. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK526082/
• Choi, P. J., Iwanaga, J., & Tubbs, R. S. (2017). A comprehensive review of the sternal foramina and its clinical significance. Cureus, 9(12), e1929. https://doi.org/10.7759/cureus.1929
• Chun, K. J., Lee, S. G., Son, B. S., Kim, D. H., & Hong, J. M. (2014). Life-threatening cardiac tamponade: A rare complication of acupuncture. Journal of Cardiothoracic Surgery, 9, 61. https://doi.org/10.1186/1749-8090-9-61
• Duraikannu, C., Noronha, O. V., & Sundarrajan, P. (2016). MDCT evaluation of sternal variations: Pictorial essay. Indian Journal of Radiology and Imaging, 26(2), 185-194. https://doi.org/10.4103/0971-3026.184417
• Halvorsen, T. B., Anda, S. S., Naess, A. B., & Levang, O. W. (1995). Fatal cardiac tamponade after acupuncture through congenital sternal foramen. The Lancet, 345(8958), 1175. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(95)91004-2
• Nederlands Huisartsen Genootschap. (z.d.). NHG-Standaard Acuut coronair syndroom. Geraadpleegd op 31 mei 2026, van https://richtlijnen.nhg.org/standaarden/acuut-coronair-syndroom
• Pasieka, P., Pasieka, P. M., Komosa, A., Barnowska, A., Pękala, J., Malinowski, K., & Tomaszewski, K. (2023). Prevalence and morphometry of sternal and xiphoid foramen: A meta-analysis on 16,666 subjects. Surgical and Radiologic Anatomy, 45(5), 623-635. https://doi.org/10.1007/s00276-023-03116-9
• Thuisarts.nl. (z.d.). Pijn op de borst. Geraadpleegd op 31 mei 2026, van https://www.thuisarts.nl/pijn-op-borst
• Van Marum, R. J., et al. (2001). Cardiac tamponade following sternal puncture in two patients. Netherlands Journal of Medicine, 59(1), 39-40. https://doi.org/10.1016/S0300-2977(01)00126-7

Reacties en ervaringen

Heb je zelf te horen gekregen dat je een sternaal foramen of xiphoïdaal foramen hebt, bijvoorbeeld na een CT-scan of ander onderzoek? Je kunt je ervaring hieronder delen. Vermeld liever geen privacygevoelige medische gegevens, zoals volledige uitslagen, namen van artsen of patiëntnummers. Reacties worden vooraf gecontroleerd om spam, reclame en onjuiste medische claims te weren; daardoor kan het soms enkele uren duren voordat je reactie zichtbaar wordt.