Misselijk en moe: wat zijn de oorzaken?

Last Updated on 28 februari 2026 by M.G. Sulman

We leven in een gehaaste maatschappij met stress op het werk of we slapen ’s nachts weinig door de kinderen. Vooral combinatiestress speelt ons parten: werk en gezin. Er zijn al met al veel factoren die ervoor kunnen zorgen dat je slecht slaapt. De gevolgen zijn zowel geestelijk als lichamelijk voelbaar. Naast een gevoel van uitputting en moeheid, een slecht humeur, minder stresstolerantie en brandende ogen, kan ook misselijkheid optreden. Bij een ernstig of langdurig slaaptekort raakt je lichaam uit balans. Onder meer je maag-darmkanaal kan dan van streek zijn, wat kan leiden tot misselijkheid of maagpijn. Er kunnen echter ook andere oorzaken aanwezig zijn voor aanhoudende vermoeidheid in combinatie met misselijkheid. Het is mogelijk dat je op bepaalde medicijnen reageert met deze klachten als nare bijwerkingen. Maar er kunnen ook ziekten achter schuilgaan, waaronder chronisch nierfalen, leverziekte of een verstoorde schildklierdisfunctie.

Misselijk en moe

Voel je je de hele tijd misselijk en moe, maar weet je niet waarom? Braken en misselijkheid worden vanuit de hersenen (het braakcentrum) aangestuurd. Het duidt op een gevoel van onbehagen en ongemak in de bovenbuik met een onvrijwillige drang om te braken. Moeheid of vermoeidheid is een term die wordt gebruikt om een algemeen gevoel van vermoeidheid en/of een gebrek aan energie te beschrijven. Je mist de energie die je nodig hebt om je dagelijkse activiteiten te verrichten.

Je ziek en moe voelen zijn klachten die vaak afzonderlijk optreden, maar soms kunnen beide tegelijkertijd toeslaan. Dit kan te wijten zijn aan een aantal factoren, waaronder je dieet en leefstijl, emotionele en psychische factoren of een onderliggende medische aandoening. Veel oorzaken van misselijkheid en moeheid zijn goed te behandelen en de symptomen worden beter als je de oorzaak hebt aangepakt.

Oorzaken van misselijkheid en moeheid

Veelvoorkomende oorzaken van de combinatie misselijkheid en moeheid zijn:

Voeding en leefstijl

Het voedsel dat je eet en je dagelijkse gewoonten, kunnen misselijkheid en vermoeidheid veroorzaken zonder dat je het door hebt. Als je bijvoorbeeld dag-in-dag-uit te veel koffie of alcohol drinkt, kun je op de lange termijn energie verliezen en kun je je moe en misselijk gaan voelen.

Mensen die te veel koffie drinken – dat wil zeggen meer dan zes kopjes per dag – of die ’s avonds koffie drinken, vallen later in slaap en worden de volgende ochtend minder fit en minder uitgerust wakker. Voor alcohol geldt hetzelfde. je valt met een slaapmutsje op weliswaar sneller in slaap, maar de slaap is minder diep en je slaapt onrustig. Alcohol vertraagt het begin van de REM-slaap en vermindert deze ook. Dat is niet best, want de REM-slaap is zonder twijfel een essentiële slaapfase. So don’t mess it up.

Een verstoring van het slaap-waakritme kan ook komen door een jetlag. Deze verstoring ontstaat wanneer je verschillende tijdzones passeert. Andere factoren die je slaap kunnen verstoren, zijn het overslaan van maaltijden, niet genoeg slaap krijgen, te laat naar bed gaan en te veel of te weinig bewegen.

Wat je eet heeft invloed op je darmen en spijsvertering, de aanmaak van slaaphormonen en je bloedsuikerspiegel. gezond en gevarieerd eten is ontzettend belangrijk voor een goede nachtrust.

Kortom, als je misselijk en erg moe voelt, is het de moeite waard om je voeding en leefstijl onder de loep te nemen.

Buikgriep

Buikgriep (gastro-enteritis) duidt op een maagdarminfectie. De binnenkant van je maag en darmen is met slijmvlies bekleed. Bij buikgriep is dit slijmvlies ontstoken. Vaak is de boosdoener een virus, soms een bacterie. Buikgriep veroorzaakt niet alleen vermoeidheid en misselijkheid, het kan ook andere symptomen veroorzaken, zoals braken, diarree en buikkrampen.

vaak is het norovirus de boosdoener. Dit virus is erg besmettelijk. Het zit in ontlasting en braaksel van iemand die het virus bij zich heeft. De tijd tussen besmet raken en ziek worden – de incubatietijd – is 1 tot 3 dagen.

Maag- en spijsverteringsproblemen (zonder infectie)

Niet alle misselijkheid komt door een virus of buikgriep. Soms ligt de oorzaak dieper, in de spijsvertering zelf. Je maag is dan niet ziek van buitenaf, maar van binnenuit ontregeld. Een veelvoorkomende boosdoener is gastritis, een ontsteking van het maagslijmvlies. Die kan ontstaan door stress, veel koffie of alcohol, of door langdurig gebruik van pijnstillers zoals ibuprofen. De maag raakt dan geïrriteerd, wat zich uit in een branderig gevoel, een opgeblazen buik en aanhoudende misselijkheid.

Een andere mogelijkheid is refluxziekte (ook wel GERD genoemd). Daarbij stroomt maagzuur terug naar de slokdarm. Dat kan niet alleen brandend maagzuur geven, maar ook een zeurende misselijkheid, vooral ’s ochtends of na het liggen.

Soms is de maag juist té traag: bij gastroparese (vertraagde maaglediging) blijft het eten te lang in de maag liggen. Het gevolg is een vol gevoel na een paar happen, boeren, misselijkheid en vermoeidheid. Deze stoornis komt vaker voor bij mensen met diabetes of na een maagoperatie.

📌 Voorbeeld: wie door stress dagenlang op adrenaline leeft, eet gehaast, slaapt slecht en krijgt een maag die daar allengs van in opstand komt. De misselijkheid is dan geen ziekte op zich, maar het stille protest van een overbelaste spijsvertering.

Psychische factoren: stress, angst en depressie

Psychische factoren, zoals stress en angst, kunnen soms lichamelijke symptomen zoals misselijkheid en vermoeidheid veroorzaken. Maar je kan ook last krijgen van hartkloppingen, een gejaagd gevoel, een hoge bloeddruk en veel zweten. Overmatige en/of aanhoudende stress kan ook leiden tot psychische klachten zoals slaapproblemen en moeheid, somberheid en psychose.

Chronisch vermoeidheidssyndroom (CVS)

Men spreekt van CVS als je al 6 maanden of langer achter elkaar erg moe bent. Jij noch je arts weten waarom je zo moe bent. Rusten helpt niet tegen de moeheid. Naast vermoeidheid kun je merken dat je misselijkheid en andere symptomen hebt, zoals hoofdpijn, slaapproblemen en gewrichts- of spierpijn.

Zwangerschap

Vermoeidheid en misselijkheid zijn veelvoorkomende klachten tijdens de vroege zwangerschap, dus in het eerste trimester. Dit is meestal te wijten aan de hormonale veranderingen als gevolg van de zwangerschap. De beruchte ochtendmisselijkheid verdwijnt vaak na het eerste trimester. Ruim de helft van de vrouwen is na een periode van 14 weken niet meer misselijk. Na 20 weken zwangerschap is de misselijkheid bij grofweg 9 op de 10 vrouwen verdwenen. Sommige vrouwen blijven echter hun gehele zwangerschap misselijk. gelukkig komt dat niet vaak voor.

Postvirale vermoeidheid en herstel na infectie

Na een stevige griep, keelontsteking of virus als Pfeiffer of COVID-19 kan je lichaam nog wekenlang uit balans blijven. Zelfs als de koorts allang verdwenen is, blijft er soms een vreemde loomheid hangen; je bent moe, snel duizelig en hebt geen eetlust. Dit verschijnsel heet postvirale vermoeidheid.

Tijdens een infectie is het immuunsysteem volop aan het werk. Het verbruikt energie, tast spierreserves aan en verstoort tijdelijk je hormoonhuishouding. Na afloop moet het lichaam herstellen; het immuunsysteem keert terug in ruststand, de spieren bouwen zich weer op en de darmen zoeken hun evenwicht. Dat proces kan weken, soms maanden duren.

Wie te vroeg weer alles wil doen, merkt dat de klachten terugkeren: misselijkheid, hoofdpijn, trillerigheid en extreme moeheid. De sleutel ligt in gedoseerd herstel – niet stilzitten, maar ook niet forceren.

📌 Voorbeeld: iemand die na corona weer aan het werk gaat “omdat het wel zal meevallen”, voelt zich na twee dagen opnieuw beroerd. Het virus is weg, maar het lichaam is nog niet klaar. Zoals een storm het landschap niet in één nacht heeft hersteld, zo vraagt ook het immuunsysteem tijd om zijn evenwicht terug te vinden.

Misselijk, moe en ongesteld

Hormonale veranderingen

Misselijkheid en moeheid tijdens je menstruatie zijn vaak te wijten aan hormonale veranderingen.

Zware menstruatiebloedingen zorgen er vaak voor dat vrouwen zich moe voelen. Deze menstruatiemoeheid is een normaal verschijnsel vanwege de daling van de oestrogeenspiegels, die optreedt rond deze periode in je menstruatiecyclus. Je energieniveau zal vaak binnen een paar dagen weer normaliseren als je hormoonspiegels weer beginnen te stijgen.

Veel vrouwen hebben ook frequent last van misselijkheid als ze ongesteld zijn. Dit kan te wijten zijn aan hormonale veranderingen tijdens de menstruatiecyclus. Veel vrouwen ervaren bijkomende symptomen zoals menstruatiekrampen, hoofdpijn en andere klachten die de misselijkheid nog erger kunnen maken.

Dysmenorroe

Dysmenorroe is het optreden van extreme pijn en/of krampen tijdens de menstruatie. Dit is de meest voorkomende oorzaak van menstruatiemisselijkheid.

Premenstrueel syndroom (PMS)

Bij het premenstrueel syndroom krijg je elke keer lichamelijke en psychische klachten voordat je ongesteld wordt. De symptomen treden meestal een week of twee voor je menstruatie op en verdwijnen een paar dagen daarna. Je kunt last krijgen van krampen, misselijkheid, diarree, een opgeblazen gevoel, hoofdpijn, rugpijn, gevoelige borsten, obstipatie en stemmingswisselingen.

Premenstruele dysfore stoornis (PMDD)

Premenstruele dysfore stoornis is de term voor ernstige PMS die je dagelijks leven ernstig verstoort. de symptomen zijn onder meer stemmingswisselingen, woede, depressieve gevoelens en angsten. Deze klachten ontstaan als gevolg van de natuurlijke stijging en daling van oestrogeen en progesteron. PMDD treft ongeveer 5% van de vrouwen.

Endometriose

Endometriose is een aandoening waarbij weefsel dat lijkt op het slijmvlies van de baarmoeder (het zogeheten endometrium) zich buiten de baarmoeder bevindt. De meeste vrouwen met endometriose klagen over een zeer pijnlijke menstruatie, zware buikpijn en darmpijn of uitstralende pijnklachten naar been of rug. Ernstige gastro-intestinale klachten, waaronder obstipatie, diarree, misselijkheid en braken worden ook gemeld bij tieners met endometriose. Er zijn opvallend veel vrouwen met endometriose die ook last hebben van vermoeidheid, soms zelfs extreme vermoeidheid.

Bekkenontsteking (PID)

Bekkenontsteking of pelvic inflammatory disease (PID) is een infectie van het bovenste voortplantingsstelsel. Het gebeurt vaak als gevolg van een seksueel overdraagbare aandoening (soa) die zich in het lichaam verspreidt. De meest voorkomende soa’s die verantwoordelijk zijn voor PID zijn chlamydia en gonorroe. PID kan ook worden veroorzaakt door bacteriën die na de bevalling binnenkomen.

Mogelijke klachten zijn buik- of bekkenpijn, onregelmatige menstruatie, abnormale vaginale afscheiding, pijn tijdens seks en pijnlijk urineren ervaren. Als je misselijkheid, braken, koorts of koude rillingen ervaart, is de situatie ernstig en dien je direct een arts te raadplegen.

Neurologische problemen

Bepaalde neurologische problemen kunnen leiden tot misselijkheid en moeheid en andere klachten, zoals:

Migraine

Veel mensen met migraine noemen vermoeidheid als klacht, soms zelfs als ergste klacht. Naast de hoofdpijn, die hevig is, komt vaak ook misselijkheid en braken voor.

Hersenschudding

Door een stoot of klap op het hoofd, kun je een hersenschudding oplopen. De symptomen van een hersenschudding zijn eerst vaak hoofdpijn en misselijkheid en dit gaat soms gepaard met braken. Andere klachten zijn duizeligheid, vermoeidheid, traag denken, problemen met concentreren en onthouden.

Hersentumor

Een hersentumor komt niet vaak voor. Het kan vermoeidheid en misselijkheid veroorzaken, evenals andere symptomen zoals hoofdpijn, geheugenproblemen, toevallen en een verandering in je gedrag.

Hormonale onevenwichtigheden

Soms kunnen misselijkheid en vermoeidheid een teken zijn dat bepaalde hormonen in je lichaam hoger of lager zijn dan zou moeten. Een voorbeeld hiervan is de ziekte van Addison, die ontstaat door een ontsteking in de bijnieren. Hierdoor maken de bijnieren te weinig van verschillende hormonen. De symptomen ontwikkelen zich meestal langzaam en zijn onder meer vermoeidheid, gebrek aan energie, verlies van eetlust en gewichtsverlies, misselijkheid, etc.

Vitaminen en mineralen

Te weinig of juist te veel van bepaalde vitaminen of mineralen, kan soms ook leiden tot moeheid en misselijkheid. Een voorbeeld is hypercalciëmie. Hierbij heb je te veel calcium in je bloed heeft. Veelvoorkomende symptomen bij een te hoog calciumgehalte zijn onder andere misselijkheid, obstipatie, dorst, diarree en braken.

Moeheid en misselijkheid kunnen ook duiden op een vitamine B12-tekort.

Bloedarmoede (anemie)

Bloedarmoede betekent letterlijk dat je te weinig rode bloedcellen of te weinig hemoglobine hebt – het eiwit dat zuurstof door het lichaam vervoert. Daardoor krijgen je organen minder zuurstof en voel je je futloos, duizelig en soms misselijk, alsof je voortdurend te weinig lucht krijgt.

De meest voorkomende vorm is ijzergebreksanemie. Die kan ontstaan door eenzijdige voeding, langdurige menstruaties of bloedverlies in de darmen. Ook een tekort aan vitamine B12 of foliumzuur kan bloedarmoede veroorzaken; dat komt vaker voor bij veganisten of bij mensen met maag- of darmproblemen, zoals coeliakie.

Typische klachten zijn bleke huid, koude handen, hoofdpijn, kortademigheid en hartkloppingen bij inspanning. De misselijkheid ontstaat doordat het lichaam in een energietekort belandt: het spijsverteringskanaal krijgt minder zuurstof, waardoor eten minder goed wordt verdragen.

📌 Voorbeeld: een jonge vrouw met hevige menstruaties merkt dat ze bij het traplopen duizelig wordt en snel buiten adem is. Ze voelt zich slap en wat misselijk na het eten. Bloedonderzoek toont een laag ijzergehalte – het stille bewijs dat haar vermoeidheid letterlijk uit haar bloed verdwijnt.

Klierkoorts

Klierkoorts ofwel de ziekte van Pfeiffer kan onder meer de volgende klachten geven:

• koorts en rillingen
• keelpijn
• hoofdpijn
• misselijkheid
• lymfeklieren in de hals, oksels, en liezen worden dikker en doen pijn
• soms geel zien van de huid en het oogwit (geelzucht)
• moeheid, soms wel 6 maanden of langer

Medicatie- en intoxicatiegerelateerde oorzaken

Soms is het niet een ziekte, maar juist de behandeling die misselijkheid en moeheid veroorzaakt. Veel medicijnen kunnen het maag-darmkanaal prikkelen of de stofwisseling vertragen. Bekende voorbeelden zijn pijnstillers zoals ibuprofen en naproxen (die het maagslijmvlies irriteren), antibiotica (die de darmflora verstoren) en antidepressiva of anticonceptiepillen, die via hormonale veranderingen invloed hebben op eetlust en energieniveau.

Ook ontwenningsverschijnselen kunnen een rol spelen. Wie plots stopt met cafeïne of nicotine, merkt soms hoofdpijn, prikkelbaarheid en een wee gevoel in de maag. Het lichaam protesteert dan tegen de plotselinge rust.

Daarnaast kunnen sommige stoffen in het lichaam worden opgebouwd tot een giftige last. Een teveel aan alcohol, zware metalen (zoals lood) of bepaalde kruidenpreparaten met stimulerende extracten kan leiden tot vermoeidheid, duizeligheid en misselijkheid.

📌 Voorbeeld: iemand gebruikt wekenlang pijnstillers tegen rugklachten en merkt dat hij steeds vaker een bittere smaak in de mond en een misselijk gevoel heeft. Niet zijn maag, maar de pillen zelf zijn de boosdoener – een subtiele vergiftiging die pas verdwijnt als het lichaam de balans hervindt.

Bloedsuiker- en bloeddrukschommelingen

Een plotselinge daling van je bloedsuikerspiegel (hypoglykemie) kan je lichaam flink ontregelen. Het ontstaat vaak wanneer je maaltijden overslaat, te weinig eet of te veel snelle suikers gebruikt waardoor je glucose eerst piekt en daarna inzakt. Je voelt je dan slap, duizelig, misselijk en begint soms te zweten of te trillen. Je hersenen merken als eerste dat er te weinig brandstof is – en reageren met een alarmsignaal dat je dwingt iets te eten.

Ook lage bloeddruk kan dezelfde klachten veroorzaken. Wie te weinig drinkt, bij warm weer veel zweet of te snel opstaat, kan plots licht in het hoofd worden en misselijk worden. Het lichaam krijgt dan tijdelijk te weinig bloedtoevoer naar de hersenen en het evenwichtsorgaan reageert daar heftig op.

📌 Voorbeeld: iemand volgt een streng dieet, eet pas laat op de dag en merkt bij het opstaan een draaierig gevoel en misselijkheid. Niet zijn maag, maar zijn bloedsuiker en bloeddruk maken een duikvlucht. Een boterham en een glas water doen vaak meer wonderen dan een pil.

Wat te doen?

Als je je ziek voelt door uitputting, helpt maar één ding: bijtanken, ontstressen en slapen. Een volwassen man of vrouw van 24 jaar en ouder heeft tussen de zeven en negen uur slaap nodig per nacht. Neem daarbij de volgende maatregelen in acht:

• Creëer een ontspannen slaapsfeer. Je zult nergens goed slapen als je je slaapomgeving oncomfortabel vindt.
• Zorg voor een eersteklas bed én kussen dat een perfecte ontspanning voor nek, schouder en rug geeft.
• Mijd elektronische apparaten zoals tv, tablet en mobiele telefoon, die onnodige stress in de slaapkamer kunnen veroorzaken.
• Eet niets zwaars voor het slapengaan. Dit zorgt alleen maar voor extra belasting van het spijsverteringskanaal.
• Drink ’s avonds geen koffie of andere cafeïnehoudende dranken of alcohol.
• Eet gezond en gevarieerd. Kies vooral volkorenproducten, peulvruchten, groenten, fruit, noten en vis. Dat past prima binnen een plantaardig dieet.
• Beweeg elke dag genoeg.
• Probeer je problemen (werk en privé) actief op te lossen.
• Als de symptomen aanhouden, maak dan een afspraak met je huisarts. Hij kan verschillende onderzoeken doen om te zien of er meer dan alleen uitputting achter de misselijkheid zit.

Lees verder

Wie zich vaak misselijk en moe voelt, ontdekt al snel dat lichaam en leefstijl nauw vervlochten zijn. Soms ligt de oorzaak in iets eenvoudigs als bloedarmoede, wat je verder kunt nalezen in Bloedarmoede: symptomen, oorzaken, behandeling en voeding, of juist in een reactie op medicijnen — zie Prednison en koffie: wat je moet weten. En mocht vermoeidheid je belangrijkste klacht zijn, lees dan zeker verder in Moeheid: oorzaken, behandeling en kruiden of in Behandeling van bloedarmoede door ijzertekort leidt tot gewichtsverlies — want herstel begint bij inzicht in de bron van je uitputting.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen 

1. Bedree, H., et al. (2023). Impact of Sleep Disturbance on Fatigue, Nausea, and Pain. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
   https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37434286/
   Onderzoek naar de rol van slaapproblemen bij jongeren met darm-herseninteractie­stoornissen. Concludeert dat slaapstoornissen sterk samenhangen met misselijkheid en vermoeidheid — een bevestiging van de invloed van leefstijl en ritme.

2. Pasyar, N., et al. (2022). Pain, Fatigue, Nausea, and Vomiting as the Predictors of Anxiety in Patients Undergoing Chemotherapy.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8970971/
   Bij chemotherapiepatiënten blijken misselijkheid en vermoeidheid deel uit te maken van een symptoomcluster dat angst versterkt. De studie illustreert hoe lichamelijke en psychische factoren elkaar beïnvloeden.

3. Di Lorenzo, C., et al. (2022). Functional Nausea Is Real and Makes You Sick.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8914080/
   Deze review beschrijft ‘functionele misselijkheid’, dus misselijkheid zonder duidelijke lichamelijke oorzaak. Vermoeidheid wordt genoemd als veelvoorkomend bijkomend symptoom. De auteurs benadrukken het belang van een integrale benadering van spijsverteringsklachten.

4. Spicer, C. M. (Red.). (2024). Selected Long-Term Health Effects Stemming from COVID-19. National Academies Press (NCBI Bookshelf).
   https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK607399/
   Een overzicht van langdurige klachten na virusinfecties, waaronder post-COVID-syndroom. Vermoeidheid, misselijkheid en autonome ontregeling worden genoemd als veelvoorkomende restverschijnselen.

5. Billones, R., et al. (2021). A Scoping Review of Fatigue Definitions, Dimensions, and Measures.
   https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8474156/
   Een overzichtsstudie over de verschillende betekenissen en metingen van vermoeidheid. Belangrijk voor het onderscheiden van lichamelijke, cognitieve en emotionele componenten van moeheid.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over misselijk en moe zijn. Of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.