Gierende ademhaling (stridor): oorzaken

Last Updated on 31 december 2025 by M.G. Sulman

Stridor is een hoog, piepend geluid dat optreedt bij het ademen. Het kan als gierende ademhaling worden getypeerd. Het is een hoogklinkend geluid van de ademhaling. Het is hoorbaar over de hogere luchtwegen ook vaak zonder stethoscoop. Het wordt veroorzaakt door een gedeeltelijke blokkering of vernauwing van de luchtweg, die overal kan voorkomen, van neus en mond tot aan de longen. De ernst van stridor kan variëren van mild tot ernstig, afhankelijk van de mate van blokkade in de luchtweg.

Wat is stridor?

Stridor is een gierend, scherp ademgeluid dat ontstaat wanneer de bovenste luchtweg vernauwd is. Je hoort het meestal bij het inademen, soms ook bij het uitademen. Het geluid zelf is geen ziekte, maar een alarmsignaal: ergens tussen neus, keel en luchtpijp kan de lucht niet vrij stromen. Dat kan komen door zwelling, een blokkade, een bewegingsstoornis van de stembanden of een probleem in de zenuwaan­sturing.

Belangrijk is dit: stridor klinkt vaak indrukwekkend, en dat is niet voor niets. Soms is het tijdelijk en onschuldig, maar het kan ook wijzen op een acute bedreiging van de luchtweg. Daarom vraagt stridor altijd om aandacht, en vaak om medische beoordeling. De ademhaling laat hier luid en duidelijk horen dat er iets in de weg zit.

Wat is het geluid van stridor?

Symptomen

Stridor kan gepaard gaan met de volgende klachten:

• Ademhalingsproblemen of kortademigheid
• Snelle of oppervlakkige ademhaling
• Beklemming of ongemak op de borst
  Blauwachtige huidskleur (cyanose) door een gebrek aan zuurstof
• Vermoeidheid of zwakte
• Agitatie of rusteloosheid

Als jij of iemand die je kent stridor heeft en moeite heeft met ademhalen, is het belangrijk om onmiddellijk medische hulp in te roepen, aangezien dit een teken kan zijn van een ernstig ademhalingsprobleem.

Oorzaken: waar komt gierende ademhaling vandaan?

Een gierende ademhaling, medisch stridor, is geen ziekte op zichzelf maar een waarschuwingssignaal. Je hoort een scherp, piepend of fluitend geluid bij het ademen omdat de bovenste luchtweg vernauwd is. Die vernauwing kan plots ontstaan of allengs groeien; soms tijdelijk, soms ronduit gevaarlijk. Het punt is dit: stridor vertelt je dat er iets misgaat in de doorgang van lucht tussen mond en longen. Dat kan te maken hebben met zwelling, een blokkade, een bewegingsprobleem of een stoornis in de aansturing.

Om er grip op te krijgen, delen artsen de oorzaken in logische categorieën. Dat helpt om sneller te beoordelen wat er speelt en hoe urgent het is. Hieronder zie je die indeling overzichtelijk bij elkaar.

Overzicht: oorzaken van stridor per categorie

Categorie	Wat gaat er mis?	Medische term	Wat merk je zelf?
Anatomische vernauwing	De luchtweg is structureel te smal	Structurele stenose	Aanhoudende stridor, vaak ook heesheid
Ontsteking of infectie	Zwelling van slijmvlies knijpt de luchtweg dicht	Oedeem of laryngitis	Koorts, keelpijn, benauwd gevoel
Functionele stoornis	De stembanden bewegen verkeerd	Paradoxale stembandbeweging	Stridor bij inspanning of stress
Obstructie	Iets zit fysiek in de weg	Aspiratie of corpus alienum	Plots begin, hoesten, paniek
Neurologische oorzaak	Zenuwen sturen stembanden niet goed aan	Stembandparese	Heesheid, verslikken, ademgeluid

Korte toelichting bij de medische termen

• Structurele stenose betekent simpelweg een blijvende vernauwing van de luchtweg. Denk aan littekenweefsel of een aangeboren afwijking.

• Oedeem is zwelling door vochtophoping; bij infecties zet het slijmvlies op en blijft er minder ruimte voor lucht.

• Paradoxale stembandbeweging houdt in dat de stembanden sluiten terwijl ze juist open moeten bij inademen. Dat klinkt dramatisch, maar er is vaak geen zuurstoftekort.

• Aspiratie betekent dat er iets in de luchtweg terechtkomt dat daar niet hoort, zoals voedsel.

• Stembandparese is een (gedeeltelijke) verlamming van de stembanden door zenuwschade.

Anatomische vernauwingen (structureel)

Bij anatomische vernauwingen is de luchtweg zelf blijvend of langdurig te smal. Er zit geen tijdelijke zwelling of verkramping achter, maar een structureel probleem. De medische kern is eenvoudig: er kan minder lucht doorheen, en dat hoor je. Het lichaam probeert te compenseren; de ademhaling wordt krachtiger en daardoor ontstaat het gierende geluid dat we stridor noemen.

Aangeboren vernauwingen

Soms ben je er al mee geboren. De bouw van de luchtweg is dan net anders aangelegd.

Een bekend voorbeeld is een slappe structuur van het strottenhoofd. Het kraakbeen is nog niet stevig genoeg en zakt bij inademen deels in. Medisch heet dit laryngomalacie. Je ziet het vooral bij baby’s; ze ademen hoorbaar, vooral bij huilen of drinken. Het klinkt alarmerend, maar groeit vaak vanzelf bij naarmate het kraakbeen sterker wordt.

Wat merk je?

• Gierend of piepend geluid bij inademen

• Vaak erger bij liggen of onrust

• Meestal geen koorts of ziektegevoel

📌 Voorbeeld
Een baby die vanaf de eerste levensweken hoorbaar ademt, maar verder goed drinkt en groeit. De kinderarts hoort stridor zonder tekenen van infectie en denkt aan een aangeboren vernauwing.

Verworven vernauwingen

Andere structurele vernauwingen ontstaan later in het leven.

Een belangrijke oorzaak is littekenvorming in de luchtpijp of het strottenhoofd, bijvoorbeeld na langdurige beademing via een buisje. Medisch spreek je dan van een subglottische stenose; dat is een vernauwing net onder de stembanden. Ook tumoren of gezwellen kunnen de doorgang langzaam kleiner maken.

Dit type stridor komt vaak allengs. Het begint subtiel en wordt pas later echt hoorbaar.

Wat merk je?

• Langzaam toenemende benauwdheid

• Heesheid of veranderde stem

• Stridor vooral bij inspanning

📌 Voorbeeld
Je merkt dat traplopen steeds meer moeite kost. Eerst denk je aan conditie, maar er komt een scherp ademgeluid bij. Onderzoek laat zien dat er littekenweefsel zit in de luchtpijp na een eerdere IC-opname.

Druk van buitenaf op de luchtweg

Niet altijd zit het probleem in de luchtweg zelf. Soms wordt hij van buitenaf ingedrukt.

Een vergrote schildklier, medisch een struma, kan tegen de luchtpijp aandrukken. Ook tumoren in de hals of borstkas kunnen dat doen. De luchtweg is technisch intact, maar krijgt letterlijk geen ruimte meer.

Wat merk je?

• Drukkend gevoel in de hals

• Stridor vooral bij liggen of het draaien van het hoofd

• Soms slikklachten

📌 Voorbeeld
Je voelt al langer een zwelling in de hals. De ademhaling klinkt bij inspanning gierend, vooral ’s avonds. Echo-onderzoek toont een vergrote schildklier die tegen de luchtpijp drukt.

Waarom structurele vernauwing serieus is

Bij anatomische oorzaken gaat stridor niet vanzelf weg door rust of ademhalingsoefeningen. Er is iets tastbaars dat de lucht belemmert. Soms is afwachten verantwoord, zoals bij jonge kinderen; soms is gericht ingrijpen nodig.

Het geluid is dus geen bijzaak. Het is er omdat de lucht letterlijk moet vechten voor doorgang. Dat maakt structurele stridor tot een signaal dat je serieus moet nemen, ook als er verder weinig pijn is.

Ontstekingen en infecties

Bij ontstekingen en infecties is de luchtweg niet structureel te smal, maar tijdelijk vernauwd door zwelling. Het slijmvlies raakt geïrriteerd, vult zich met vocht en wordt dikker. Medisch heet dat oedeem. De ruimte waar de lucht doorheen moet, wordt kleiner; je ademhaling wordt hoorbaar en soms ronduit benauwd. Dit type stridor kan snel ontstaan en vraagt daarom extra alertheid.

Virale infecties van het strottenhoofd

Virussen zijn een veelvoorkomende boosdoener, vooral bij kinderen. Een klassiek voorbeeld is kroep, medisch laryngotracheïtis. Het virus veroorzaakt zwelling rond het strottenhoofd en de bovenste luchtpijp.

De ademhaling klinkt scherp en gierend, vooral bij inademen. Vaak komt er een blafhoest bij, alsof er een zeehond in huis is beland.

Wat merk je?

• Stridor vooral ’s nachts

• Hese stem of blafhoest

• Soms lichte koorts

📌 Voorbeeld
Je kind wordt ’s nachts wakker met een blafhoest en een gierend ademgeluid. Overdag was er weinig aan de hand, maar nu lijkt ademen ineens moeite te kosten. De oorzaak is een virale zwelling van de luchtweg.

Bacteriële infecties met ernstige zwelling

Sommige infecties zijn zeldzamer, maar gevaarlijker. Een bekende is ontsteking van het strotklepje, medisch epiglottitis. Hierbij zwelt het klepje dat normaal de luchtpijp afsluit tijdens slikken plots op.

Dit is een medische spoedsituatie. De luchtweg kan in korte tijd vrijwel dichtgaan.

Wat merk je?

• Hoge koorts en ziek gevoel

• Moeite met slikken, kwijlen

• Voorovergebogen houding om beter te ademen

📌 Voorbeeld
Iemand zit rechtop, durft nauwelijks te slikken en ademt hoorbaar. Er is koorts en paniek. In dit geval is snelle medische hulp letterlijk levensreddend.

Allergische ontstekingsreacties

Niet elke zwelling komt door een infectie. Bij een allergische reactie reageert het immuunsysteem overdreven op bijvoorbeeld voedsel, medicatie of een insectensteek. Histamine komt vrij, bloedvaten lekken vocht en de luchtweg zwelt op.

Medisch valt dit onder angio-oedeem of anafylaxie.

Wat merk je?

• Plots ontstane stridor

• Zwelling van lippen, tong of keel

• Benauwdheid en onrust

📌 Voorbeeld
Na het eten van een onbekend gerecht ontstaat er snel zwelling in de keel. De ademhaling wordt gierend en spreken lukt nauwelijks. Er is geen tijd om af te wachten.

Waarom ontstekingsstridor niet te onderschatten is

Ontstekingen kunnen in uren verergeren. Wat begint met heesheid of keelpijn, kan eindigen in een bedreigde luchtweg. Juist omdat het proces dynamisch is, moet je alert zijn op verandering: sneller ademen, harder geluid, meer moeite met praten of slikken.

Stridor bij infectie of allergie is het lichaam dat aangeeft dat de ruimte opraakt. En lucht, zo weet je, laat zich niet wegdenken.

Functionele stoornissen (bewegingsproblemen)

Bij functionele stoornissen is de luchtweg op papier normaal aangelegd, maar werkt de beweging niet zoals het hoort. Er is geen zwelling, geen tumor, geen vastzittend voorwerp. Het probleem zit in de coördinatie. Spieren en zenuwen doen iets anders dan verwacht, en juist daardoor ontstaat stridor. Dat maakt dit type verwarrend; het klinkt ernstig, maar de oorzaak is subtieler.

Paradoxale stembandbeweging

Een veelvoorkomend voorbeeld is paradoxale stembandbeweging, ook wel inducible laryngeal obstruction genoemd. Normaal gaan je stembanden open bij inademen. Hier gebeurt het omgekeerde; ze sluiten juist gedeeltelijk.

Het gevolg is een scherpe, gierende ademhaling, vaak tijdens inspanning of stress. Medisch gezien is er meestal geen zuurstoftekort, hoe benauwd het ook voelt.

Wat merk je?

• Plots stridor bij inademen

• Benauwd gevoel, vooral bij sport of spanning

• Snelle verbetering in rust

📌 Voorbeeld
Je gaat hardlopen en halverwege ontstaat er ineens een gierend geluid bij het ademen. Je stopt, gaat zitten, en binnen enkele minuten zakt het weg. Onderzoek van longen en hart laat niets afwijkends zien; de oorzaak ligt in de stembandbeweging.

Stembandverlamming of -zwakte

Bij stembandparese bewegen één of beide stembanden onvoldoende. Dat kan komen door zenuwschade, bijvoorbeeld na een operatie in de hals of borst. De opening blijft te smal, vooral bij inademen.

Dit type stridor is vaak constanter en minder gekoppeld aan inspanning.

Wat merk je?

• Hese of zwakke stem

• Sneller buiten adem

• Soms verslikken bij drinken

📌 Voorbeeld
Na een schildklieroperatie klinkt je stem anders en hoor je bij diep inademen een scherp geluid. De luchtweg is er, maar de stembanden openen niet volledig.

Spierspanning en stressgerelateerde stoornissen

Soms is er geen duidelijke zenuwschade, maar wel overmatige spierspanning rond het strottenhoofd. Stress, angst of hyperventilatie spelen dan een rol. De spieren trekken samen op momenten dat ze eigenlijk zouden moeten ontspannen.

Dit valt onder functionele ademhalingsstoornissen.

Wat merk je?

• Stridor in stressvolle situaties

• Drukgevoel in keel of borst

• Verbetering bij rustige ademhaling

📌 Voorbeeld
Tijdens een presentatie voel je de adem vastlopen. Er komt een piepend geluid bij inademen, maar zodra je even rustig ademt, verdwijnt het weer.

Waarom functionele stridor vaak wordt gemist

Omdat scans en longtesten vaak normaal zijn, wordt deze vorm soms weggezet als ‘het zit tussen de oren’. Dat klopt niet. De stoornis is echt, maar zit in de aansturing en timing. Behandeling richt zich daarom niet op medicijnen of chirurgie, maar op gerichte ademhalingstraining en logopedie.

Stridor door bewegingsproblemen is het bewijs dat ademen meer is dan lucht in en uit. Het is samenspel. En soms loopt dat samenspel even vast.

Obstructies van buitenaf of binnenuit

Bij obstructies is er iets dat de luchtweg letterlijk blokkeert of indrukt. Geen bewegingsfout, geen zwelling door ontsteking, maar een fysieke belemmering. De ruimte voor lucht wordt kleiner of verdwijnt deels, en dat hoor je meteen. Dit type stridor ontstaat vaak acuut en voelt bedreigend. Je lichaam reageert direct, want lucht is geen luxe.

Vreemd voorwerp in de luchtweg

Een klassiek en gevaarlijk scenario is een vreemd voorwerp dat vast komt te zitten. Medisch heet dit aspiratie. Vooral kinderen lopen risico, maar ook volwassenen kunnen zich verslikken in voedsel.

De luchtstroom wordt plots verstoord. Er ontstaat paniek, hoesten en een scherp ademgeluid.

Wat merk je?

• Plots begin van stridor

• Heftig hoesten of juist stilte

• Benauwdheid en onrust

📌 Voorbeeld
Je neemt een hap en schiet in de lach. Ineens voelt ademen anders; er komt een gierend geluid bij en praten lukt nauwelijks. De oorzaak is mechanisch en vraagt direct actie.

Slijm, bloed of braaksel

Niet alleen vaste objecten kunnen de luchtweg blokkeren. Ook lichaamseigen materiaal kan zich ophopen. Denk aan slijm bij ernstige infecties, bloed na een trauma of braaksel bij verminderd bewustzijn.

De luchtweg raakt deels afgesloten en het ademgeluid verandert.

Wat merk je?

• Borrelend of gierend ademgeluid

• Moeite met ophoesten

• Verergering bij liggen

📌 Voorbeeld
Na een ongeval ademt iemand hoorbaar en onregelmatig. Er is bloed in de mond en elke ademhaling klinkt anders. De blokkade zit niet vast, maar beweegt mee met de ademhaling.

Druk van buitenaf op de luchtweg

Soms zit de obstructie niet ín, maar tegen de luchtweg. Een vergrote schildklier, een gezwel in de hals of een massa in de borstkas kan de luchtpijp samenknijpen.

Dit proces verloopt vaak langzaam, maar kan duidelijke klachten geven.

Wat merk je?

• Drukkend gevoel in hals of borst

• Stridor bij inspanning of liggen

• Soms slikklachten

📌 Voorbeeld
Je merkt dat je ademhaling bij bukken of liggen anders klinkt. In de spiegel zie je een zwelling in de hals. Onderzoek laat zien dat de luchtpijp van buitenaf wordt ingedrukt.

Waarom obstructies direct aandacht vragen

Bij obstructies is de boodschap helder: er is te weinig ruimte voor lucht. Zeker bij een plots begin is afwachten geen optie. Zelfs een gedeeltelijke blokkade kan snel volledig worden.

Stridor door obstructie is het lichaam dat alarm slaat. Niet subtiel, niet vriendelijk, maar dwingend. En terecht.

Neurologische oorzaken

Bij neurologische oorzaken zit het probleem niet in de luchtweg zelf, maar in de aansturing ervan. Zenuwen geven de verkeerde signalen door, of helemaal geen. De spieren van strottenhoofd en stembanden reageren daardoor vertraagd, asymmetrisch of helemaal niet. Het resultaat is voorspelbaar: de opening voor lucht klopt niet meer, en je hoort stridor.

Zenuwschade na operatie of trauma

Een bekende oorzaak is beschadiging van de stembandzenuw, medisch de nervus laryngeus recurrens. Deze zenuw loopt kwetsbaar door de hals en borst en kan geraakt worden bij operaties aan schildklier, hals of hart.

Wanneer de zenuw niet goed werkt, opent de stemband onvoldoende bij inademen.

Wat merk je?

• Aanhoudende heesheid

• Gierend ademgeluid bij inademen

• Sneller buiten adem

📌 Voorbeeld
Na een operatie in de hals merk je dat je stem zwakker is. Bij diep inademen klinkt het scherp. De longen zijn gezond; de aansturing hapert.

Neurologische aandoeningen

Sommige ziekten verstoren de centrale of perifere zenuwfunctie. Denk aan aandoeningen waarbij spiercontrole en coördinatie verminderen. De ademhaling en het slikken raken ontregeld.

Hierdoor kunnen de stembanden te laat openen of ongecontroleerd bewegen.

Wat merk je?

• Stridor in combinatie met slikproblemen

• Verslikken of hoesten bij drinken

• Vermoeidheid bij spreken

📌 Voorbeeld
Je merkt dat praten en slikken steeds meer moeite kosten. Bij inademen ontstaat een hoorbaar geluid. Het probleem zit niet in de keel zelf, maar in de zenuwsturing.

Stoornissen in ademhalingscoördinatie

Ademen lijkt automatisch, maar vraagt nauwkeurige afstemming tussen hersenen, zenuwen en spieren. Bij beschadiging van bepaalde hersengebieden of na ernstige ziekte kan die afstemming verstoord raken.

De ademhaling wordt dan onregelmatig of inefficiënt, met stridor als hoorbaar gevolg.

Wat merk je?

• Onregelmatige ademhaling

• Ademgeluid dat wisselt per houding

• Toename bij vermoeidheid

📌 Voorbeeld
Na een neurologische aandoening hoor je bij sommige ademteugen een gierend geluid, bij andere niet. Het patroon is wisselend en lastig te voorspellen.

Waarom neurologische stridor vaak laat wordt herkend

Neurologische oorzaken ontwikkelen zich vaak geleidelijk. Er is geen plots drama, maar een langzaam verlies van controle. Daardoor worden klachten soms toegeschreven aan leeftijd, conditie of stress.

Toch is stridor hier een belangrijk signaal. Het laat zien dat de aansturing van iets fundamenteels, ademen, niet meer vanzelfsprekend is. En als het zenuwstelsel struikelt, moet je goed luisteren naar wat het lichaam laat horen.

Complicaties

De complicaties van stridor kunnen ernstig zijn, omdat het moeilijk kan zijn om voldoende zuurstof te krijgen als er een obstakel in de luchtwegen zit. Dit kan leiden tot zuurstofgebrek en andere problemen, zoals hartproblemen en hersenbeschadiging.

Onderzoek en diagnose

Als je gierende ademhaling (stridor) hebt, draait onderzoek niet om één test, maar om gericht kijken, luisteren en combineren. Het geluid is het beginpunt, niet de eindconclusie. Artsen proberen te achterhalen waar de luchtweg vernauwd raakt, waardoor en hoe acuut dat is. Dat gebeurt stap voor stap, met oog voor nuance; want stridor kan misleiden.

Anamnese: het verhaal telt zwaar

Het eerste instrument is geen apparaat, maar een gesprek. De arts vraagt door, soms scherp.

Belangrijke vragen zijn:

• Wanneer is het begonnen, plots of allengs?

• Hoor je het bij inademen, uitademen of beide?

• Is er pijn, koorts, heesheid of slikproblemen?

• Wordt het erger bij inspanning, liggen of stress?

• Is er een operatie, infectie of allergische reactie geweest?

Dit heet de anamnese. Het is het medisch in kaart brengen van jouw verhaal. Juist bij stridor kan dat richtinggevend zijn.

📌 Voorbeeld
Stridor die alleen optreedt bij sport en snel verdwijnt in rust, wijst eerder op een functionele stoornis dan op een tumor of infectie.

Lichamelijk onderzoek: kijken en luisteren

Daarna volgt het lichamelijk onderzoek. De arts kijkt naar ademarbeid, houding en kleur, en luistert naar het ademgeluid.

Er wordt gelet op:

• Hoorbaar stridor bij inademen of uitademen

• Intrekkingen tussen ribben of boven het borstbeen

• Zwelling van hals, lippen of tong

• Stemveranderingen

Dit onderzoek geeft vooral informatie over ernst en urgentie.

📌 Voorbeeld
Iemand die voorovergebogen zit, kwijlt en moeite heeft met slikken, wordt anders beoordeeld dan iemand die rustig spreekt met alleen een hoorbaar ademgeluid.

Endoscopie: kijken in de luchtweg

Een cruciale stap is vaak laryngoscopie. Hierbij wordt met een dunne camera via neus of mond in het strottenhoofd gekeken. Dat klinkt spannend, maar is meestal goed te verdragen.

Dit onderzoek laat zien:

• Of de stembanden goed bewegen

• Of er zwelling, littekenweefsel of een gezwel zit

• Waar precies de vernauwing zit

Het voordeel is dat je direct ziet wat er gebeurt tijdens ademhalen.

📌 Voorbeeld
Bij paradoxale stembandbeweging zie je dat de stembanden sluiten bij inademen, precies op het moment dat het geluid ontstaat.

Beeldvorming: als er dieper gekeken moet worden

Als de oorzaak niet direct zichtbaar is, of als er druk van buitenaf wordt vermoed, volgt beeldvorming.

Veelgebruikte onderzoeken zijn:

• CT-scan van hals of borstkas, voor structuren en massa’s

• MRI bij verdenking op neurologische oorzaken

• Röntgenfoto bij vermoeden van een vreemd voorwerp

Beeldvorming geeft inzicht in wat je met het blote oog niet ziet.

📌 Voorbeeld
Een CT-scan toont een vergrote schildklier die de luchtpijp indrukt, terwijl het strottenhoofd zelf normaal is.

Aanvullend onderzoek: functie en aansturing

Afhankelijk van de verdenking kunnen extra onderzoeken nodig zijn:

• Logopedisch onderzoek bij stem- en ademcoördinatie

• Neurologisch onderzoek bij vermoeden van zenuwschade

• Longfunctieonderzoek, vooral om andere oorzaken uit te sluiten

Dit helpt om onderscheid te maken tussen structurele, functionele en neurologische oorzaken.

Waarom diagnose bij stridor precisiewerk is

Stridor klinkt indrukwekkend, maar hetzelfde geluid kan totaal verschillende oorzaken hebben. Daarom is snelle maar zorgvuldige diagnostiek essentieel. Soms is directe actie nodig; soms juist rust en training.

Je ademhaling verraadt veel, maar niet alles. Pas door goed onderzoek wordt duidelijk wat er werkelijk in de weg zit. En dat maakt het verschil tussen afwachten, behandelen of ingrijpen.

Medische behandeling bij stridor

Stridor is een geluid, geen diagnose. Dat klinkt schools, maar het is de kern. Je hoort een gierend, scherp ademgeluid omdat er ergens in de (meestal bovenste) luchtweg een vernauwing zit. Medische behandeling begint daarom met één vraag die alles domineert: is je luchtweg veilig, ja of nee? Pas daarna ga je verfijnen.

Belangrijk: bij plots stridor, benauwdheid, kwijlen, niet kunnen spreken, blauw zien of snel verslechteren geldt dat er geen tijd is voor thuisdokteren. Dan hoort er acuut medische hulp bij.

Eerste stap in de praktijk: stabiliseren voordat je verklaart

ABC-benadering

In de spoedzorg werkt men met ABC:

• A: Airway (luchtweg). Is er vrije doorgang? Hoor je stridor, dan is A per definitie verdacht.

• B: Breathing (ademhaling). Ademfrequentie, intrekkingen, saturatie, spreken in zinnen ja of nee.

• C: Circulation (circulatie). Pols, bloeddruk, shockverschijnselen.

Hier zit een nuchtere wijsheid in: als je eerst gaat puzzelen en later pas beveiligen, kan er een ramp gebeuren. Zeker bij epiglottitis of anafylaxie.

Rust, houding en prikkels vermijden

Bij sommige oorzaken is “rustig houden” letterlijk een behandeling. Bij vermoedelijke epiglottitis (ontsteking van het strotklepje) wil je niet rommelen in de keel; geen agressieve inspectie met tongspatel. Je probeert er juist paniek en manipulatie te vermijden, omdat dat de luchtweg kan doen dichtklappen. (Samengevat; vrij weergegeven naar klinische richtlijnen.)

Oorzaakgerichte behandeling

1) Ontsteking en infectie

Kroep (laryngotracheïtis) bij kinderen

Kroep is meestal viraal; het slijmvlies rond strottenhoofd en bovenste luchtpijp zwelt op. Behandeling is verrassend doelgericht:

• Corticosteroïd (bijvoorbeeld dexamethason). Dat remt de ontstekingszwelling; het kind ademt er ruimer door.

• Bij matig tot ernstig beeld: vernevelde adrenaline/epinefrine. Dat werkt snel op zwelling, maar je moet er daarna observeren omdat het effect kan uitwerken.

• Zuurstof als het nodig is; en vooral: kalmte, want huilen verergert de vernauwing.

Er is dus een soort tweeslag: eerst zwelling remmen, dan bewaken of het stabiel blijft.

Epiglottitis (supraglottitis)

Dit is een spoedsituatie. De pijlers zijn:

• Luchtwegbeveiliging door een ervaren team (SEH, anesthesie, KNO). Soms is intubatie nodig; soms ook een chirurgische luchtweg als het misgaat. Je plant dit gecontroleerd, niet in paniek.

• Daarna: antibiotica gericht op de waarschijnlijkste bacteriën (vaak cefalosporine-achtig in de praktijk; exacte keuze is contextafhankelijk).

• Prikkelarm beleid: niet onnodig onderzoeken in de keel; geen “even kijken” als iemand instabiel is.

Bij volwassenen kan het beloop soms minder explosief zijn dan bij jonge kinderen, maar het blijft een luchtwegprobleem en dus hoog risico.

2) Allergie en angio-oedeem

Anafylaxie

Anafylaxie is een ernstige allergische reactie waarbij de luchtweg kan zwellen en de bloeddruk kan kelderen. De behandeling is helder en streng in volgorde:

• Adrenaline (epinefrine) intramusculair als kernmedicatie; vroeg geven is cruciaal.

• Daarna pas adjuncten: zuurstof, infuusvloeistoffen bij shock, en andere medicatie volgens protocol.

• Belangrijk detail uit richtlijnen: corticosteroïden zijn niet de prioriteit; ze mogen nooit adrenaline en vochtresuscitatie verdringen.

Je ziet hier de medische raison d’être van volgorde: eerst levensreddend, dan pas “mooier maken”.

3) Obstructie door vreemd voorwerp

Verslikking, corpus alienum (vreemd voorwerp)

Bij een vreemd voorwerp in de luchtweg is het behandelprincipe: mechanisch probleem, mechanische oplossing.

• Bij milde obstructie: aanmoedigen om te hoesten.

• Bij ernstige obstructie: een escalerende aanpak met rugslagen en buikstoten (volgens eerstehulp-richtlijnen); en als iemand bewusteloos raakt, start je reanimatie.

• In het ziekenhuis: bronchoscopie om het object eruit te halen als het niet spontaan loskomt.

Een belangrijk “niet doen” staat ook in richtlijnen: geen blind vingerharken in de keel; dat kan het object juist dieper duwen.

4) Structurele vernauwing

Hier gaat het om een echte, tastbare vernauwing: littekenweefsel, tumor, subglottische stenose, druk van buitenaf (bijvoorbeeld schildklierzwelling).

Behandeling is meestal in stappen:

• Diagnose precies lokaliseren met KNO-onderzoek en beeldvorming.

• Endoscopische ingrepen zoals dilatatie (oprekken) of laserbehandeling bij bepaalde stenosen; soms tijdelijk een stent.

• Chirurgie of oncologische behandeling bij tumoren, afhankelijk van type en stadium.

• Bij ernstige obstructie: soms tracheostoma (opening in de luchtpijp) om er lucht langs te leiden.

Dit is niet het terrein van één pil; het is techniek, planning en vaak multidisciplinaire zorg.

5) Functionele stoornissen

Paradoxale stembandbeweging (inducible laryngeal obstruction)

Dit voelt benauwd, klinkt heftig, maar is vaak geen zuurstoftekort. Behandeling is meestal:

• Uitleg over het mechanisme; alleen dat al haalt er bij veel mensen paniek af.

• Logopedie en ademhalingstechnieken: ontspannen inademen, houding, timing van adem.

• Triggers aanpakken: reflux, prikkels, stress, overademen.

Hier is de winst vaak groot, juist omdat je er als patiënt regie op kunt krijgen.

6) Neurologische oorzaken

Bij stembandparese of neurologische coördinatiestoornissen hangt behandeling af van ernst:

• Luchtwegveiligheid als het bedreigend is; soms tijdelijk intubatie of tracheostoma.

• Stem- en slikrevalidatie via logopedie; verslikken is er namelijk vaak bij.

• Soms chirurgische opties aan de stembanden om de doorgang te verbeteren, afhankelijk van of één of beide stembanden aangedaan zijn.

• Behandeling van de onderliggende neurologische aandoening waar mogelijk.

Hier geldt: je behandelt niet alleen het geluid, maar ook het risico op aspiratie en uitputting.

📌 Casus: “Het klonk als astma, maar het was de keel”

Een jongen van 17 krijgt tijdens gym ineens een scherpe, gierende inademing. Hij stopt, gaat zitten, voelt paniek opkomen; er is er dat klassieke idee: ik stik. Zijn longen piepen niet bij uitademen, maar de keel “zingt” bij inademen. Op de SEH is saturatie normaal, hij kan praten, en na vijf minuten rust zakt het grotendeels weg. KNO kijkt met een flexibele camera en ziet het: de stembanden sluiten bij inademen deels. Diagnose: paradoxale stembandbeweging. Behandeling: uitleg, logopedische ademtraining en aanpak van triggers. Drie weken later sport hij weer; hij hoort het soms nog, maar hij weet wat hij moet doen en de paniek is eruit.

Zelfzorgmaatregelen bij stridor

Zelfzorg bij gierende ademhaling (stridor) vraagt nuance. Soms kun je er zelf iets mee; soms juist niet. De kern is dit: zelfzorg is ondersteunend, geen vervanging van medische beoordeling. Je doel is rust creëren, prikkels verminderen en signalen goed leren lezen. Want bij stridor geldt dat timing alles is.

Eerst dit: wanneer zelfzorg níet genoeg is

Zelfzorg stopt direct als er één van deze signalen optreedt:

• toenemende benauwdheid of paniek,

• moeite met spreken of slikken,

• blauwverkleuring van lippen of vingers,

• plots ontstaan na allergie of verslikken,

• snelle verergering ondanks rust.

In die gevallen is er geen ruimte voor experimenteren. Dan moet er medische hulp bij. Punt.

Wat je zelf wél kunt doen

Rust en houding

Rust is geen vaag advies, maar een fysiologische ingreep. Bij spanning spannen spieren rond het strottenhoofd zich aan, waardoor de vernauwing toeneemt.

Wat helpt:

• Ga rechtop zitten of licht voorover; dat vergroot de luchtweg.

• Vermijd plat liggen als je merkt dat het geluid dan erger wordt.

• Beweeg traag en doelgericht; snelle bewegingen verergeren ademarbeid.

📌 Voorbeeld
Je merkt dat stridor vooral optreedt bij liggen. Rechtop zitten vermindert het geluid binnen minuten.

Ademhaling vertragen en sturen

Bij functionele oorzaken is ademhaling vaak ontregeld. Je ademt te snel of te hoog.

Praktische handvatten:

• Adem rustig in door de neus, niet happend door de mond.

• Verleng de uitademing bewust; bijvoorbeeld twee tellen in, vier tellen uit.

• Leg eventueel een hand op de buik om laag ademen te stimuleren.

Dit helpt vooral bij paradoxale stembandbeweging en stressgerelateerde klachten.

📌 Voorbeeld
Tijdens inspanning hoor je stridor opkomen. Door te stoppen, rustig te ademen en de uitademing te verlengen, zakt het geluid weg.

Prikkels vermijden

De bovenste luchtweg is gevoelig. Sommige prikkels maken de vernauwing erger.

Let vooral op:

• Rook en dampen; ook passief roken telt.

• Koude, droge lucht; dit kan stridor versterken.

• Sterke geuren zoals parfum of schoonmaakmiddelen.

Bij gevoeligheid kan het helpen om in koude lucht een sjaal los voor de mond te dragen; de ingeademde lucht wordt dan iets warmer en vochtiger.

Stem en keel ontzien

Bij heesheid of keelklachten is stemrust geen luxe.

Wat verstandig is:

• Niet forceren bij praten of fluisteren; fluisteren belast de stembanden juist extra.

• Regelmatig kleine slokjes water drinken.

• Vermijd langdurig schrapen van de keel; dat irriteert het slijmvlies.

📌 Voorbeeld
Na een luchtweginfectie blijft je stem schor en hoor je stridor bij diep inademen. Stemrust en goede hydratatie verminderen de klachten geleidelijk.

Omgaan met reflux en keelirritatie

Maagzuur dat omhoogkomt kan de keel en stembanden irriteren, zelfs zonder brandend maagzuur.

Zelfzorg kan dan bestaan uit:

• Niet vlak voor het slapen eten.

• Het hoofdeinde van het bed iets verhogen.

• Zware, vetrijke maaltijden en alcohol beperken.

Dit is vooral relevant als stridor ’s nachts of in liggende houding optreedt.

Training en begeleiding serieus nemen

Bij functionele stridor is logopedie geen bijzaak maar kernbehandeling. Zelfzorg betekent hier ook: oefenen, herhalen, volhouden.

Wat je zelf kunt doen:

• Oefeningen dagelijks toepassen, ook als het goed gaat.

• Triggers herkennen; stress, inspanning, stemgebruik.

• Niet vermijden uit angst; gecontroleerd blijven oefenen.

Zelfzorg is luisteren, geen wegkijken

Stridor vraagt dat je goed naar je lichaam luistert. Niet panisch, maar alert. Soms helpt rust en ademhaling. Soms is dat onvoldoende en moet er worden ingegrepen. Het onderscheid leer je niet uit een lijstje, maar door ervaring en begeleiding.

Je ademhaling vertelt je hoe het gaat. Zelfzorg is leren verstaan wat er gezegd wordt; en weten wanneer het tijd is om iemand anders mee te laten luisteren.

Kruidengeneeskunde bij stridor

Kruidengeneeskunde kan bij gierende ademhaling (stridor) een ondersteunende rol hebben, maar nooit een vervangende. Dat is geen voorzichtig taalgebruik, maar medische realiteit. Stridor wijst op een vernauwde luchtweg; kruiden kunnen irritatie dempen, slijmvliezen kalmeren of spanning verminderen, maar ze openen geen acuut bedreigde luchtweg. Zelfzorg met kruiden vraagt dus onderscheidingsvermogen.

Wanneer kruiden wel passen

Kruiden kunnen zinvol zijn:

• bij milde of herstellende klachten,

• bij functionele stridor waarbij spanning en prikkeling een rol spelen,

• bij restklachten na infectie, zoals heesheid of prikkelhoest,

• als ondersteuning naast reguliere behandeling.

Niet passend zijn kruiden bij acute benauwdheid, snel toenemende stridor, allergische zwelling of vermoeden van obstructie. Dan hoort er geen thee, maar een arts bij.

Kruiden die gericht worden ingezet

Zoethoutwortel

Zoethout werkt slijmvliesbeschermend en mild ontstekingsremmend. Het vormt als het ware een dun laagje over geïrriteerd keel- en strottenhoofdslijmvlies. Medisch gezien spreek je van een demulcerend effect.

Toepassing

• Bij kriebel, heesheid of herstel na keelontsteking

• Als thee of in zuigtabletvorm

Let op
Langdurig gebruik kan de bloeddruk verhogen. Niet geschikt bij hoge bloeddruk of hartproblemen.

📌 Voorbeeld
Na een luchtweginfectie blijft er een schor gevoel en lichte stridor bij diep inademen. Zoethoutthee verzacht de keel, waardoor spreken minder belastend voelt.

Heemstwortel

Heemst (Althaea officinalis) bevat veel slijmstoffen. Die binden water en maken slijmvliezen soepeler. Het werkt niet op de oorzaak van stridor, maar kan prikkeling verminderen.

Toepassing

• Bij droge keel en stemvermoeidheid

• Vooral als koude maceratie of zachte thee

📌 Voorbeeld
Bij functionele stridor met veel keelspanning voelt de keel droog en strak. Heemst helpt om dat rauwe gevoel te verzachten.

Kamille

Kamille heeft een mild ontstekingsremmend en ontspannend effect. Het werkt vooral lokaal in mond en keel en kan bijdragen aan rust in het ademhalingspatroon.

Toepassing

• Als thee bij lichte ontsteking of spanning

• Soms ook als inhalatie, mits rustig toegepast

📌 Voorbeeld
Bij stressgerelateerde stridor helpt een warme kop kamillethee om er letterlijk en figuurlijk rust in te brengen.

Tijm

Tijm werkt slijmoplossend en licht krampstillend op de luchtwegen. Het wordt vooral gebruikt bij hoest en vastzittend slijm.

Toepassing

• Bij stridor waarbij taai slijm meespeelt

• Als thee of siroop

Nuance
Tijm is geen middel tegen structurele vernauwing, maar kan de ademhaling vergemakkelijken als slijm het geluid versterkt.

Passiebloem en citroenmelisse

Bij functionele stridor speelt het zenuwstelsel vaak een rol. Passiebloem en citroenmelisse werken licht rustgevend en kunnen spanning rond ademhaling verminderen.

Toepassing

• Bij stress, hyperventilatie, keelspanning

• Als thee of tinctuur

📌 Voorbeeld
Iemand met paradoxale stembandbeweging merkt dat klachten vooral bij spanning ontstaan. Rustgevende kruiden ondersteunen de ademhalingstraining.

Wat kruiden niet doen

Het is belangrijk om helder te blijven:

• Kruiden verwijderen geen vreemd voorwerp.

• Kruiden verkleinen geen tumor of littekenweefsel.

• Kruiden behandelen geen acute allergische zwelling.

Wie dat verwacht, vraagt te veel van planten en te weinig van geneeskunde.

Praktische richtlijnen voor veilig gebruik

• Gebruik één kruid tegelijk, zodat je effect kunt beoordelen.

• Begin laag; kruiden werken subtiel en allengs.

• Stop bij verergering van klachten.

• Combineer kruiden niet lukraak met medicatie zonder overleg.

Prognose

De prognose bij stridor hangt volledig af van de onderliggende oorzaak, de snelheid van herkennen en de juiste behandeling. Het geluid zelf zegt weinig over de afloop; het is de context die telt. Soms verdwijnt stridor allengs en zonder restklachten. Soms blijft het een chronisch aandachtspunt. En in een kleine groep gevallen is het een voorbode van acuut gevaar.

Goede prognose bij tijdelijke oorzaken

Bij infectieuze of ontstekingsgebonden stridor is de vooruitzichten meestal gunstig. Als de zwelling afneemt, keert de ademhaling terug naar normaal.

Dat geldt bijvoorbeeld bij:

• virale kroep bij kinderen,

• lichte ontsteking van strottenhoofd of luchtpijp,

• restklachten na een doorgemaakte infectie.

Zodra de ontsteking onder controle is, verdwijnt het geluid. Er blijft dan meestal geen blijvende schade achter.

📌 Voorbeeld
Na behandeling met ontstekingsremmende medicatie neemt de zwelling af en hoor je binnen dagen tot weken geen stridor meer.

Wisselende prognose bij functionele stoornissen

Bij functionele stridor, zoals paradoxale stembandbeweging, is de prognose vaak goed, mits er goede begeleiding is. De luchtweg is immers intact; het probleem zit in de timing en spanning.

Wat de prognose beïnvloedt:

• inzicht in het mechanisme,

• trouw oefenen met ademhalingstechnieken,

• aanpak van stress en triggers.

Veel mensen leren hun klachten goed beheersen. Het geluid kan soms terugkomen in stressvolle situaties, maar het verliest zijn dreiging.

📌 Voorbeeld
Iemand leert herkennen wanneer de ademhaling vastloopt en weet er actief op te sturen. Stridor komt nog zelden voor en leidt niet meer tot paniek.

Voorzichtige prognose bij structurele vernauwingen

Bij anatomische vernauwingen is de prognose afhankelijk van de oorzaak en de mogelijkheden tot behandeling.

• Bij aangeboren afwijkingen kan er verbetering optreden naarmate het lichaam groeit.

• Bij littekenweefsel of tumoren is soms herhaalde behandeling nodig.

• In sommige gevallen blijft stridor een chronisch verschijnsel, maar wel controleerbaar.

Hier draait prognose om management, niet altijd om genezing.

Ernstige prognose bij acute obstructie of allergie

Bij acute obstructie of anafylaxie is de prognose sterk afhankelijk van snel handelen. Wie tijdig wordt behandeld, herstelt vaak volledig. Wie te laat hulp krijgt, loopt risico op ernstige complicaties.

Dit zijn de situaties waarin stridor letterlijk het verschil kan markeren tussen herstellen en ontsporen.

Neurologische oorzaken: afhankelijk van verloop

Bij neurologische aandoeningen is de prognose variabel. Soms verbetert de aansturing gedeeltelijk; soms blijft er blijvende beperking. Stridor kan dan wisselend aanwezig zijn en vraagt langdurige begeleiding.

Belangrijk is hier niet alleen de ademhaling, maar ook:

• slikveiligheid,

• stemgebruik,

• energiebalans.

De prognose is dan zelden zwart-wit, maar eerder gradueel.

Samenvattend

Stridor is geen eindpunt, maar een signaal onderweg.

• Tijdelijk en goed behandelbaar bij ontsteking of functionele stoornissen.

• Chronisch maar hanteerbaar bij structurele oorzaken.

• Potentieel levensbedreigend bij acute obstructie of allergie.

Wie weet waardoor het geluid ontstaat, kan ook beter inschatten wat er te verwachten valt. En juist dat vooruitzicht, hoe nuchter ook, brengt vaak rust in de ademhaling zelf.

Lees verder

Wil je dit onderwerp breder plaatsen, dan loont het om ook te kijken naar abnormale ademgeluiden zoals rhonchi, wheezing en stertor, zodat je stridor kunt vergelijken met andere hoorbare ademafwijkingen en het verschil leert herkennen. Bij aanhoudende prikkeling na een infectie kan daarnaast post-infectieuze bronchiale hyperreactiviteit een rol spelen, vooral als benauwdheid en hoest op de voorgrond staan. Wie merkt dat niet zozeer het geluid, maar het adempatroon verandert, kan zich verdiepen in zeldzamere vormen zoals Biot’s ademhaling, Cheyne-Stokes-ademhaling of Kussmaul-ademhaling, die elk iets zeggen over de aansturing vanuit hart, brein of stofwisseling. En wanneer stridor samenhangt met zwelling en heesheid, biedt het artikel over een gezwollen strottenhoofd extra verdieping over oorzaken en behandeling. Samen helpen deze pagina’s je om ademgeluiden niet los te zien, maar te begrijpen als signalen met een eigen betekenis.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Bronnen

• Stridor. (z.d.). In Wikipedia. Geraadpleegd op 19 december 2025, van https://en.wikipedia.org/wiki/Stridor 
• Stridor. (n.d.). In MedlinePlus Medical Encyclopedia. Geraadpleegd op 19 december 2025, van https://medlineplus.gov/ency/article/003074.htm 
• Sicari, V. (2023). Stridor in Children. In StatPearls. National Center for Biotechnology Information. Geraadpleegd van https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK525995/ 
• Setabutr, D. (2019). Review Article Stridor in the Infant and Pediatric Population. Thammasat Medical Journal, 19(Supplement). Geraadpleegd van https://he02.tci-thaijo.org/index.php/tmj/article/download/243888/165782 
• Stridor: Types, Causes, Diagnosis, and Treatments. (z.d.). In WebMD. Geraadpleegd op 19 december 2025, van https://www.webmd.com/lung/what-is-stridor 

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over stridor, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.