Peniskanker: symptomen, oorzaken en behandeling

Peniskanker is een kwaadaardige woekering van de huidcellen van de penis of piemel. Het ontstaat vaak aan de voorhuid of de glanspenis (eikel). Peniskanker is een zeldzame ziekte, die vaak op oudere leeftijd voorkomt. In Nederland zijn er jaarlijks circa 150 nieuwe patiënten die behandeld worden voor peniskanker. Vaak begint de kanker op de eikel of op de voorhuid als een soort wratje. Daarna kan de tumor zich uitbreiden naar de rest van de penis of zich uitzaaien naar andere plaatsen in het lichaam. Door wetenschappelijk onderzoek is duidelijk geworden dat na het verwijderen van de voorhuid (preputium) bij kinderen (wat besnijdenis of circumcisie wordt genoemd), peniskanker vrijwel nooit ontstaat.

Casus – “Ik schaamde me, dus ik wachtte… te lang”: het verhaal van meneer H. (61)

Meneer H., een rustige man van 61, merkte maandenlang een rood plekje op de eikel van zijn penis. “Het jeukte een beetje, soms was het wat nat,” vertelt hij. “Ik dacht aan een schimmelinfectie of een plek van wrijving.” Hij smeerde er wat zalf op van de drogist, hield het schoon, maar echt verdwijnen deed het niet.

Toen het plekje veranderde in een klein zweertje met een ruwe rand, begon hij zich zorgen te maken. Toch bleef hij rondlopen. “Je stapt niet zomaar met dat soort klachten naar een arts,” zegt hij eerlijk. “Het voelde als falen. En ik was bang wat ze zouden zeggen.”

Pas toen het zweren begon te bloeden en hij pijn kreeg bij het plassen, ging hij naar de huisarts. Die verwees hem met spoed door naar de uroloog. Na onderzoek en een biopt volgde de diagnose: peniskanker, een zeldzame maar ernstige vorm van kanker die vooral voorkomt bij mannen boven de vijftig.

Het stadium was gevorderd, maar nog operabel. Een deel van de eikel moest worden verwijderd. “Dat gesprek was zwaar. Niet alleen vanwege de ingreep, maar ook door het gevoel van verlies, schaamte en angst.” De operatie verliep goed, en meneer H. kreeg daarna nog aanvullende bestraling om zeker te zijn dat alle kankercellen verdwenen waren.

Inmiddels is hij schoon verklaard, maar het hele proces heeft diepe indruk op hem gemaakt. “Als ik één ding geleerd heb: wacht niet uit schaamte. Want kanker schaamt zich ook nergens voor.”

Wat is peniskanker?

Bij peniskanker begint de tumor te groeien aan de binnenkant van de voorhuid of op de eikel van de penis. De medische benaming is peniscarcinoom.

Onbehandelde tumoren verspreiden zich naar het erectiele weefsel, de urethra (plasbuis) en de prostaat. Ze kunnen via het lymfestelsel migreren naar de lymfeklieren van de lies en het bekken. De kanker verspreidt zich pas heel laat via de bloedbaan naar andere organen zoals de longen of het skelet.

In 95 procent van de gevallen gaat het om een ​​plaveiselcelcarcinoom, een kwaadaardige tumor die ontstaat wanneer cellen in de buitenste huidlaag afwijkend zijn e gaan woekeren. Soms groeit ook een andere huidkanker, zoals basaalcelcarcinoom of kwaadaardig melanoom, op de penis.

Wie krijgt het?

De ziekte komt vooral voor bij oudere mannen na de leeftijd van 60 jaar, maar ook jongere mannen onder de 40 jaar kunnen erdoor getroffen worden.

Peniskanker is anno 2025 in Nederland een zeldzaam verschijnsel. In sommige landen waar het niet zo best met de persoonlijke hygiëne is gesteld, komt peniskanker veel vaker voor. In China en in andere landen in het Verre Oosten, maar ook in Midden- en Zuid-Amerika, bedraagt tot 15-22% van alle kankergevallen onder mannen peniskanker.¹C.J.H. van de Velde (redactie): Oncologie; zevende herziene druk, Bohn Stafleu van Loghum, 2011, p.492.

Oorzaken van peniskanker

De oorzaken van peniskanker worden anno 2025 nog niet volledig begrepen. Bepaalde factoren lijken de ontwikkeling echter te bevorderen:

• Leeftijd: peniskanker komt voornamelijk voor bij mannen ouder dan 60 jaar.
• Slechte hygiëne: smegma dat zich onder de voorhuid ophoopt, kan de ontwikkeling van tumoren bevorderen. Smegma heeft op zichzelf geen kankerverwekkende eigenschappen. Het kan echter wel leiden tot irritatie en zelfs ontsteking van de voorhuid en glanspenis en vermoedelijk geven deze ontstekingen een verhoogd risico op peniskanker.
• HPV-infectie en genitale wratten: men vermoedt dat sommige agressieve subgroepen van het humaan papillomavirus (HPV), dat onder andere genitale wratten kan veroorzaken, ook de ontwikkeling van peniskanker bevordert. In culturen waar jongens worden besneden, komen HPV-infecties minder vaak voor, hebben vrouwen een lager risico op baarmoederhalskanker en komt peniskanker minder vaak voor bij mannen.
• Seksueel gedrag: Bepaalde seksuele gedragingen, zoals onbeschermde seks met meerdere partners, kunnen het risico op het krijgen van HPV en andere seksueel overdraagbare aandoeningen vergroten, wat op zijn beurt het risico op peniskanker kan vergroten.
• Een voorhuidvernauwing (fimosis): Bij een vernauwde voorhuid kan de voorhuid niet volledig worden teruggetrokken. Dit laat altijd wat smegma achter tussen de eikel en de voorhuid; ideale omstandigheden voor chronische eikelontstekingen.
• Voorhuidontsteking: Chronische ontsteking van de voorhuid (balanitis) en andere inflammatoire aandoeningen verhogen het risico op peniskanker.
• Bepaalde veranderingen in het slijmvlies (leukoplakie) kan een voorloper zijn van peniskanker. Dit is te herkennen aan witachtige veranderingen in het slijmvlies.
• Chronische ontsteking van de voorhuid of eikel.
• Roken is geassocieerd met een verhoogd risico op peniskanker.
• Onbesnedenheid: Onbesneden mannen hebben een hoger risico op het ontwikkelen van peniskanker. Besnijdenis biedt bescherming tegen bepaalde infecties en ontstekingen die peniskanker kunnen bevorderen.

Symptomen van peniskanker

In de vroege stadia zijn de symptomen van peniskanker nogal onspecifiek. Verdachte tekenen kunnen bestaan uit veranderingen in de huid van de eikel of de voorhuid. Er kan een bloemkoolachtige plek ontstaan die wel wat wegheeft van een wratje.

Afscheiding of lichte bloeding kunnen ook ernstige symptomen zijn. Deze symptomen kunnen natuurlijk ook wijzen op een andere medische aandoening. Een duidelijke diagnose is belangrijk voor een goede behandeling.

Mogelijke symptomen van peniskanker zijn:

• veranderingen in huiddikte of kleur
• rode uitslag onder de voorhuid;
• kleine korstige bultjes op je penis, het kan eruitzien als een niet-genezen korstje
• gezwellen die er blauwachtig bruin uitzien
• een bult op je penis
• een stinkende afscheiding onder je voorhuid
• een zweertje op de penis, die kan bloeden
• zwelling aan het einde van je penis
• pijn
• knobbels onder de huid van je lies (gezwollen lymfeklieren in de lies)

Deze symptomen betekenen niet altijd dat je peniskanker hebt. Er is mogelijk sprake van een infectie of een allergische reactie. Maar het is belangrijk om onmiddellijk een afspraak te maken met je huisarts bij ongebruikelijke symptomen op of in de buurt van je penis.

Onderzoek en diagnose

Vraaggesprek en lichamelijk onderzoek

Bij vermoeden van peniskanker, zal de uroloog verschillende tests uitvoeren. In een gesprek met de arts zal hij informeren naar je klachten. Ook zal de arts je medische geschiedenis in ogenschouw nemen. Dit wordt gevolgd door een lichamelijk onderzoek.

Verder onderzoek

Om de diagnose te bevestigen, wordt ook een weefselmonster (biopsie) genomen en onder de microscoop geanalyseerd. Afhankelijk van de situatie controleren de specialisten via beeldvormende procedures (computertomografie) of er sprake is van uitzaaiingen (metastasen).

Behandeling van kanker aan de penis

Behandeling van peniskanker hangt af van het stadium en de verspreiding van de tumor. Een operatie is meestal nodig om de kanker zo volledig mogelijk te verwijderen. Soms is het voldoende om de voorhuid te verwijderen.

Als de kanker zich echter heeft verspreid, is gedeeltelijke of volledige amputatie van de penis vereist. Als er uitzaaiingen in de lymfeklieren zijn, worden deze verwijderd. In vergevorderde stadia kunnen bestraling en chemotherapie ook nuttig zijn.

Nazorg

Nazorg is een belangrijk onderdeel van de behandeling. Regelmatige controle dient om een ​​eventuele recidief snel op te sporen. Gedurende de eerste 3 jaar dienen patiënten elke 3 maanden een afspraak plannen. Later kan controle om de 6 maanden plaatsvinden.

Prognose

Als de arts tijdens de operatie alle kwaadaardige celveranderingen kan verwijderen, is de kans op herstel groot. Als de ziekte vroegtijdig wordt herkend en behandeld, zal 90 procent van de getroffenen langer dan vijf jaar overleven. Hoe verder de kanker gevorderd is, hoe slechter de prognose.

Complicaties van peniskanker: meer dan een lichamelijk litteken

Peniskanker is zeldzaam, maar als het toeslaat, laat het diepe sporen na. Niet alleen in het weefsel, maar ook in het hart, het hoofd en de relaties van een man. De kanker zelf kan zich grillig gedragen, maar ook de behandeling is niet zonder gevolgen. En die complicaties? Die zijn soms fysiek, soms emotioneel – en vaak allebei.

Uitzaaiingen: als het kwaad zich verspreidt

De penis is rijk doorbloed, en net als bij andere kankers kan de tumor zich een weg banen naar de lymfeklieren in de lies. En als die aangetast zijn, ligt de weg naar verdere uitzaaiingen open – naar de buikholte, longen of zelfs verder. Dat kan leiden tot:

• pijnlijke zwellingen in de lies

• chronische wondjes of fistels

• opgeblazen gevoel of benauwdheid als er longuitzaaiingen ontstaan

Hoe verder de kanker zich verspreidt, hoe moeilijker hij te bestrijden is. Daarom is vroege detectie van levensbelang.

Verminking en verlies van lichaamsdeel

Soms moet een deel van de penis – of in ernstige gevallen de hele penis – worden verwijderd (penectomie). Voor veel mannen is dit de meest ingrijpende complicatie:

• lichamelijk (moeilijker plassen, geen penetratie meer mogelijk)

• psychisch (verlies van mannelijkheid, identiteit, eigenwaarde)

• sociaal (angst voor intimiteit, terugtrekken uit relaties)

Het is rauw, het is heftig, en het verdient méér dan alleen medische begeleiding. Hier is emotionele nazorg net zo essentieel als wondverzorging.

Problemen met plassen

Na een operatie kan de plasstraal zwakker worden of moet je zittend plassen. Soms is er sprake van vernauwing van de plasbuis, waardoor een buisje (katheter) nodig is, tijdelijk of structureel. Bij uitgebreide operaties wordt soms een nieuwe plasuitgang elders op het lichaam aangelegd. Functioneel? Ja. Maar het vraagt veel aanpassing en acceptatie.

Seksuele gevolgen: tussen verlangen en gemis

De seksuele impact is vaak groot:

• Erectiestoornissen komen voor na zenuwschade of bloedvatverlies

• Het gevoel in de penis kan verminderd of afwezig zijn

• Lichamelijke opwinding is niet meer vanzelfsprekend, zelfs als het libido er nog wél is

• De penetratie is soms niet meer mogelijk, of voelt ongemakkelijk

• Schaamte en terughoudendheid in relaties steken vaak de kop op

Sommige mannen herontdekken seksualiteit op een andere manier – via aanraking, verbinding, intimiteit – maar dat is een weg die moed en openheid vraagt.

Lymfoedeem: dikke benen, zware dagen

Als de lymfeklieren in de lies verwijderd zijn, ontstaat bij sommige mannen lymfoedeem: een pijnlijke, blijvende zwelling in de benen of het scrotum. Het voelt zwaar, strak en kan zelfs het lopen bemoeilijken. Compressiekousen, fysiotherapie en zelfzorg zijn dan nodig om het onder controle te houden.

Infecties en wondproblemen

Na een operatie – zeker in het genitale gebied – kunnen makkelijk infecties ontstaan. De huid is gevoelig, het gebied warm en vochtig. Typische complicaties zijn:

• nabloedingen

• wondinfecties

• langzame wondgenezing

• fistelvorming (open verbinding naar de huid)

Het vraagt zorgvuldige wondverzorging, antibiotica en soms extra operaties om dit op te lossen.

Psychische impact: het deel dat niemand ziet

Misschien wel de zwaarste complicatie is die van binnen. Peniskanker kan leiden tot:

• depressieve gevoelens

• angststoornissen (voor terugkeer, voor afwijzing)

• verlies van zelfvertrouwen

• seksuele rouw

• eenzaamheid

Niet elk litteken is zichtbaar. Veel mannen praten er niet over, maar dragen een stil verdriet. Daarom is psychologische ondersteuning geen luxe, maar noodzaak.

Sociale gevolgen: relaties onder druk

Hoe vertel je het aan je partner? Of aan een nieuwe geliefde? Veel mannen worstelen met hun identiteit na peniskanker. Ze voelen zich minder man, trekken zich terug of vermijden intimiteit. Relaties kunnen onder druk komen te staan – of juist verdiepen, als er openheid en steun is. Maar die balans vinden? Dat is vaak een proces van jaren.

Preventie van peniscarcinoom

De beste manier om het risico op peniskanker te verminderen, is door de bekende risicofactoren te vermijden (zie boven).

Besnijdenis

Besnijdenis vóór de volwassenheid lijkt enige bescherming te bieden tegen peniskanker. Mensen die in hun jeugd zijn besneden, hebben veel minder kans op peniskanker. Het is echter belangrijk op te merken dat besnijdenis het risico op peniskanker vermindert, maar niet uitsluit.

Joden worden op de achtste dag besneden. Moslims vaak pas tussen hun derde en twaalfde levensjaar. Het is opmerkelijk te noemen dat er bij de laatste groep meer peniskanker voorkomt dan bij Joden. Kennelijk is besnijdenis pas voluit effectief, als het vlak na de geboorte plaatsvindt, zoals dat door Jahweh wordt voorgeschreven. Dit feit was in 1933 reeds bekend, zoals blijkt uit onderstaande krantenbericht over een verhandeling van Prof. Dr. W. Kouwenaar:

Genitale hygiëne

Misschien wel de belangrijkste factor bij het voorkomen van peniskanker bij onbesneden mannen is een goede genitale hygiëne. Oftewel het schoonhouden van je piemel, vooral onder de voorhuid. Onbesneden mannen moeten de voorhuid terugtrekken en de hele penis schoonmaken, inclusief de eikel. Als de voorhuid vernauwd is en moeilijk terug te trekken is (dit wordt fimosis of fimose genoemd), kan een arts mogelijk een crème of zalf voorschrijven die dit gemakkelijker kan maken. Als dit niet werkt, dan is chirurgische behandeling een optie.

HPV-infectie

HPV komt heel vaak voor. Een man kan jarenlang een HPV-infectie hebben zonder symptomen. De afwezigheid van zichtbare wratten is dus geen indicatie om te bepalen of je HPV hebt. Zelfs als iemand geen wratten (of enig ander symptoom) heeft, kan hij (of zij) toch besmet zijn met HPV en het virus doorgeven aan iemand anders.

Roken

Roken verhoogt ook het risico op peniskanker. Dus niet roken kan dat risico verlagen. Stoppen met roken of er nooit aan beginnen, is een goede manier om het risico op veel ziekten, waaronder peniskanker, te verminderen.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over peniskanker, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.