Keloïd (litteken): oorzaak en behandeling

Last Updated on 14 mei 2025 by M.G. Sulman

Een keloïd is een soort verhoogd litteken. Het is een abnormale toename van littekenweefsel in de huid. Deze huidafwijkingen komen voor waar de huid is genezen na een huidbeschadiging, in wat voor vorm dan ook. In tegenstelling tot een hypertrofisch litteken wordt een keloïd groter dan de oorspronkelijke verwonding. Een keloïd komt niet vaak voor. Het wordt vaker gezien bij mensen met een donkere huid. Alles wat een litteken kan veroorzaken, kan een keloïd veroorzaken. Bijvoorbeeld brandwonden, snijwonden of ernstige acne. Verdikte littekens kunnen zich ook ontwikkelen nadat je een piercing, een tatoeage of een operatie hebt ondergaan. Keloïden verschijnen soms na 3 maanden of langer nadat je huid is beschadigd. Sommige van deze laesies blijven jarenlang groeien.

“Het litteken groeide door – alsof mijn huid niet wist wanneer het genoeg was” – Het verhaal van Jamila (26)

Toen Jamila haar tweede gaatje in haar oor liet schieten, dacht ze er niet meer over na. Beetje rood, beetje gevoelig – niks bijzonders. Maar een paar weken later werd het knopje verdrongen door een hard, glanzend bobbeltje. Het bleef groeien, jeuken en voelde soms pijnlijk strak. “Het was alsof mijn oor een eigen leven ging leiden.”

De huisarts noemde het een keloïd: een overgroei van littekenweefsel, waarbij de huid na een wondje blijft genezen zónder te stoppen. Niet alleen op de plek van het wondje, maar er ruim overheen. “Ik was vooral verbaasd dat zoiets kon ontstaan na iets kleins als een oorpiercing.” Haar moeder had ook ooit zo’n litteken gekregen op haar schouder – genetische aanleg dus.

De keloïd op haar oor werd verwijderd via een kleine ingreep, maar… groeide na een paar maanden gewoon weer terug. Groter zelfs. Uiteindelijk kreeg Jamila injecties met corticosteroïden en droeg ze tijdelijk een drukknopje op maat. “Het was gênant, maar het werkte. Het litteken werd vlakker en minder rood.”

Inmiddels heeft ze geleerd voorzichtig te zijn met piercings, wondjes en zelfs vaccinaties op plekken waar haar huid gevoelig is. “Mijn huid is net een fanatieke klusser. Als ik ‘m niet rem, blijft hij bouwen. Maar ik weet nu: er is hulp. En je bent niet de enige.”

Wat is een keloïd?

Een keloïd of keloïd litteken duidt op een abnormale toename van littekenweefsel in de huid of een te agressieve genezingsreactie op een wond.

Littekens, die zich vormen als reactie op een wond, zoals een kleine brandwond, snijwond of schaafwond, maken deel uit van het natuurlijke genezingsproces van het lichaam. In de meeste gevallen worden littekens meestal kleiner en vervagen ze na verloop van tijd, maar bij sommige mensen kan de huid overdreven reageren op de schade en leiden tot littekens die veel groter zijn dan de oorspronkelijke wond. Deze littekens wordt keloïd genoemd. Een keloïd is meestal dik en onregelmatig. Ze gaan nooit vanzelf weg.

Waarom de ene persoon een keloïd krijgt en de andere niet is anno 2025 nog niet duidelijk.

Symptomen van een keloïd

Een keloïd kenmerkt zich door de volgende symptomen:

• Ze verschijn en groeien langzaam. Het kan 3 maanden tot een jaar duren voordat je de eerste tekenen van een keloïd ziet. Dan duurt het weken of maanden voordat het groeit. Soms blijven ze jarenlang langzaam groeien.
• Het begint als een verhoogd roze, rood of paars litteken.
• Een keloïd is meestal een harde, gladde, glanzende plateauvormige verhevenheid (bult). De kleur heeft de neiging om na verloop van tijd donkerder te worden. Het wordt meestal donkerder dan de huid van de persoon, waarbij de rand donkerder is dan het middengedeelte.
• Een dergelijk verdikt litteken voelt nomaliter anders aan dan de omringende huid. Sommige keloïden voelen zacht en deegachtig aan. Anderen meer hard en rubberachtig.
• Ze kunnen jeuken, gevoelig of pijnlijk zijn bij aanraking. Deze symptomen stoppen meestal zodra de keloïde stopt met groeien.
• Keloïden kunnen zich overal op het lichaam vormen. Voorkeursplekken zijn de nek, schouders, borst, rug en oren.
• Ze kunnen in grootte variëren van gering tot zeer groot, zoals goed op de diverse afbeeldingen is te zien.

Oorzaken en risicofactoren van een keloïd

Iedere vorm van huidletsel of huidbeschdiging kan leiden tot een keloïd, zoals:

• acne littekens
• brandwonden
• waterpokken littekens
• oorpiercing
• tatoeage
• krassen
• plekken van een chirurgische incisie (waar een chirurg gesneden heeft)
• vaccinatieplaatsen
• insectenbeten
• strak gevlochten haar dragen

Naar schatting 10 procent van de mensen heeft een keloïd litteken. Mannen en vrouwen hebben evenveel kans op het krijgen van een dergelijk verdikt litteken. Mensen met een donkere huidskleur zijn vatbaarder voor keloïden.

Andere risicofactoren die verband houden met de vorming van keloïden zijn onder meer:

• van Aziatische of Zuid-Amerikaanse afkomst zijn
• zwanger zijn
• jonger zijn dan 30 jaar

Keloïden hebben meestal een genetische component. Je hebt meer kans op een keloïd als één of beide ouders ze hebben.

Risicogroepen en risicofactoren voor keloïden

Waarom sommige huiden méér genezen dan goed voor ze is

Niet iedereen die een wondje krijgt, ontwikkelt een keloïd. Gelukkig maar. Maar sommige mensen lijken er wél vatbaarder voor. Bij hen slaat de huid na een snee, prik of beet op hol – en blijft maar genezen, zónder te weten wanneer het genoeg is. Een soort overijverige schoonmaker die niet kan stoppen met poetsen, ook al is alles al glanzend schoon.

Waarom dat gebeurt, is nog niet helemaal duidelijk. Maar we weten inmiddels wél bij wie en wanneer de kans groter is. Hieronder vind je een overzicht van de risicogroepen en -factoren – met tips, uitleg en zachte waarschuwingen waar nodig.

Donkere huidtypen: prachtige pigmenten, gevoelige littekens

Mensen met een donkere huid (Fitzpatrick huidtype IV t/m VI) hebben een aanmerkelijk hoger risico op keloïdvorming. Denk aan mensen van Afrikaanse, Aziatische, Latijns-Amerikaanse of Caribische afkomst.

• 📈 Keloïden komen tot 15 keer vaker voor bij mensen met gepigmenteerde huid

• 🧬 De oorzaak ligt deels in genetische aanleg en deels in hoe collageen wordt aangemaakt in diepere huidlagen

• 📍 Vaak ontstaan keloïden op schouders, borstbeen, rug en oorlel – juist op plekken waar de huid iets strakker staat

Tip: wees extra voorzichtig met piercings, tatoeages of chirurgische ingrepen op deze plekken – en bespreek preventieve maatregelen met je arts of huidtherapeut.

Jongvolwassenen: als je huid vol energie zit

De meeste keloïden ontstaan tussen het 15e en 30e levensjaar. Dat is precies de periode waarin je huid het meest actief is qua celgroei en wondgenezing.

• 💪 Jongere huid = snellere littekenreactie = grotere kans op overreactie

• 🧴 En dat is precies waarom acne, piercings, brandwondjes of ingegroeide haartjes in deze fase sneller uit de hand kunnen lopen

Tip: heb je aanleg voor keloïden? Dan is dit de fase om kritisch te zijn met je keuzes: denk goed na over een navelpiercing, tweede oorbel of borsttattoo.

Erfelijke aanleg: als het in de familie zit

Keloïden kunnen letterlijk in je genen zitten. Heb je een ouder, broer, zus of kind met een keloïd? Dan is de kans groter dat jouw huid ook zo reageert.

• 🧬 Erfelijkheid speelt een duidelijke rol, al is het gen niet exact bekend

• 👨‍👩‍👧 Vaak zie je dat meerdere gezinsleden littekens ontwikkelen die “meer zijn dan normaal”

Tip: als het in je familie voorkomt, wees dan alert bij elke ingreep – ook bij dingen die onschuldig lijken, zoals een vaccinatie in de bovenarm of een wondje na scheren.

Voorkeursplekken

Sommige lichaamsdelen zijn nu eenmaal keloïd-gevoelig. Vooral plekken waar de huid onder spanning staat of veel beweegt:

• 📍 Oorlellen

• 📍 Schouders en bovenarmen

• 📍 Bovenrug en borstbeen

• 📍 Kaaklijn en nek

Tip: als je geopereerd moet worden op een van deze plekken, bespreek dan vooraf met je arts of keloïdvorming verwacht wordt – en of preventieve maatregelen (zoals siliconenpleisters of drukverband) zinvol zijn.

Hormonale invloeden en geslacht

Er zijn aanwijzingen dat hormonale schommelingen, zoals tijdens de puberteit of zwangerschap, de kans op keloïden vergroten. Ook komt het iets vaker voor bij vrouwen – mogelijk omdat zij vaker piercings, oorbellen of cosmetische behandelingen ondergaan.

Tip: heb je al keloïden? Dan kunnen ze in deze periodes actiever of gevoeliger worden. Vermijd dan extra huidtrauma’s.

Trauma, infectie of trage wondgenezing

Hoe je huid geneest, is minstens zo belangrijk als hoe je gewond raakt. Risicofactoren die keloïdgroei kunnen uitlokken:

• 🦠 Infectie na wond of operatie

• ⌛ Langdurige wondgenezing

• 💉 Vaccinatie op een risicoplek (zoals schouder)

• 🔥 Verbrandingen of acne – vooral bij diepe of ontstoken plekken

Tip: verzorg wondjes zorgvuldig, houd ze schoon en voorkom infectie. En wees alert als je litteken warm, rood of dik wordt: dat kan het begin van een keloïd zijn.

Onderzoek en diagnose

Na een vraaggesprek met de arts, volgt onderzoek van het litteken  om de grootte, vorm en groeipatroon te controleren. De arts kan ook een huidbiopsie uitvoeren om ernstiger aandoeningen uit te sluiten.

Behandeling van een keloïd

Keloïden hoeven over het algemeen niet te worden behandeld. Maar behandeling kan nuttig zijn als een keloïd ongemak veroorzaakt of je belemmert in je doen en laten, bijvoorbeeld als het een gewricht of een groot gebied bedekt. Ook kan behandeling volgen als de laesie als cosmetisch storend wordt ervaren en je eronder gebukt gaat. Bijvoorbeeld als het zich op een zichtbare plek bevindt.

Mogelijke behandelinsopties zijn onder meer de volgende:

Cryotherapie

Bij deze behandeling, die het beste werkt bij kleine keloïden, wordt het littekenweefsel bevroren. Deze methode wordt vaak gebruikt voor of na injecties met corticosteroïden om de injecties effectiever te maken.

Druktherapie

Druktherapie houdt in dat een apparaat (bijvoorbeeld oorclips)  ‘drukkleding’ (speciaal op maat gemaakte kleding die een bepaalde druk geeft op het lichaam) wordt gebruikt om druk uit te oefenen op het gebied en de bloedstroom naar de plaats te verminderen om de hergroei van de keloïde te remmen. Hoewel effectief, kan deze behandeling, die vaak na een operatie wordt gebruikt, voor veel mensen moeilijk vol te houden zijn. Deze apparaten kunnen oncomfortabel zijn en mensen moeten ze vaak 6 tot 12 maanden dragen.

Bestraling

Een lage dosis bestraling (radiotherapie) na de operatie kan helpen voorkomen dat het litteken teruggroeit.

Laserbehandeling

Middels laserbehandeling kan een keloïde kleiner en lichter gemaakt worden. Lasertherapie wordt vaak gecombineerd met andere behandelingen zoals injecties met corticosteroïden of druktherapie.

Corticosteroïde-injecties

Deze injecties worden toegediend in de keloïde om de huidafwijking kleiner en zachter te maken.

Siliconenpleisters of siliconengel

Siliconenpleisters (en -gel) zorgen ervoor dat het litteken is afgesloten van de buitenlucht. Door gebrek aan zuurstof wordt de groei van de huidafwijking afgeremd. Siliconenpleisters worden vooral gebruikt ter behandeling van hypertrofische littekens.

Wegsnijden

Een andere behandelmogelijkheid is het operatief wegsnijden van de laesie. De wond wordt daarna gesloten met hechtingen. Omdat er bij deze behandeling een kans bestaat dat de keloïd zelfs groter wordt dan het originele litteken, wordt er zelden gekozen voor deze behandeloptie.

Prognose

Hoewel keloïden goedaardig zijn en niet evolueren tot kanker, kunnen ze wel als cosmetisch storend worden ervaren. Je kunt op elk moment een keloïd laten behandelen, zelfs jaren nadat deze is verschenen. Ze gaan nooit spontaan in remissie. Met andere woorden: ze verdwijnen niet uit zichzelf. Gewone littekens kunnen in de loop der jaren vervagen, maar dat is dus bij een keloid niet het geval.

Complicaties bij keloïden

Als littekenweefsel zich niets aantrekt van grenzen – letterlijk én figuurlijk

Een keloïd is niet alleen een litteken dat een beetje uit de bocht vliegt. Het is littekenweefsel dat blijft groeien, uitbreidt voorbij de wond, en vaak niet weet van stoppen. En hoe klein het wondje ook was – een piercing, een muggenbeet, een snee – de gevolgen kunnen verrassend groot zijn. Want als je huid besluit om overdreven te genezen, kun jij er lang mee zitten. Letterlijk én figuurlijk.

Hieronder vind je de belangrijkste complicaties van keloïden – van fysiek ongemak tot sociale drempels.

Chronische pijn en jeuk

Kleine plek, groot gevoel

Keloïden zijn vaak gevoelig – en soms ronduit pijnlijk. De zenuwuiteinden in het littekenweefsel worden opgerekt of ingeklemd, waardoor je:

• 🔥 Een branderig gevoel kunt ervaren

• 🪰 Aanhoudende jeuk voelt die niet weggaat met krabben

• ⚡ Schietende pijn krijgt bij aanraking of druk (zoals tegen kleding, een bh-bandje of een helm)

Bij sommige mensen voelt het litteken strak of gespannen, alsof de huid op springen staat. Dat kan vooral op bewegende plekken (schouder, kaaklijn, borst) vervelend zijn in het dagelijks leven.

Beperkte bewegingsvrijheid

Wanneer een litteken je lijf stuurt

Op gewrichten of in huidplooien kunnen keloïden letterlijk in de weg zitten. Denk aan:

• 📍 Schouder: moeite met jas aantrekken of je haar kammen

• 📍 Hals: trekken bij draaien van je hoofd

• 📍 Knie of elleboog: stijf gevoel of beperkte strekking

Dit wordt vooral een probleem als het keloïd dik of hard is, of als het in een boog groeit. Sommige mensen ervaren het alsof het litteken ‘trekt’ aan omliggende huid, met een soort mechanische rem als gevolg.

Teruggroei na behandeling

Eruit gesneden… en dubbel teruggekomen

Een van de frustrerendste complicaties van keloïden is de hoge kans op terugkeer – vooral na chirurgische verwijdering. Veel mensen denken: eruit is eruit, maar helaas: in 45–100% van de gevallen groeit het litteken juist terug, soms zelfs:

• Groter

• Dikker

• Meer verspreid

Daarom wordt operatie meestal alleen gedaan in combinatie met druktherapie, injecties of bestraling. Want een los mesje zonder nazorg? Dat nodigt de huid juist uit om extra hard te gaan genezen.

Cosmetische en sociale impact

Je ziet het. Anderen ook. En dat voel je.

Keloïden kunnen opvallen – zeker als ze op zichtbare plekken zitten: hals, gezicht, borst, oorlel, handen. En of je dat nu wilt of niet: ze trekken aandacht. Dat kan leiden tot:

• 😔 Schaamte of onzekerheid over je uiterlijk

• 🧥 Verstopgedrag (lange mouwen, sjaals, make-up)

• 🧍‍♀️ Vermijden van sociale situaties of aanraking

• 🧠 Negatief zelfbeeld, vooral bij jonge mensen

Sommige mensen vermijden piercings, tatoeages of zelfs vaccinaties uit angst voor littekens – en terecht. Maar dat betekent soms ook dat ze zich minder vrij voelen in keuzes over hun lichaam.

Psychische belasting

Als een litteken zwaarder drukt dan het weegt

Langdurige klachten, herhaalde behandelingen, afwijzende reacties of onbegrip kunnen zwaar vallen. Er is sprake van:

• 🕳️ Behandelmoeheid: “Ik ben zo vaak geweest. Niets helpt.”

• 🩹 Lichamelijke én emotionele littekens – vooral als het litteken gekoppeld is aan een trauma

• 🙇 Angst voor uitbreiding: “Wat als het nóg groter wordt?”

• 😶 Sociale terugtrekking of zelfs depressieve gevoelens

Daarom is erkenning zó belangrijk. Niet elke arts weet hoe hardnekkig keloïden kunnen zijn – of wat ze doen met iemands zelfbeeld. Een luisterend oor kan dan al helend zijn.

Infecties of huidproblemen bij zelfbehandeling

Als wanhoop leidt tot experimenten

Mensen proberen soms zelf om van een keloïd af te komen: met knijpen, wrijven, scherpe crèmes of zelfs wondjes maken. Dat kan leiden tot:

• Infecties

• Verergering van de keloïd

• Nieuw littekenweefsel erbovenop

• Pigmentverstoring (bleke of juist donkere vlekken)

Ook zogenaamde “wondercrèmes” van internet kunnen de huid beschadigen. Wat goed voelt, is niet altijd goed – en wat irriteert, kan het probleem juist groter maken.

Preventie

Als je meer kans hebt om keloïden te krijgen, moet je waar mogelijk huidletsel, oorpiercings en operaties vermijden. Als je geopereerd moét worden, vooral in een gebied met meer kans op littekens, zorg er dan voor dat je arts weet dat je keloïden kunt krijgen. Het starten van sommige preventieve behandelingen (bijvoorbeeld injecties met corticosteroïden, drukverbanden) direct na de operatie kan keloïden helpen voorkomen. Als je gaatjes in je oren laat schieten, moet je speciale keloïd drukoorbellen dragen om de kans op littekens te verminderen.

Blootstelling aan de zon of zonnebank kan het littekenweefsel verkleuren, waardoor het iets donkerder wordt dan de omringende huid. Hierdoor kan de keloïde meer opvallen. Houd het litteken bedekt als je in de zon bent om verkleuring te voorkomen.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over een keloïd of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.