Infectie: betekenis, symptomen en behandeling

Last Updated on 20 augustus 2025 by M.G. Sulman

Een infectie is als een indringer die zich stilletjes toegang verschaft tot het menselijk lichaam. Bacteriën, virussen, schimmels of parasieten – ze glippen naar binnen, nestelen zich en beginnen zich te vermeerderen alsof ze recht op verblijf hebben. Soms doen ze dat sluw, door toxinen te produceren die het weefsel van binnenuit verzwakken, soms meedogenloos, door het immuunsysteem zelf te beschadigen. Het gevolg kan uiteenlopen van een ogenschijnlijk onschuldige verkoudheid tot een ziekte die het leven bedreigt. Het opmerkelijke is dat dezelfde microbe bij de een nauwelijks klachten oproept, terwijl bij de ander het hele gestel ontregeld raakt. Zo ontvouwt zich telkens weer een strijdtoneel: aanvaller tegenover verdediger, de microbe tegenover het immuunsysteem, een duel dat zich diep in het verborgene afspeelt maar waarvan de gevolgen allengs zichtbaar worden.

Casus: een onschuldig wondje dat ontaardt in een infectie

Het begon allemaal met iets kleins. Een man liep op een zomerse dag door zijn achtertuin, blootsvoets, genietend van het gras onder zijn voeten. Tot hij plots een scherpe pijn voelde: een verroeste spijker had zich door de huid van zijn voetzool geboord. Hij haalde zijn schouders op, waste de wond vluchtig af en dacht: “Ach, dat geneest wel vanzelf.”

De volgende dag merkte hij dat het wondje er anders uitzag. De huid rondom was rood en wat gezwollen. Er sijpelde een klein beetje pus naar buiten, en lopen deed steeds meer pijn. Wat hij niet zag, was dat bacteriën – onzichtbare indringers – zich in het wondje hadden genesteld en vrolijk begonnen waren zich te vermenigvuldigen. De poort van de stad was opengezet, en het leger van vijanden trok binnen.

Allengs werd de situatie ernstiger. De man voelde zich wat koortsig, kreeg rillingen en merkte dat zijn hele voet gevoelig werd. Zijn immuunsysteem was in allerijl in actie gekomen en veroorzaakte de klassieke tekenen van ontsteking: roodheid, warmte, zwelling en pijn. De pus was niets anders dan het slagveld van afgestorven bacteriën en witte bloedcellen.

Toen hij uiteindelijk de huisarts bezocht, kreeg hij een duidelijke diagnose: een bacteriële infectie van de voetwond. De arts schreef antibiotica voor en drong erop aan zijn tetanusvaccinatie te vernieuwen. Zonder behandeling had de infectie zich verder kunnen uitbreiden naar het bot of zelfs het bloed, met levensgevaarlijke gevolgen. Zo liet een klein spijkertje zien hoe een infectie sluipend kan uitgroeien tot een groot probleem.

Betekenis: wat is een infectie?

Een infectie klinkt klinisch, maar achter dat woord gaat een heel drama schuil. Stel je voor: een virus of bacterie sluipt het lichaam binnen, alsof het een deur vindt die half openstaat. Daar nestelt het zich, deelt zich, en eigent zich een plek toe die niet van hem is. Soms merk je daar eerst weinig van, hoogstens wat loomheid of een kriebel in de keel. Maar intussen worden er toxinen geproduceerd, stoffen die cellen aantasten en het lichaam ontregelen. Andere keren is het minder subtiel en wordt het immuunsysteem zelf aangevallen, alsof er een stormram tegen de poort beukt.

De uitkomst is nooit hetzelfde. Bij de één blijft het bij een kortstondig ongemak – een verkoudheid die met wat thee en rust vanzelf overgaat. Bij een ander kan dezelfde indringer leiden tot hevige koorts, longontsteking of erger. Dat maakt een infectie zo intrigerend: ze laat zien hoe fragiel én veerkrachtig het menselijk lichaam is. Het is een duel in het verborgene, maar met zichtbare gevolgen: zwelling, pijn, moeheid, functieverlies. Of, in ouderwetse termen, de strijd tussen aanvaller en gastheer – een strijd die soms stilletjes wordt gewonnen, en soms desastreus wordt verloren.

Definitie

Een infectie duidt op de invasie van weefsels door ziekteverwekkers, hun vermenigvuldiging en de reactie van het weefsel van de gastheer op het infectieuze agens en de gifstoffen die ze produceren.¹Wikimedia Infection. https://en.wikipedia.org/wiki/Infection (ingezien op 25-12-2022) Een infectieziekte, ook wel besmettelijke ziekte genoemd, is een ziekte die het gevolg is van een infectie.

Infectie en ontsteking: twee verwante maar niet identieke begrippen

Wat is een infectie?

Een infectie ontstaat wanneer een micro-organisme – denk aan een bacterie, virus, schimmel of parasiet – het lichaam binnendringt en zich daar vermenigvuldigt. Het is de binnendringer die het eerste zetje geeft. Je kunt het vergelijken met een vijand die door de stadspoort breekt en zich nestelt in de straten.

Voorbeeld: iemand loopt op blote voeten door de tuin, trapt in een roestige spijker en er nestelt zich een bacterie in het wondje.

Wat is een ontsteking?

Een ontsteking is daarentegen de reactie van het lichaam op die binnendringer, óf op een beschadiging zonder dat er een microbe in het spel is. Het immuunsysteem stuurt soldaten – witte bloedcellen – naar de plek des onheils. Die aanval zorgt voor warmte, roodheid, zwelling en pijn. Het zijn signalen van het lichaam dat er iets te bestrijden of te herstellen valt.

Voorbeeld: de huid rondom datzelfde wondje wordt rood en opgezwollen, omdat je lichaam de bacterie probeert te verdrijven.

Kort samengevat

• Infectie = de oorzaak → het binnendringen van een ziekteverwekker.

• Ontsteking = het gevolg → de verdedigingsreactie van het lichaam.

Ofschoon beide begrippen vaak door elkaar worden gebruikt in de volksmond, is het verschil wezenlijk. Men kan immers een ontsteking hebben zonder infectie (bijvoorbeeld bij jicht of na een val), maar men heeft nooit een infectie zonder enige mate van ontstekingsreactie.

Verschil tussen infectie en ontsteking in één oogopslag

Kenmerk	Infectie 🦠	Ontsteking 🔥
Wat is het?	Binnendringen en vermenigvuldigen van micro-organismen (bacterie, virus, schimmel, parasiet)	Reactie van het lichaam op schade of indringers
Oorzaak	Externe ziekteverwekker	Kan door infectie, maar ook door trauma, auto-immuunreactie of irritatie
Rol van het immuunsysteem	Probeert binnendringer te herkennen en uit te schakelen	Stuurt witte bloedcellen, veroorzaakt roodheid, warmte, zwelling en pijn
Voorbeeld	Longontsteking door pneumokokken	Gewrichtsontsteking bij jicht zonder dat er een bacterie aanwezig is
Gevolg zonder behandeling	Verspreiding van ziekteverwekker, schade aan organen	Blijvende weefselschade of functieverlies
Relatie	Infectie kan een ontsteking uitlokken	Ontsteking kan bestaan zonder infectie

Kleine geheugensteun

• Infectie = vijand breekt de stadspoort binnen.

• Ontsteking = de wachters trekken ten strijde.

Soorten infecties

Er zijn verschillende soorten infecties, afhankelijk van de microbe die de infectie veroorzaakt. Sommige voorbeelden zijn:

Bacteriële infecties

Deze worden veroorzaakt door bacteriën, die kleine micro-organismen zijn die zich snel kunnen vermenigvuldigen. Bacteriële infecties kunnen worden behandeld met antibiotica.

Voorbeelden van bacteriële infecties zijn longontsteking, urineweginfecties en huidinfecties.

Virale infecties

Deze worden veroorzaakt door virussen, die zich kunnen vermenigvuldigen in de cellen van het menselijk lichaam. Virussen zijn vele malen kleiner dan andere micro-organismen en passen vaak tientallen tot honderden keren in de gemiddelde bacterie.

Virale infecties kunnen niet worden behandeld met antibiotica, omdat deze specifiek gericht zijn op bacteriën. Virale infecties moeten vaak hun beloop hebben, maar sommige kunnen met antivirale medicijnen worden behandeld.

Voorbeelden van virale infecties zijn griep, verkoudheid en hiv. Een longontsteking kan ook viraal zijn.

Schimmelinfecties

Deze worden veroorzaakt door schimmels, die micro-organismen zijn die zich voeden met organische stoffen. Schimmelinfecties kunnen worden behandeld met antischimmelmiddelen.

Voorbeelden van schimmelinfecties zijn ringworm en spruw.

Parasitairef infecties

Deze worden veroorzaakt door parasieten, die organismen zijn die van andere organismen leven. Parasitaire infecties kunnen worden behandeld met anti-parasitaire middelen.

Voorbeelden van parasitaire infecties zijn malaria en giardiasis, een infectie met Giardia lamblia.

Gevolgen van een infectie

De gevolgen van een infectie kunnen variëren afhankelijk van de ernst van de infectie, het type microbe dat de infectie veroorzaakt en de gezondheid van de persoon die de infectie heeft. Sommige infecties kunnen mild zijn en zichzelf oplossen, terwijl andere ernstiger kunnen zijn en medische behandeling vereisen.

Mogelijke gevolgen van een infectie kunnen zijn:

• Koorts: Dit is een verhoging van de lichaamstemperatuur als gevolg van het immuunsysteem dat actief is om de infectie te bestrijden.
• Vermoeidheid: De infectie kan leiden tot vermoeidheid omdat het lichaam energie moet gebruiken om de infectie te bestrijden.
• Pijn: Sommige infecties, zoals urineweginfecties en ontstekingen, kunnen pijn veroorzaken.
• Ontsteking: Infecties kunnen leiden tot ontstekingen op verschillende plaatsen in het lichaam, zoals de luchtwegen, de huid of de gewrichten.
• Bloedingen: Sommige infecties, zoals malaria, kunnen leiden tot bloedingen.

Symptomen van een infectie

Symptomen van een infectie kunnen variëren afhankelijk van het type infectie, maar sommige veelvoorkomende symptomen zijn:

• Koorts
• Vermoeidheid
• Pijn
• Keelpijn
• Hoofdpijn
• Koortsige huid
• Rillingen
• Diarree
• Braken
• Hoesten
• Neusverstopping
• Oorpijn
• Pijn bij het plassen

Het is belangrijk om deze symptomen in de gaten te houden en, als ze aanhouden of ernstig zijn, een arts te raadplegen voor een diagnose en behandeling. Sommige infecties kunnen leiden tot ernstige complicaties als ze niet worden behandeld.

Behandeling van infecties

Er zijn verschillende manieren om infecties te behandelen, afhankelijk van het type infectie en de ernst ervan. Sommige infecties kunnen met behulp van antibiotica worden behandeld, terwijl andere met behulp van antivirale medicijnen of antifungale medicijnen worden behandeld. Bij sommige infecties kan het nodig zijn om specifieke behandelingen te ondergaan, zoals het verwijderen van een infectieus object of het draineren van pus uit een abces.

In sommige gevallen kan het nodig zijn om in het ziekenhuis te worden opgenomen voor behandeling, vooral als de infectie ernstig is of als de patiënt een verzwakt immuunsysteem heeft.

Prognose

De prognose voor infecties hangt af van verschillende factoren, waaronder het type infectie, de ernst ervan en hoe snel de juiste behandeling is gestart. In het algemeen zijn de prognoses voor infecties goed als ze op tijd worden behandeld. Echter, sommige infecties, zoals sepsis, kunnen ernstig zijn en levensbedreigend als ze niet op tijd worden behandeld. Het is daarom belangrijk om te zoeken naar professioneel medisch advies als je vermoedt dat je een infectie hebt.

Verder lezen

Een infectie kan op talloze manieren het lichaam binnendringen en vormt vaak het startpunt van processen die we herkennen als ontsteking. Wie meer wil begrijpen van dit samenspel kan terecht bij Ontsteking en infectie: uitleg en verschil, waar de basis wordt uitgelegd. Soms blijft zo’n reactie onopgemerkt en sluimert er een laaggradige ontsteking: de stille vlam die je gezondheid ondermijnt. Gelukkig beschikt ons lichaam over bijzondere herstelmechanismen, zoals de werking van SPM’s als stille ontstekingsremmers: wat specialized pro-resolving mediators doen voor je herstel. Maar ook voeding kan een sleutelrol spelen: zie Wat eten bij gewrichtspijn? Voeding bij artrose, reuma en ontstekingen, waar duidelijk wordt hoe het menu pijn en ontsteking kan beïnvloeden. Tot slot is er de kracht van kruiden, zoals Duivelsklauw: krachtige wortel tegen pijn en ontsteking, dat illustreert hoe de natuur soms een bondgenoot biedt in de strijd tegen infecties en hun nasleep.

Let op: Deze tekst is uitsluitend bedoeld ter algemene informatie en vervangt geen professioneel medisch advies. Raadpleeg bij gezondheidsklachten altijd een arts.

Geraadpleegde bronnen

• Medzhitov, R. (2008). Origin and physiological roles of inflammation. Nature, 454(7203), 428–435. Link
  ↳ Beschrijft de fundamentele verschillen tussen ontsteking en infectie en legt uit hoe ontsteking als afweermechanisme functioneert.

• Abbas, A. K., Lichtman, A. H., & Pillai, S. (2021). Cellular and Molecular Immunology (9e editie). Philadelphia: Elsevier. Link
  ↳ Standaardwerk over immunologie waarin de aangeboren en adaptieve afweer diepgaand worden behandeld.

• Iwasaki, A., & Medzhitov, R. (2015). Control of adaptive immunity by the innate immune system. Nature Immunology, 16(4), 343–353. Link
  ↳ Analyseert hoe het aangeboren immuunsysteem de adaptieve afweer aanstuurt en reguleert bij infecties.

• Assinger, A. (2019). Platelets and infection – an emerging role of platelets in viral infection. Frontiers in Immunology, 10, 1220. Link
  ↳ Laat zien dat bloedplaatjes niet enkel betrokken zijn bij stolling, maar ook bij immuunreacties tegen infecties.

• Serhan, C. N. (2014). Pro-resolving lipid mediators are leads for resolution physiology. Nature, 510(7503), 92–101. Link
  ↳ Bespreekt de rol van specialized pro-resolving mediators (SPM’s) in het beëindigen van ontstekingen en herstelprocessen.

• Welsh, P., Preiss, D., & Sattar, N. (2022). Inflammation and risk of death from infection: Analysis of UK Biobank. eLife, 11, e75046. Link
  ↳ Grote cohortstudie die aantoont dat chronische ontsteking (gemeten via CRP) het risico op fatale infecties aanzienlijk vergroot.

• Irwin, M. R. (2024). Sleep, inflammation, and infection risk: Emerging evidence and clinical implications. Nature Reviews Immunology, 24(2), 120–134. Link
  ↳ Review die de wederzijdse relatie tussen slaaptekort, ontsteking en verhoogde vatbaarheid voor infecties beschrijft.

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over een infectie, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.