Zesde ziekte: symptomen, oorzaken en behandeling

De zesde ziekte wordt ook wel driedaagse koorts genoemd. De Latijnse benaming is exanthema subitum of roseola infantum, ook wel kortweg roseola. Roseola is een virale milde vlekjesziekte, die vooral voorkomt bij jonge kinderen onder de twee jaar. Oudere kinderen, kinderen in de tienerleeftijd en volwassenen worden veel minder vaak besmet. Het wordt meestal gekenmerkt door verscheidene dagen (hoge) koorts, gevolgd door een typisch huiduitslag zodra de koorts is geweken (zie foto of afbeelding). Er is geen behandeling. De ziekte gaat vanzelf over.

Zesde ziekte
Typische huiduitslag bij de zesde ziekte / Bron: Wikimedia Commons

Inhoud

Wat is de zesde ziekte?

De zesde ziekte een zeer besmettelijke maar grotendeels ongevaarlijke vlekjesziekte. Typerend is het plotseling optreden van koorts, die drie tot vier dagen kan aanhouden, en een daaropvolgende huiduitslag die na een paar dagen verdwijnt. De ziekte treft vaak baby’s en peuters tot 3 jaar, maar soms ook oudere kinderen. Er kunnen tot 5 tot 15 dagen verstrijken tussen een infectie met de ziekteverwekker en het begin van de driedaagse koorts. Dat staat bekend als incubatietijd.

Bij wie komt het voor?

De zesde ziekte komt vooral voor bij kinderen tussen de 6 maanden en 2,5 jaar. Is je kind met koorts jonger dan 3 maanden? Bel dan direct de huisarts.

Zesde ziekte bij volwassenen

De zesde ziekte is zeldzaam bij volwassenen. De meeste volwassenen hebben de ziekte reeds in de kindertijd gehad. Bij volwassenen uit het zich in griepachtige verschijnselen, vergelijkbaar met klierkoorts (de ziekte van Pfeiffer). Volwassenen met een verzwakt immuunsysteem kunnen longontsteking krijgen.

Besmetting

De zesde zieke is zeer besmettelijk. Het herpesvirus wordt voornamelijk via het speeksel overgedragen. Het is ook mogelijk dat het virus wordt overgedragen via een druppelinfectie wanneer je niest, hoest of spreekt. Ook gezonde kinderen en volwassenen die met het virus in aanraking zijn gekomen, kunnen het doorgeven.

Infectie door orgaantransplantaties, bloedtransfusies, geslachtsgemeenschap of moedermelk is zeer zeldzaam. Als het kind besmet is, breekt de zesde koorts na ongeveer vijf tot vijftien dagen uit. Dit staat bekend als incubatietijd.

Oorzaken van de zesde ziekte

Roseola kan worden veroorzaakt door twee veelvoorkomende en nauw verwante virussen: het humaan herpesvirus (HHV) type 6 en type 7. Deze virussen behoren tot dezelfde familie als de beter bekende herpes simplex virussen (HSV), maar HHV-6 en HHV-7 veroorzaken geen koortslip en genitale herpes infecties die HSV kan veroorzaken.

Symptomen van de zesde ziekte

Het kind heeft plotseling hoge koorts; deze koorts kan snel ontstaan. Dit kan in sommige gevallen aanleiding geven tot een koortsstuip. Soms zijn de (lymfe)klieren in de hals en achter de oren opgezet. Het kind kan wat prikkelbaar zijn en minder eetlust hebben. Na drie tot vijf dagen daalt de hoge koorts abrupt, waarna er kleine lichtrode, dikwijls vrij vage en niet-jeukende vlekjes in het gezicht en de nek ontstaan. Deze vlekjes breiden zich later uit naar de romp. De uitslag verdwijnt meestal binnen één tot twee dagen.

Complicaties

De zesde ziekte is een ongevaarlijke virale infectie. Complicaties zoals koortsstuipen kunnen optreden. Deze koortsstuipen zijn niet gevaarlijk. dergelijke stuipen kunnen je als ouder wel flink laten schrikken. Bij een koortsstuip worden de armen en benen eerst stijf en gaan erna heftig schokken. Het kan enkele tot 15 minuten duren en gaat vanzelf over.

Onderzoek en diagnose

Een exacte diagnose kan in principe alleen worden gesteld wanneer de voor deze infectie kenmerkende huiduitslag na de koorts optreedt. 

Behandeling van de zesde ziekte

Wat te doen?

De aandoening is self-limiting en gaat na enkele dagen vanzelf over. Voorkom uitdroging door een kind met koorts veel te drinken te geven, eventueel een ijslolly. Eten is minder belangrijk dan goed drinken. Je kind moet genoeg rust krijgen, maar hoeft niet per se in bed te blijven. Hij mag ook naar buiten en wanneer hij zich goed voelt, mag het gerust naar het kinderdagverblijf. Het is van belang dat het lichaam de warmte kwijt kan. Kies daarom dunne, loszittende kleding.

De koorts hoeft niet verlaagd te worden. Zo nodig kun je (kinder)paracetamol geven, als het kind zich slecht voelt.

Voldoende drinken

De hoge koorts veroorzaakt ernstig vochtverlies in het lichaam, vooral bij jonge kinderen. Het is daarom uitermate belangrijk dat de kinderen veel drinken om het vochtverlies te compenseren. Maak je geen zorgen als je kind niet wil eten. Het voeden kan wachten totdat je kind zich weer op zijn gemak voelt. Hydratatie door water, verdunde sappen of thee is belangrijk. Als je kind weigert te drinken, neem dan direct contact op met een arts. 

Prognose

De ziekte is meestal na een week over. Iedereen die ooit de ziekteverwekker heeft opgelopen die driedaagse koorts veroorzaakt, is de rest van zijn leven immuun voor een nieuwe infectie en kan deze niet opnieuw krijgen.

Zoals bij elke herpesvirusinfectie, blijven de virussen levenslang in het lichaam. Artsen noemen dit een latente infectie. Dit kan echter weer actief worden, doch alleen in zeer zeldzame gevallen wanneer het immuunsysteem ernstig is aangetast.

Preventie

Preventie is niet mogelijk; bijna alle kinderen worden vroeg of laat geïnfecteerd. Het heeft daarom geen zin om kinderen met de zesde ziekte van crèche of school te weren. Besmetting vindt plaats via druppelinfectie: hoesten, praten, niezen en via de handen, of via oraal contact: zoenen, bijten. Het lichaam vormt na de primaire infectie antistoffen die beschermen tegen een hernieuwde infectie. Een tweede episode van de ziekte door re-infectie met een andere variant van het virus, komt zelden voor.

Ook de moeite waard:

Hart
Te weinig kalium (lage kaliumspiegels) en hartfalen

Lage kaliumspiegels zijn in verband gebracht met verhoogde mortaliteit bij patiënten met hartfalen. Nieuw onderzoek van de Universiteit van Alabama in Birmingham geeft aan dat patiënten met hartfalen die een laag kaliumgehalte in het bloed hebben, een verhoogd risico lopen om te overlijden. Het onderzoek werd in gepubliceerd in het

Read More »

Een vraag stellen of je ervaringen delen?

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt feedback geven op het artikel, vragen stellen en/of waardevolle aanvullingen of adviezen geven. Ook kun je je ervaringen delen. Andere lezers kunnen daar baat bij hebben en daar weer op reageren. Het kan een manier zijn om in contact te komen met andere mensen die met hetzelfde probleem kampen of dezelfde interesse hebben. Reacties worden niet automatisch gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie van Mens & gezondheid gezien zijn. Daar kan soms enige uren overheen gaan.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.