Vaginakanker: symptomen, oorzaken en behandeling

Doro Guzenda - gynaecoloog vrouwenarts

Vaginakanker is een zeldzame vorm van kanker die in de vagina voorkomt. De vagina is het kanaal van ongeveer negen centimeter lengte die je baarmoeder verbindt met je uitwendige geslachtsdelen (vulva). Vaginakanker komt het meest voor in de cellen die langs het oppervlak van je vagina lopen. Kanker die in de vagina begint (primaire vaginakanker) is zeldzaam. Vaak is er bij kanker in de vagina sprake van secundaire vaginakanker. Hierbij verspreidt de kans zich vanuit een andere plaats in je lichaam naar de vagina. Vaginakanker die vroegtijdig wordt opgespoord geeft de beste kans op genezing. Vaginakanker die zich buiten de vagina verspreidt (uitzaait), is veel moeilijker te behandelen. In het begin veroorzaakt vaginakanker vaak geen symptomen. Vergevorderde vaginakanker kan zich hebben uitgezaaid naar nabijgelegen weefsels, zoals dieper in de wand van de vagina. De meeste vrouwen met invasieve vaginakanker hebben een of meer symptomen, zoals abnormale vaginale bloeding (vaak na geslachtsgemeenschap), abnormale vaginale afscheiding, een massa of knobbel in de vagina die kan worden gevoeld en pijn tijdens geslachtsgemeenschap. 

Inhoud

Wat is vaginakanker?

Vaginakanker is de ongecontroleerde vermenigvuldiging van cellen in het weefsel van de vagina (schede) die een kwaadaardig gezwel vormen. Kanker die in de vagina begint, wordt primaire vaginakanker genoemd. Dit komt zelden voor. Vaker zijn kankercellen in de vagina afkomstig van kanker die ergens anders is begonnen, zoals de baarmoederhals.

Vrouwelijk voortplantingssysteem
Ligging van de vagina in het lichaam van een vrouw / Bron: Marochkina Anastasiia/Shutterstock.com

Typen van kanker in de vagina

Er zijn verschillende soorten typen vaginakanker.

Plaveiselcelcarcinoom

Plaveiselcelcarcinomen komen het meest voor en deze komen voort uit het oppervlak van de bekleding van de vagina. Ze ontwikkelen zich meestal langzaam. Vaak ontstaat deze vorm van kanker in het bovenste deel van de vagina nabij de baarmoederhals. Dit type kanker treft doorgaans vrouwen tussen de 50 en 70 jaar oud.

Adenocarcinoom

Adenocarcinomen vormen zich in de kliercellen van de vaginawand. Deze vorm van kanker komt veel minder vaak voor dan plaveiselcelcarcinoom. Het is echter de meest voorkomende vorm van vaginakanker bij vrouwen jonger dan 20 jaar. Dochters van moeders die het medicijn diethylstilbestrol (DES) hebben gebruikt tijdens de zwangerschap, lopen een hoger risico om deze zeldzame vorm van kanker te ontwikkelen.

Melanoom en sarcoom

Minder voorkomende soorten vaginale kanker zijn onder meer kwaadaardige melanomen en sarcomen. Melanomen hebben de neiging om het onderste of buitenste deel van de vagina te beïnvloeden. Sarcomen ontwikkelen zich diep in de vaginawand.

Voorstadium van kanker (VaIN)

Het voorstadium van vaginakanker heet VaIN. Dit staat voor Vaginale Intraepitheliale Neoplasie. Dit wordt in verband gebracht met infecties met het humaan papillomavirus (HPV). HPV-infectie kan ook leiden tot baarmoederhalskanker, anuskanker en keelkanker.

Symptomen van vaginakanker

In een vroeg stadium veroorzaakt vaginakanker vaak geen tekenen en symptomen. Naarmate het ziekteproces vordert, kan vaginakanker tekenen en symptomen veroorzaken zoals:

  • ongewone vaginale bloeding, bijvoorbeeld na geslachtsgemeenschap of na de overgang
  • waterige vaginale afscheiding
  • een brok of massa in je vagina
  • pijn bij het plassen
  • vaak plassen
  • obstipatie
  • bekkenpijn

Oorzaken van vaginakanker

De exacte oorzaak van de meeste vaginale kankers is anno 2021 niet bekend. Er kunnen wel een aantal risicofactoren voor vaginakanker worden onderscheiden. Er wordt onderzoek gedaan om meer te weten te komen over hoe deze risicofactoren ervoor zorgen dat cellen van de vagina kwaadaardig worden.

HPV

Onderzoek heeft aangetoond dat normale cellen stoffen maken die tumorsuppressorgenproducten worden genoemd om te voorkomen dat ze te snel groeien en kanker worden. Hoog-risico HPV-typen (humaan papillomavirus) (zoals 16 en 18) produceren 2 eiwitten (E6 en E7) die de manier waarop bekende tumorsuppressorgenproducten werken kunnen veranderen.

DES

Vrouwen die als foetus aan diethylstilbestrol (DES) zijn blootgesteld (dat wil zeggen, hun moeders hebben DES tijdens de zwangerschap gebruikt) lopen een verhoogd risico op het ontwikkelen van clear cell’-adenocarcinoom (CCA).

Andere risicofactoren

Andere risicofactoren voor het krijgen van vaginakanker zijn:

  • eerder baarmoederhalskanker hebben gehad: HPV veroorzaakt vaak ook baarmoederhalskanker
  • een eerdere hysterectomie (baarmoederverwijdering) hebben gehad, of het nu voor een goedaardige of kwaadaardige tumor was
  • roken, wat het risico op vaginakanker verdubbelt
  • ouder zijn dan 60 jaar
  • het hebben van hiv

Onderzoek en diagnose

Vraaggesprek en lichamelijk onderzoek

De behandelend arts zal vragen stellen over je medische geschiedenis, symptomen en risicofactoren voor vaginakanker. Hij of zij voert dan een intern bekkenonderzoek uit en zal een uitstrijkje maken. Tijdens een uitstrijkje worden cellen uit de vagina en baarmoederhals verzameld. Deze cellen worden onder de microscoop onderzocht op afwijkingen.

Colposcopie en biopsie

Als het onderzoek of uitstrijkje afwijkingen vertoont, zal de arts een colposcopie uitvoeren. Een colposcopie is een kijkonderzoek van de baarmoedermond waarbij de arts of gynaecoloog een aangepaste microscoop (colposcoop) gebruikt. Kleine stukjes weefsel kunnen worden weggenomen om in een laboratorium te worden gecontroleerd op kankercellen. Dit heet een biopsie.

Beeldvormend onderzoek

Als kanker wordt vastgesteld, kan de arts beeldvormend onderzoek uitvoeren om te bepalen of de kanker zich heeft verspreid en, zo ja, hoe ver. Dit beeldvormende onderzoek kan bestaan uit:

  • een röntgenfoto van de dikke darm (met een bariumklysma, een contrastmiddel, om de dikke darm te markeren)
  • computertomografie (CT) scans, om dwarsdoorsnedebeelden van organen en weefsels te zien
  • magnetische resonantie beeldvorming (MRI), voor gedetailleerde afbeeldingen van lymfeklieren en andere organen
  • röntgenfoto’s van de borst en andere botten om te checken op uitzaaiingen

Endoscopie

Je kunt ook endoscopisch onderzoek ondergaan. Tijdens deze tests kan de arts de binnenkant van de blaas, het rectum en een deel van de dikke darm bekijken door een buis met een kleine camera aan het uiteinde.

Stadia van de kanker

Stadia van vaginakanker geven aan hoe ver de kanker zich heeft verspreid. Er zijn vier hoofdfasen, plus een precancereuze fase van vaginakanker:

  • Vaginale intra-epitheliale neoplasie (VaIN). Dit is het voorstadium van vaginakanker. Er zijn abnormale cellen in het vaginale slijmvlies, maar ze groeien of verspreiden zich nog niet. VaIN is dus nog geen kanker.
  • Stadium 1. De kanker zit alleen in de vaginawand.
  • Stadium 2. De kanker is uitgezaaid naar het weefsel naast de vagina, maar is nog niet uitgezaaid naar de bekkenwand.
  • Stadium 3. De kanker is verder uitgezaaid in het bekken en de bekkenwand. Het kan ook zijn uitgezaaid naar nabijgelegen lymfeklieren.
  • Stadium 4. In stadium 4A is kanker uitgezaaid naar de blaas, het rectum of beide organen. In stadium 4B heeft kanker zich verder door het lichaam verspreid naar verder gelegen organen, zoals de longen, lever of lymfeklieren.

Behandeling van kanker in de vagina

Als de kanker stadium 1 is en zich in het bovenste derde deel van de vagina bevindt, kan een operatie uitgevoerd worden om de tumor en een klein stukje gezond weefsel eromheen te verwijderen. Dit wordt meestal gevolgd door radiotherapie. Dit is het behandelen van kanker door middel van bestraling, zodat eventueel achtergebleven kwaadaardige cellen worden geëlimineerd.

Radiotherapie is de meest gebruikte behandeling in alle stadia van vaginale kanker. In sommige gevallen kunt u chemotherapie krijgen om de radiotherapie te ondersteunen. Er is echter weinig bewijs voor het voordeel van chemotherapie bij vaginakanker.

Als je al radiotherapie in het vaginale gebied hebt gekregen, zal de arts waarschijnlijk een operatie aanbevelen. Dit komt omdat elk deel van het lichaam maar een bepaalde hoeveelheid straling kan ondergaan. Afhankelijk van de grootte, locatie en marges van de tumor, kan de arts het volgende verwijderen:

  • alleen de tumor en een klein stukje gezond weefsel eromheen
  • een deel van of de hele vagina
  • de meeste van de voortplantings- of bekkenorganen

Stadium 4B-kanker is over het algemeen niet te genezen, maar behandeling kan de symptomen verlichten. Als dit het geval is, kan de arts radiotherapie of chemotherapie aanbevelen.

Prognose

Over het algemeen is de vijfjaarsoverleving van vaginakanker zo’n 47 procent. De overlevingskansen verschillen sterk per fase. Voor stadium 1-kankers is er een vijfjaarsoverleving van 75 procent. Fase 4 heeft een overlevingspercentage van 15 tot 50 procent. Overlevingspercentages zijn ook afhankelijk van hoe ver de kanker zich heeft verspreid en waar deze zich heeft verspreid.

Bepaalde factoren kunnen ook de overlevingskans beïnvloeden. Vrouwen ouder dan 60 hebben bijvoorbeeld lagere overlevingskansen. Vrouwen met symptomatische vaginakanker bij diagnose en vrouwen met tumoren in het middelste of onderste derde deel van de vagina hebben ook een lagere overlevingskans.

Complicaties

Vaginakanker kan zich verspreiden (metastaseren) naar afgelegen delen van je lichaam, zoals de longen, lever en botten.

Preventie

Hoewel je het risico op vaginakanker misschien niet tot nul kunt terugbrengen, zijn er bepaalde maatregelen die je kunt nemen om het risico te verminderen, zoals:

  • Verlaag het risico op een HPV-infectie. Dit omvat het gebruik van condooms wanneer je seks hebt (vaginaal, oraal of anaal).
  • Neem een HPV-vaccin. Meisjes krijgen op de leeftijd van 12/13 jaar een vaccinatie aangeboden tegen HPV.
  • Rook niet of stop met roken. Roken is de belangrijkste leefstijlrisicofactor van vaginakanker en andere vormen van kanker.
  • Drink geen alcohol of slechts met mate. Er zijn aanwijzingen dat zwaar drinken het risico op vaginakanker verhoogt.
    Laat regelmatig bekkenonderzoeken en uitstrijkjes doen. Hierdoor ontdek je sneller een voorstadium van kanker of vroegtijdige kanker, voordat het zich verspreidt of ernstige symptomen veroorzaakt.
  • https://www.allesoverkanker.be/vaginakanker
  • https://www.health.harvard.edu/cancer/vaginal-cancer
  • http://www.med-info.nl/Afwijking_Onco_gynaecologie_vagina_vaginacarcinoom.html
  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/vaginal-cancer/symptoms-causes/syc-20352447
  • https://context.reverso.net/vertaling/engels-nederlands/of+vulva
  • https://www.kanker.nl/kankersoorten/vaginakanker/wat-is/informatie-over-het-voorstadium-van-vaginakanker-vain
  • https://www.cancer.org/cancer/vaginal-cancer/causes-risks-prevention/what-causes.html
  • https://www.healthline.com/health/vaginal-cancer
  • https://jebentmama.nl/gezondheid/wat-is-vaginale-adenosis-en-hoe-behandel-je-het/
  • https://www.lumc.nl/org/radiotherapie/wat-is-radiotherapie/
  • https://www.rivm.nl/hpv-humaan-papillomavirus/hpv-vaccinatie
  • https://www.cancer.org/cancer/vaginal-cancer/detection-diagnosis-staging/signs-symptoms.html
  • Prof. dr. C.J.H. van de Velde e.a. (red.). Oncologie. Bohn Stafleu van Loghum, achtste herziene druk, Houten, 2011.
  • Inleidingsfoto: Doro Guzenda/Shutterstock.com
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on print
Print
Share on pinterest
Pinterest
Share on reddit
Reddit

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *