Kruisbessen: gezond, lekker en geneeskrachtig

Kruisbessen zijn lekker en gezond! De kruisbes is een in het wild voorkomende maar ook een voor de vruchten geteelde stekelige struik. In de zomermaanden juni tot eind augustus kunnen we genieten van de zoetzure vruchten. De kruisbes bevat relatief veel vitamine C  en dat versterkt je immuunsysteem. Het bevat ook veel voedingsvezels en deze geven een verzadigend gevoel. Bovendien stimuleert het de stoelgang en verlaagt het je cholesterolgehalte. De kruisbes wordt ook gebruikt voor je haar, nagels, botten en tanden: met een extra shot B-vitamines, kalium, ijzer, fosfor en magnesium zorg je van binnenuit voor jezelf. Het sporenelement silicium zou spataderen moeten voorkomen en zit ook rijkelijk in de bes. Net als foliumzuur, waar aanstaande moeders baat bij hebben tijdens de zwangerschap. Ben je op dieet? Geweldig! Kruisbessen bevatten nauwelijks calorieën, nauwelijks koolhydraten en een vetgehalte dat bijna nul is. Anno 2021 worden er in Nederland jammer genoeg nog maar weinig kruisbessen geteeld.

Geteelde rode kruisbes
Geteelde rode kruisbes / Bron: Wikimedia Commons

Inhoud

Oorsprong en interessante feiten over de kruisbes

De kruisbes komt al sinds de 14e eeuw in Europa voor. Oorspronkelijk komen kruisbessen waarschijnlijk uit Azië. De bessen groeien alleen of in paren aan struiken. Afhankelijk van de variëteit zijn de vruchten rood, groen, geel of wit met een stevige schil bedekt met donshaar, zoals duidelijk op de foto is te zien.

Het vruchtvlees is erg zacht en sappig en bevat kleine eetbare pitjes. Kruisbessen zijn veel minder populair dan frambozen en aardbeien en dat is jammer, want kruisbessen zijn lekker en gezond. De smaak hangt helemaal af van de soort; volledig rijpe, rode vruchten smaken zoeter dan lichte soorten.

Wees voorzichtig bij het plukken: de struiken hebben gestekelde takken. Daarom staat de kruisbes ook wel bekend als ‘stekelbes’. Kruisbessen zijn zelden verkrijgbaar in supermarkten, ze worden lokaal geteeld en in juli en augustus kun je ze eten. 

Kruisbessen zijn gezond en lekker

Vitaminen

100 gram kruisbessen leveren 40 mg vitamine C. Dat is de helft  van je dagelijkse behoefte. De Gezondheidsraad adviseert 75 mg vitamine C per dag. De bessen bevatten ook verschillende B-vitamines. Onder andere vitamine B11, beter bekend als foliumzuur, wat vooral belangrijk is tijdens de zwangerschap.

Als je kruisbessen eet, krijg je ook aanzienlijke hoeveelheden bètacaroteen en vitamine E binnen. Bètacaroteen wordt in het lichaam omgezet in vitamine A. In kruisbessen zit ook vitamine K. Deze vitamine is belangrijk voor gezonde botten en bloedstolling.

Mineralen

Als het om mineralen gaat, scoort de vrucht met kalium, magnesium, fosfor en ijzer. Deze mineralen versterken je tanden, haar en nagels. De wonderbes bevat ook silicium, een mineraal dat onderdeel is van botten, tanden, bindweefsel, bloedvaten, huid, haar en nagels.

Het hoge kaliumgehalte zorgt er ook voor dat kruisbessen een diuretisch of vochtafdrijvend effect hebben. Kalium is ook belangrijk voor het reguleren van de bloeddruk. Je spieren, inclusief de hartspier, hebben magnesium nodig.

Vele voordelen

Kruisbessen stimuleren de spijsvertering door hun hoge vezelgehalte. Tegelijkertijd verlagen ze het cholesterolgehalte.

De stekelbessen zijn ook ontstekingsremmend. Daarom hebben ze een verzachtende werking bij ontstekingsziekten zoals reuma of jicht.

Nog een voordeel: 100 gram fruit bevat slechts 44 kilocalorieën en is dus goed voor de lijn.

Kruisbessen zijn geneeskrachtig

De gezondheidswebsite Healthline komt met een aantal geneeskrachtige werkingen van de kruisbes.1Healthline. 8 Impressive Health Benefits of Gooseberries. healthline.com/nutrition/gooseberries (ingezien op 21-7-2021) 

  • Kruisbessen bevatten weinig calorieën en veel vezels, wat je beschermt tegen obesitas, hartaandoeningen, diabetes type 2 en sommige soorten kanker.
  • Het is goed voor diabetes type 2-patiënten omdat de productie van het hormoon insuline wordt gestimuleerd.
  • Kruisbessen zijn rijk aan antioxidanten, zoals fytonutriënten, en vitamine E en C, die je hersenen beschermen en veroudering, diabetes type 2, kanker en hartaandoeningen te bestrijden.
  • Kruisbessen bevatten antioxidanten, polyfenolen en kalium, die ervoor zorgen dat je hart goed blijft werken en het risico op hartaandoeningen kan verminderen.
  • Kruisbessen zijn rijk aan citroenzuur, fenolen en antioxidanten, die verband houden met een verminderd risico op leeftijdsgebonden hersenziekten, zoals de ziekte van Alzheimer en beroerte.
  •  Al van oudsher wordt de kruisbes gebruikt om koorts tegen te gaan.

Stekelbes rijp plukken

Pluk kruisbessen alleen als ze rijp zijn, bij voorkeur uit eigen tuin. Omdat de vruchten snel bederven, worden ze meestal onrijp geplukt voor de handel.

Het eten van onrijp fruit kan maagpijn veroorzaken. Dit geldt vooral als je een gevoelige maag hebt. Daarnaast bevatten onrijpe kruisbessen glycoxylzuur. Dit zuur bevordert de vorming van nierstenen.

Rijpe kruisbessen herken je aan hun geelgroene schil. Onrijpe vruchten zijn ook harder en smaken behoorlijk zuur. Erg rijpe bessen zijn zoeter, soms zelfs wat melig. Bessen die net rijp zijn, zijn friszoet met een zuur vleugje en knapperig vers.

Kruisbessen
Artikel over de groei van kruisbessen / Bron: "Algemeene landhuishoudelijke courant". Arnhem, 02-09-1848. Geraadpleegd op Delpher op 01-08-2021, https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMUBWA01:000458049:mpeg21:p00004

Bessen oogsten met een snoeischaar

Kruisbessen, zwarte bessen en (hun kruising) Jostabessen, dragen op jong hout. Bij wat oudere struiken kan je soms vol dragende takken wegsnoeien om ruimte te maken voor nieuwe jonge scheuten. Bij kruisbessen maakt dit het plukken ook nog eens veel aangenamer. Taco IJzerman teelt ruim 20 jaar groenten, kruiden bloemen en (klein-)fruit en adviseert professionele tuinbouwbedrijven en particuliere projecten.

Tips voor het bewaren van de kruisbes

De bessen zijn ongeveer een week houdbaar in de koelkast. Maar het hangt af van de mate van rijpheid. Zeer rijpe en zachte vruchten zijn slechts 1-2 dagen houdbaar, hardere vruchten langer. Bewaar ze niet op elkaar maar naast elkaar, net zoals bij andere vruchten, om drukpunten te vermijden. Over het algemeen geldt: hoe verser hoe beter. En dan snel opeten!

Kruisbes in de keuken

De bessen zijn populair op taarten, als compotes, jam of in zoetzure chutneys. Maar ze worden ook verwerkt in desserts of in een groene salade. Ze zijn ook rauw een genot. Als je een gevoelige maag hebt, eet de vruchten dan gestoomd of gepureerd in plaats van rauw vanwege de schil.

Kruisbessen oftewel kroezels zijn heerlijke vruchten voor diverse gerechten

Kruisbes als medicinale plant

Naast de rijpe vruchten worden ook de bladeren en wortels gebruikt voor medicinale toepassingen.

In de kruidengeneeskunde kan de kruisbes zowel inwendig als uitwendig worden toegepast. Het groen van de kruisbessenstruiken helpt tegen aften en ontstekingen in de mond. De zuren stimuleren de aanmaak van spijsverteringsenzymen en stimuleren daardoor de eetlust en helpen de spijsvertering.

De bessen hebben een laxerende, bloedzuiverende, diuretische, samentrekkende werking en voeden dankzij hun mineralen het lichaam van binnenuit.

Resumé

Kruisbessen zijn voedzame, caloriearme vruchten die rijk zijn aan vitamines, mineralen en antioxidanten.

Kruisbessen worden  geassocieerd met aanzienlijke gezondheidsvoordelen. Deze voordelen bestaan uit een lagere bloedsuikerspiegel, cholesterol- en bloeddrukwaarden, evenals een verminderd risico op kanker, diabetes, hartaandoeningen en leeftijdsgerelateerde ziekten van de hersenen.

Kruisbessen zijn een heerlijke, gezonde vrucht om in je dieet op te nemen als tussendoortje of smaakvolle toevoeging aan maaltijden.

Ook de moeite waard:

Bruine en wit beslag op de tong
Bruine tong: symptomen, oorzaken en behandeling

Een bruine tong duidt vaak op bruine haartong. Dit is een bruinverkleuring van vaak het achterste gedeelte van de tong, met een symmetrisch verdeling. De kleur van bruine haartong varieert van gelig, lichtbruin tot donkerbruin tot zelfs bijna zwart en het heeft dikwijls een harig aspect. Bruine haartong heeft in

Read More »
Platte wratjes op de kin
Platte wratten: symptomen, oorzaken en behandeling

Platte wratten staan ook wel bekend als vlakke wratten. De medische benaming is verrucae planae (verruca plana). Platte wratten worden net als gewone wratten (verruca vulgaris) veroorzaakt door het humaan papilloma virus (HPV). Doordat ze worden veroorzaakt door een virus, zijn wratten besmettelijk. Het virus kan worden overgedragen van persoon

Read More »

Een vraag stellen of je ervaringen delen?

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt feedback geven op het artikel, vragen stellen en/of waardevolle aanvullingen of adviezen geven. Ook kun je je ervaringen delen. Andere lezers kunnen daar baat bij hebben en daar weer op reageren. Het kan een manier zijn om in contact te komen met andere mensen die met hetzelfde probleem kampen of dezelfde interesse hebben. Reacties worden niet automatisch gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie van Mens & gezondheid gezien zijn. Daar kan soms enige uren overheen gaan.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.