Kachelbenen (erythema ab igne): symptomen, oorzaken en behandeling

Kachelbenen (erythema ab igne)

Kachelbenen (medische naam: erythema ab igne) is een huidreactie als gevolg van chronische blootstelling met hete voorwerpen of door infraroodstraling (bijvoorbeeld van een straalkachel of een kruik). Meestal gaat het om een temperatuur variërend van 43-46 graden Celcius. Het was ooit een veelvoorkomende aandoening onder ouderen die te dicht bij de kachel zaten om warm te blijven. Door de invoering van centrale verwarming begint erythema ab igne zeldzaam te worden in Westerse landen. De laptop- of warme kruik-variant komt vaker voor. Beperkte blootstelling aan hitte, onvoldoende om een directe verbranding te veroorzaken, veroorzaakt symptomen zoals een milde en voorbijgaande rode uitslag in ene grillig patroon dat wel wat wegheeft van een visnet. Langdurige en herhaalde blootstelling veroorzaakt een duidelijke roodheid en verkleuring van de huid (hyper- of hypopigmentatie). De huid en het onderliggende weefsel kunnen dunner worden (atrofie) en in zeldzame gevallen kunnen er zweren ontstaan. Sommige getroffenen klagen over milde jeuk en een branderig gevoel. De primaire behandeling van deze huidaandoening is het verwijderen van de schadelijke warmtebron die de klachten veroorzaakt. 

Inhoud

Wat zijn kachelbenen?

Kachelbenen of erythema ab igne is een huidreactie die wordt veroorzaakt door chronische blootstelling aan infraroodstraling in de vorm van warmte. Het was ooit een veel voorkomende aandoening bij ouderen die dicht bij de open haard of elektrische kachels stonden of zaten. Hoewel de introductie van centrale verwarming dit type erythema ab igne heeft verminderd, wordt het nog steeds aangetroffen bij personen die worden blootgesteld aan warmte van andere bronnen.

Vóórkomen

Kachelbenen of erythema ab igne treft vrouwen vaker dan mannen. Deze huidaandoening kan op elke leeftijd optreden. 

Symptomen van kachelbenen

Chronische blootstelling van de huid aan hitte veroorzaakt een grillige pigmentatie van de huid (een roodbruine verkleuring) in een typisch vertakt patroon. De huid en het onderliggende weefsel kan op den duur dunner worden (atrofie) met verwijdering van kleine bloedvaatjes, zogeheten ‘teleangiëctasieën’. Sommige patiënten kunnen klagen over milde jeuk en een branderig gevoel. Jaren later kan er op de plek actinische keratose of zelfs huidkanker ontstaan (plaveiselcelcarcinoom).

Erythema ab igne of kachelbenen
Erythema ab igne of kachelbenen / Bron: Wikimedia Commons

Oorzaken van kachelbenen

De huidafwijkingen ontstaan doordat de bloedvaatjes in de lederhuid van het lichaamsdeel dat chronisch is blootgesteld aan de warmtebron, zich uitzetten. Hierdoor treedt er stilstand op in de lokale bloedstroom. Dit resulteert in een typisch grillig vertakt of netvormig patroon van roodheid, later meer roodbruin van kleur als gevolg van toename van pigment op de betreffende plek.

Onderzoek en diagnose

Huidonderzoek

Vaak is in één oogopslag te zien wat er aan de hand is (diagnose à vue), maar bij twijfel kan er een huidbiopsie worden verricht. Zo kan een patholoog een stukje weefsel onder de microscoop bekijken en beoordelen wat er aan de hand is.

Differentiële diagnose

Kachelbenen lijkt op de symptomen van lichamelijke mishandeling, livedo reticularis (met verkleurde vlekken in netvormig patroon), livedoid vasculitis, poikiloderma atroficans vasculair en cutis marmorata teleangiectatica congenita (een bloedvataandoening). De chronische blootstelling aan warmte is vaak een belangrijke onderscheidende factor.

Behandeling van erythema ab igne

Allereerst is het van belang om de de bron van chronische blootstelling aan warmte te vermijden. Als het aangedane gebied slechts licht is getroffen met matige roodheid, dan zullen de huidafwijkingen vanzelf verdwijnen. Vaak binnen enkele manden. Als de aandoening ernstig is en de huid gepigmenteerd en atrofisch is, dan is spontane genezing onwaarschijnlijk. In dit geval is er een mogelijkheid dat er zich een plaveiselcelcarcinoom vormt. Bij hardnekkige en niet-genezende wondjes en kortsjes in de vlek, moet een huidbiopsie worden worden uitgevoerd om (een voorstadium van) huidkanker uit te sluiten. Abnormaal gepigmenteerde huid kan jaren zichtbaar blijven. Het pigment zal niet snel verdwijnen. R/ Efudix crème zal door de arts worden voorgeschreven in geval van premaligne veranderingen. Het herstel kan eventueel bespoedigd worden door een crème die vitamine A-zuur (Acid a Vit ®) bevat. Resten kunnen daarna eventueel met een pigmentlaser worden behandeld.

Complicaties

Complicaties treden zelden op. In de literatuur is wordt echter melding gemaakt van maligne (kwaadaardige) transformatie naar plaveiselcelcarcinoom of Merkelcelcarcinoom , beide vormen van huidkanker, waarbij tekenen van hyperkeratose (verhoorning van de huid) of ulceratie (verzwering) optreden als secundaire, premaligne veranderingen.

Prognose

Kachelbenen heeft een gunstige prognose, mits je niet langer (frequent) blootgesteld wordt aan de uitlokkende warmtebron. Als langdurige blootstelling aanhoudt, bestaat er een risico op permanente dyschromie van de huid (stoornis in de vorming van huidskleur), evenals de mogelijkheid van transformatie in premaligne of maligne (kwaadaardige) huidlaesies.

Preventie

Preventie van erythema ab igne bestaat vooral uit het vermijden van langdurige directe blootstelling aan warmte. Vermijden tevens om te dicht bij dergelijke bronnen te zitten, vooral tijdens de herfst- en wintermaanden.

  • https://mens-en-gezondheid.infonu.nl/aandoeningen/83592-erythema-ab-igne-of-kachelbenen-symptomen-en-behandeling.html
  • https://dermnetnz.org/topics/erythema-ab-igne/
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Kachelbenen
  • Kettelhut EA, Traylor J, Roach JP. Erythema Ab Igne. [Updated 2020 Aug 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK538250/
  • Wikimedia Commons
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on print
Print
Share on pinterest
Pinterest
Share on reddit
Reddit

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *