Een hersenabces is een met pus gevulde zwelling in de hersenen. Deze kan zowel het gevolg zijn van een schimmel- als van een bacteriële infectie. Een opeenhoping van pus in de hersenen is een zeer zeldzaam verschijnsel. Een abces kan zowel in de grote als in de kleine hersenen voorkomen. Ook komt het voor dat er meerdere abcessen zijn, verspreid door de hersenen. Een hersenabces is in Nederland een relatief zeldzaam verschijnsel. De symptomen van een hersenabces zijn dezelfde als die van een ander ruimte-innemend proces in de hersenen, zoals een hersentumor. Vroegtijdige behandeling is van essentieel belang om complicaties en overlijden te voorkomen.  Vroegtijdige behandeling leidt vrijwel altijd tot een volledige genezing. Ondanks moderne beeldvormende diagnostiek en antibiotica bedraagt de sterfte nog steeds 5-32 procent.1Patel, K., & Clifford, D. B. (2014). Bacterial brain abscess. The Neurohospitalist, 4(4), 196–204. https://doi.org/10.1177/1941874414540684 Een hersenabces is gevaarlijk omdat het ruimte inneemt en daardoor de hersenen in de verdrukking brengt. 


Arts

Inhoud

Wat is een hersenabces?

Wat is de betekenis van het woord ‘abces’? Een abces is een hoeveelheid pus ofwel etter in een niet eerder bestaande holte. Een hersenabces is een verzameling pus die ontstaat als reactie op een infectie of trauma. Het is een ernstige en mogelijk levensbedreigende aandoening. In het verleden werd een hersenabces als fataal beschouwd, maar onderzoekers merkten in 2014 op dat vooruitgang in diagnose en behandeling de overlevingskansen de laatste jaren aanzienlijk heeft vergroot.2Patel, K., & Clifford, D. B. (2014). Bacterial brain abscess. The Neurohospitalist, 4(4), 196–204. https://doi.org/10.1177/1941874414540684 

Hersenabces bij een persoon met een CSF-shunt
Hersenabces bij een persoon met een CSF-shunt / Bron: Aimun AB Jamjoom , Abrar R Waliuddin and Abdulhakim B Jamjoom, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=7820440

Synoniemen

Een andere medische term voor hersenabces is ‘intracranieel abces’. Intracranieel betekent ‘in de hersenen’.

Risicogroepen

Een risicogroep voor het ontwikkelen van een hersenabces zijn mensen met een verzwakt afweersysteem. Ook intraveneuze drugsgebruiker behoren tot de risicogroep, vanwege mogelijke besmetting via gebruikte naalden. Mannen hebben twee keer meer kans op een hersenabces.

Symptomen van een abces in de hersenen

De symptomen van een hersenabces zijn dezelfde als die van een hersentumor of een andere aandoening in de hersenen die ruimte inneemt. De symptomen zijn:

  • hoofdpijn
  • misselijkheid en overgeven (braken)
  • duizeligheid
  • stijve nek
  • mogelijk neurologische uitvalsverschijnselen of epileptische aanvallen, toevallen
  • het optreden van een waterhoofd (hydrocefalie)
  • mogelijk koorts en koude rillingen
  • visuele stoornissen
  • zwakte aan één kant van je lichaam
  • veranderingen in persoonlijkheid
  • verwardheid
  • problemen met bewegen of spreken

Verloop en duur

Hoelang duurt de vorming van een hersenabces? Een hersenabces kan erg snel groeien en wordt meestal binnen ongeveer twee weken volledig gevormd. De arts zal onmiddellijk na de diagnose aanvangen met de behandeling. Onmiddellijke medische hulp is de sleutel tot het sneller verlichten van uw symptomen en het minimaliseren van schade aan je gezondheid op de lange termijn. Chirurgische drainage van het abces is vaak ook nodig.

Complicaties

Het is buitengewoon belangrijk om een hersenabces snel te behandelen. Zonder behandeling kunnen zeer ernstige complicaties optreden, waaronder de dood. Zelfs met behandeling kunnen sommige patiënten langdurige neurologische problemen ervaren, zoals zwakte of moeite met bewegen.

Oorzaken van een hersenabces

Verreweg de meeste hersenabcessen zijn het gevolg van bacteriën die afkomstig zijn van een infectie elders in het hoofd, meestal gaat het daarbij om een oorontsteking. De infectie in het oor breekt in dat geval door naar de hersenen en daar vormt zich een abces. Deze ontstaat doordat de bacteriële infectie wordt ingekapseld. Zo ontstaat een hersenabces: een pusvorming in de hersenen. Maar ook een ontstoken kies of een ontstekingshaard in de bijholte kan bacteriën aanvoeren naar de hersenen. Bacteriën kunnen tevens via de bloedsomloop meegevoerd worden, bij voorbeeld vanuit een infectie in de longen.

In sommige gevallen kan een schimmelinfectie of een parasitaire infectie ook de oorzaak zijn.

Verder kan een kogel of een houtsplinter voor een abces zorgen. Dit wordt een traumatische oorzaak genoemd. Des te langer een wond vervuild blijft, des te groter is de kans dat er een infectie ontstaat.

Onderzoek en diagnose

Niet eenvoudig om vroegtijdig de diagnose te stellen

Het diagnosticeren van een hersenabces is niet eenvoudig omdat de vroege symptomen zo algemeen zijn. Veel aandoeningen en factoren kunnen bijvoorbeeld hoofdpijn veroorzaken. Om deze reden wordt de diagnose van een hersenabces meestal pas twee weken nadat de symptomen zich voor het eerst hebben ontwikkeld, gesteld. In sommige gevallen ontwikkelen mensen met een hersenabces epileptische aanvallen of neurologische veranderingen, zoals spierzwakte aan één kant van het lichaam, voordat de diagnose wordt gesteld.

Vraaggesprek en lichamelijk onderzoek

Als de arts vermoedt dat er sprake is van een hersenabces, zal hij of zij informeren naar je medische voorgeschiedenis en je reisgeschiedenis om je risico op het krijgen van bepaalde infecties te bepalen. De arts zal ook vragen naar je klachten em kijken of deze overeenkomen met de symptomen van een hersenabces. De arts zal vragen wanneer ze zijn begonnen, hoe ze zijn gevorderd en of je een recente infectie of een trauma hebt gehad waardoor je vatbaarder zou kunnen zijn voor een hersenabces. Ook zal de arts je lichamelijk onderzoeken.

Bloedonderzoek

Een bloedtest kan gedaan worden om te controleren op een hoog aantal witte bloedcellen, wat op een infectie kan duiden.

Bloedonderzoek
Bloedonderzoek / Bron: Science photo/Shutterstock.com

Beeldvormend onderzoek (CT of MRI)

Om een ​​hersenabces te diagnosticeren, is beeldvormend onderzoek zinvol in de vorm van computertomografie (CT) of magnetische resonantiebeeldvorming (MRI)-scans. Deze leveren plaatjes op van de binnenkant van de hersenen. Het abces zal verschijnen als één of meer vlekken. 

Biopsie

Als de diagnose onzeker blijft, kan een neurochirurg met een fijne naald een stukje van het hersenabces verwijderen. Hiermee kan de diagnose met zekerheid worden gesteld, maar ook het type bacterie kan dan geïdentificeerd worden. 

Behandeling van een hersenabces

Antibiotica, drainage en hersenabces verwijderen

Bij vermoeden van een hersenabces, verwijst de huisarts de persoon door naar het ziekenhuis voor een MRI of CT-scan. Er worden drie behandelingsmethodes onderscheiden:

  1. behandeling met antibiotica als een bacteriële infectie de oorzaak is;
  2. via een gaatje in de schedel het leegmaken van het abces – het pus eruit laten lopen;
  3. het operatief verwijderen van het abces.

Welke behandeling plaatsvindt is afhankelijk van de oorzaak van het abces, de grootte, de verschijnselen, de plaats en of er meerdere abcessen bestaan. Een combinatie van bovengenoemde behandelingen kan ook plaatsvinden.

Operatieve ingreep

Je kan een operatie nodig hebben als:

  • de druk in de hersenen blijft toenemen
  • het abces niet reageert op medicatie
  • er gas in het abces zit (veroorzaakt door gasvormende bacteriën zoals Clostridium perfringens, ook wel het abces van Welch genoemd)
  • het risico bestaat dat het abces barst

Een craniotomie duidt op een chirurgische ingreep waarbij een stuk van de schedel tijdelijk wordt verwijderd om zo bij het brein te kunnen. De stappen zijn als volgt:

  • De chirurg zal een klein deel van de hoofdhuid scheren.
  • Ze verwijderen een klein stukje bot om toegang te krijgen tot de hersenen.
  • Ze kunnen het abces verwijderen of de pus afvoeren, eventueel met behulp van een CT-scan.
  • Ze vervangen het bot en naaien de huid dicht.

Prognose en gevolgen

Vroegtijdige diagnose is cruciaal

Meer dan 80% van de patiënten herstelt volledig indien het abces vroegtijdig wordt gesignaleerd en behandeld. Sommigen houden last van zogenaamde restverschijnselen, zoals epilepsie die echter met medicijnen goed te behandelen is.

Overlijden

Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat 5-32 procent van de mensen met een hersenabces daaraan komen te overlijden.3Patel, K., & Clifford, D. B. (2014). Bacterial brain abscess. The Neurohospitalist, 4(4), 196–204. https://doi.org/10.1177/1941874414540684 

Soms blijvende gevolgen

Onder degenen die overleven, kunnen er blijvende gevolgen zijn, afhankelijk van de omvang van de schade. Een hersenabces kan leiden tot neurologische problemen op de lange termijn, waaronder problemen met het lichamelijk functioneren, persoonlijkheidsveranderingen en toevallen.

Het is belangrijk om de mogelijke symptomen van een hersenabces te herkennen en onverwijld hulp te in te schakelen als ze zich voordoen. Hoe eerder je de juiste behandeling krijgt, hoe groter de kans dat deze effectief is en hoe groter je overlevingskansen.

Kenmerken van het abces

De vooruitzichten hangen ook af van de kenmerken van het abces. Meerdere abcessen en abcessen die zich diep in de hersenen bevinden, zijn moeilijker te behandelen.

Herhaling (recidief)

De arts zal je herstel goed in de gaten houden, omdat een abces kan terugkeren. Dit heet ‘recidief’. Dit kan betekenen dat je gedurende ten minste 2 weken een wekelijkse CT-scan moet ondergaan. Ook kan een abces na maanden of jaren terugkeren, dus langdurige monitoring is belangrijk.

Ervaringsverhaal van een jongen met meerdere hersenabcessen

Toen Young Ridham werd gediagnosticeerd met een meervoudig hersenabces, maakte zijn familie zich zorgen. De jongeman had een voorgeschiedenis van sinusitis (bijholteontsteking). Ze besloten door te gaan met zijn behandeling onder de zorg en supervisie van dr. Arun Saroha.

https://youtu.be/r51hg-ikoLY

Preventie

Sommige hersenabcessen zijn gerelateerd aan slechte mondhygiëne of chronische sinusitis (bijholteontsteking) met vaak een complexe onderliggende oorzaak, die meer is dan het louter ontsteken van voorhoofdsslijmvliezen. Je moet dagelijks flossen en tanden stoken, je tanden goed poetsen en regelmatig naar de tandarts gaan voor controle. Behandel sinusinfecties met decongestiva. Als de symptomen van een bijholte- of tandontsteking aanhouden, hen je mogelijk een antibioticum nodig.

Mensen met een onbehandelde hiv-infectie lopen een verhoogd risico op een hersenabces. Voorkom hiv door je te onthouden van seks, of seks te bewaren voor een levenslange, monogame relatie, dan wel veilige seks te beoefenen. Als je hiv hebt, verklein je je kans op het ontwikkelen van een hersenabces aanzienlijk door trouw je medicatie in te nemen.

Last Updated on 25 juli 2021 by M.G. Sulman

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *