Bijbalontsteking (epididymitis): symptomen, oorzaken en behandeling

Jongeman met arts door Wavebreakmedia

De medische benaming van een bijbalontsteking ofwel een ontsteking van de bijbal, is epididymitis. De bijbal is het orgaan dat bij de man achter de teelbal in de balzak (scrotum) ligt. De oorzaak van een bijbalontsteking is meestal bacteriën die de bijbal binnendringen, hetzij via het bloed, of – wat vaker voorkomt – via de zaadleider in het geval van een urineweginfectie of prostaatontsteking. Epididymitis kan ook ontstaan door een secundaire infectie bij een seksueel overdraagbare aandoening (soa). De belangrijkste symptomen van een bijbalontsteking zijn pijn en zwelling, evenals roodheid en het warm worden van het getroffen gebied. Het is cruciaal dat er een arts wordt geraadpleegd die de diagnose stelt en een behandeling voorschrijft met ontstekingsremmende en pijnstillende medicatie en, indien nodig, een antibioticum.

Inhoud

Wat is een bijbalontsteking?

Bijbalontsteking of epididymitis treedt op wanneer de bijbal of epididymis – een lange, opgerolde buis aan de achterkant van de teelbal van een man – ontstoken is. Een bijbalontsteking ontstaat vaak door een secundaire infectie bij een urineweginfectie of soa.

Functie en ligging van de bijbal

In de bijbal of epididymis verzamelen zich de rijpe spermacellen (spermatozoa) die in de teelballen worden geproduceerd tot de eerstvolgende zaadlozing (ejaculatie). De bijbal is een kommavormig orgaan die in spiralen rond de achterkant van de teelbal van een man ligt en bijna 6 meter lang kan worden. Het kan bijna 2 weken duren voordat het sperma van het ene uiteinde van de bijbal naar het andere is gekomen. In die tijd rijpen de zaadcellen tot het punt waarop ze de eicel van een vrouw kunnen bevruchten.

Mannelijk voortplantingssysteem
Bijbal (Engels: epididymis) en teelbal (Engels: testicle) / Bron: Wikimedia Commons

Symptomen van een bijbalontsteking

Acute bijbalontsteking

Tekenen en symptomen van een bijbalontsteking kunnen bestaan uit:

  • een gezwollen, rood of warm scrotum
  • teelbalpijn en gevoelige teelbal, meestal aan één kant, die meestal geleidelijk opkomt
  • lichte koorts
  • rillingen
  • pijn in het bekkengebied
  • drukkend gevoel in de teelbal
  • vergrote lymfeklieren in de lies
  • pijn tijdens geslachtsgemeenschap en ejaculatie
  • pijn tijdens het plassen of stoelgang
  • frequent urineren
  • abnormale penisafscheiding
  • bloed in het sperma

Chronische bijbalontsteking

Een bijbalontsteking die langer dan zes weken aanhoudt of terugkeert, wordt als chronisch beschouwd. Symptomen van chronische epididymitis kunnen geleidelijk optreden. Soms wordt de oorzaak van chronische bijbalontsteking niet geïdentificeerd.

Oorzaken van epididymitis

Oorzaken van epididymitis of bijbalontsteking zijn onder meer:

Soa's

Gonorroe (in de volksmond een ‘druiper’ genoemd) en chlamydia zijn de meest voorkomende oorzaken van een bijbalontsteking bij jonge, seksueel actieve mannen. Gonorroe is een seksueel overdraagbare aandoening die zeer besmettelijk is. Het wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. Chlamydia wordt veroorzaakt door de bacterie Chlamydia trachomatis en komt relatief vaak voor. Gonorroe en chlamydia veroorzaken een infectie in de urethra of plasbuis. Deze infecties zullen soms via de zaadleider naar de epididymis of teelbal reizen om daar een infectie te veroorzaken.

Andere infecties

Bacteriën van een urineweg- of prostaatinfectie kunnen zich van de geïnfecteerde plaats naar de bijbal verspreiden. Ook kunnen virale infecties, zoals het bofvirus, leiden tot een bijbalontsteking.

Urine in de bijbal

Dit verschijnsel kan zich voordoen wanneer urine terugstroomt in de bijbal, mogelijk als gevolg van zwaar tillen of overbelasting.

Trauma

Een liesblessure kan soms ook epididymitis veroorzaken.

Tuberculose (tbc)

In zeldzame gevallen kan epididymitis worden veroorzaakt door tuberculose. Tbc is een infectieziekte die wordt veroorzaakt door de bacterie Mycobacterium Tuberculosis.

Risicofactoren

De meest voorkomende oorzaak van een bijbalontsteking is een soa, met name gonorroe en chlamydia. Epididymitis kan echter ook worden veroorzaakt door een niet-seksueel overdraagbare infectie, zoals een urineweginfectie of prostaatontsteking.

Je hebt mogelijk een hoger risico op bijbalontsteking als je:

  • onbesneden* bent
  • onbeschermde seks hebt
  • structurele problemen hebt in de urinewegen
  • tuberculose (tbc) hebt
  • een vergrote prostaat hebt heeft waardoor de blaas verstopt raakt
  • onlangs een urinewegoperatie hebt ondergaan
  • onlangs een liesblessure gehad hebt
  • een urinekatheter gebruikt
  • een hartmedicijn genaamd amiodaron gebruikt

(*) Als een jongen of man besneden is, heeft hij geen voorhuid meer. De eikel of glanspenis is dan ontbloot. 

Kinderen met een ontsteking van de bijbal

Kinderen kunnen net als volwassenen mannen een bijbalontsteking krijgen, ofschoon de kans groter is dat een ontsteking een andere oorzaak heeft.

Mogelijke oorzaken

Veel voorkomende oorzaken van epididymitis bij kinderen zijn:

  • direct trauma
  • urineweginfecties die zich verspreiden naar de urethra en de bijbal
  • reflux van urine in de bijbal
  • torsie of verdraaiing van de epididymis

Symptomen bij kinderen

Symptomen vaneen ontsteking van de bijbal bij kinderen zijn onder meer:

  • afscheiding uit de urethra of plasbuis
  • ongemak in het bekken of onderbuik
  • pijn of brandend gevoel tijdens het plassen
  • roodheid of gevoeligheid van het scrotum of balzak
  • koorts

Behandeling bij kinderen

De behandeling van een bijbalontsteking bij kinderen hangt af van de onderliggende oorzaak van de aandoening. Bij veel oorzaken kunnen de klachten vanzelf verdwijnen, geholpen door rust en pijnstillers zoals paracetamol. Bij een bacteriële infectie, zoals een infectie die afkomstig is van de urinewegen, kunnen antibiotica worden voorgeschreven. Kinderen zullen ook worden geadviseerd om direct te plassen zodra ze aandrang voelen en hun plas niet op te houden, en om meer water te drinken.

Onderzoek en diagnose

Vraaggesprek met de arts

Als je vermoedt dat je last hebt van een bijbalontsteking, dan is het alleszins raadzaam om contact op te nemen met je huisarts. De arts zal eerst uitgebreid met je praten over je klachten en symptomen en eventuele onderliggende ziektes. Mogelijke vragen zijn:

  • Hoe lang bestaan ​​de klachten?
  • Zijn de symptomen plotseling begonnen?
  • Heb je penisafscheiding of last van pijn bij het plassen?
  • Ben je reeds bekend met urinewegaandoeningen (waaronder urineweginfecties)?
  • Ben je seksueel actief?

Lichamelijk onderzoek

Het vraaggesprek met de arts wordt gevolgd door lichamelijk onderzoek. De arts zal eerst het scrotum onderzoeken op herkenbare tekenen van ontsteking: warmte, zwelling en roodheid. Dan tilt de dokter het scrotum op. Als de symptomen daardoor afnemen (positief Prehn-teken), dan wijst dit op een bijbalontsteking. Bij een teelbalontsteking en een draaiing (torsie) van de teelbal worden de symptomen daarentegen niet verbeterd door het scrotum op te tillen. Dit onderscheid is erg belangrijk omdat een teelbaltorsie een noodgeval is dat binnen een paar uur moet worden geopereerd. Bij een teelbaltorsie kan echter ook een ontsteking van de epididymis optreden. Dus als een teelbaltorsie niet kan worden uitgesloten bij het onderzoek, is chirurgisch ingrijpen noodzakelijk. Als zich al een abces (ingekapselde pusophoping) heeft gevormd in het gebied van de bijbal, kan dit worden gevoeld als een fluctuerende zwelling.

Laboratoriumonderzoek

De arts zal ook om een ​​urinemonster vragen. Enerzijds kun je het vermoeden van een urineweginfectie snel bevestigen met een zogenaamde urinestrip en anderzijds kun je zogenaamde urineculturen kweken. Dit laatste zou moeten helpen om de veroorzakende ziekteverwekker en zijn gevoeligheid voor bepaalde antibiotica te bepalen (resistogram). Als een bijbalontsteking wordt vermoed kan bovendien een uitstrijkje van de uitgang van de plasbuis worden genomen en onderzocht in het laboratorium.

In het geval van bijbalontsteking vertoont een bloedtest typische tekenen van ontsteking, zoals een verhoogd aantal witte bloedcellen. Antistoffen in het bloed kunnen worden bepaald als een infectie met het bofvirus wordt vermoed.

Beeldvormend onderzoek

Bij vermoeden van een bijbalontsteking, is een echografisch onderzoek van de teelbal bijzonder belangrijk voor de diagnose. Het kan op elk moment worden herhaald en is volkomen veilig. Daarom is echografie ook ideaal om het beloop van de ziekte te beoordelen. De uroloog gebruikt het beeldmateriaal om de omvang van de ontsteking vast te stellen en om te bepalen of het proces zich reeds heeft verspreid naar de naburige teelbal. Ook een beginnende abcesvorming is tijdig te herkennen.

Als er een vermoeden bestaat van een obstructie in het urinestelsel, die de urine in het zaadleiders en de teelballen drukt, worden echoscopisch onderzoek en mogelijk ook röntgenonderzoek van de urinewegen met een contrastmiddel (urografie) uitgevoerd. Er kunnen bijvoorbeeld vernauwingen van de plasbuis (urethrale strictuur) worden vastgesteld. Indien nodig kan ook een meting van de urinestraal of een cystoscopie, waarbij er met behulp van een starre of flexibele cystoscoop in de blaas wordt gekeken, nodig zijn.

Behandeling van een bijbalontsteking

Bedrust en medicijnen

De behandeling van een bijbalontsteking bestaat uit bedrust, pijnstillers en indien nodig antibiotica. Het is belangrijk om de teelballen omhoog te brengen en ze af te koelen met koude kompressen. De acute ontsteking kan acht tot tien dagen duren. Het genezingsproces kenmerkt zich door het feit dat de temperatuur normaliseert, de pijn verdwijnt en de zwelling langzaamaan verdwijnt. Pas dan mag de patiënt opstaan. Je kunt een speciale ondersteuner van de balzak (suspensoir) kopen bij de apotheek. Ook kan het zinvol zijn om een strakke, ondersteunende onderbroek te dragen, waarin je eventueel wat verbandgaas of maandverband onder de balzak legt.

Thermometer en medicijnen
Medicijnen ter behandeling van een bijbalontsteking / Bron: Pixabay

Lokale anesthetica en antistollingsmiddel

Als de pijn hevig is, kan de zaadstreng worden geïnfiltreerd met lokale anesthetica, zodat pijnprikkels niet meer worden gevoeld. Tijdens bedrust is er een verhoogd risico op trombose. Om bloedstolsels te voorkomen, kan je zo nodig een ​​injectie met antistollingsmiddel heparine krijgen.

Cystostomie en chirurgische correctie

Bij kinderen leidt een misvorming van de urinewegen die de urinestroom belemmert, meestal tot een bijbalontsteking. De urine wordt dan vaak tijdelijk uit de blaas afgevoerd (cystostomie: een kunstmatig gecreëerde verbinding van de blaas naar de buikwand) om de genezing te versnellen. Na behandeling van de bijbal kan chirurgische correctie van de misvorming nodig zijn.

Abces behandelen

Als zich een abces (ingekapselde verzameling van pus) vormt als gevolg van bijbalontsteking, dan moet dit operatief worden afgevloeid en verwijderd.

Soa behandelen

Als je een seksueel overdraagbare aandoening (soa) hebt, dan krijg je antibiotica. Ook dienen al je seksuele partners worden behandeld. Anders zijn herhaalde infecties (herinfecties) mogelijk.

Epididymectomie en vasectomie

Bij een chronisch beloop duurt de behandeling langer (vooral de toediening van antibiotica). In ernstige gevallen moet een bijbalontsteking operatief worden verwijderd (epididymectomie) of moet de zaadstreng worden doorgesneden (vasectomie).

Obstructie verhelpen

Als de zaadleiders door een ontsteking aan elkaar kleven (obstructieve azoöspermie), kan dit worden verholpen met microchirurgische technieken nadat de ontsteking is verdwenen.

Complicaties

Onbehandeld kan een bijbalontsteking een chronische aandoening worden, een aandoening die langdurig aanwezig blijft en terugkerende problemen veroorzaakt. Epididymitis kan ook een infectie in het scrotum veroorzaken. In zeldzame gevallen is het van invloed op je vruchtbaarheid.

Prognose

De behandeling van bijbalontsteking vereist veel geduld: het genezingsproces kan tot zes weken duren. Pas na zoveel weken voelt het scrotum bij veel mannen vaak weer normaal aan.

Meestal geneest een bijbalontsteking goed. Complicaties zijn echter ook mogelijk, zoals fistels, lokale vernietiging van het epididymale weefsel en de verspreiding van de ontsteking langs de zaad- en urinewegen. Af en toe is het brandpunt van de ontsteking (abces) ingekapseld in een bijbal. Deze moet operatief worden verwijderd.

Terugkerende of chronische epididymis kan leiden tot littekens en vernauwingen in de epididymis of zaadleider. Dit kan het transport van het sperma belemmeren, wat leidt tot onvruchtbaarheid, vooral in het geval van bilaterale (tweezijdige) obstructie (obstructieve azoöspermie ). Daarnaast kan de ontsteking zich onder meer verspreiden naar de naburige teelbal.

In het geval van terugkerende epididymale ontsteking helpt vaak chirurgische doorsnijding van de zaadstreng (vasectomie) of verwijdering van de bijbal (epididymectomie). In de vergevorderde stadia van de ontsteking moet de teelbal mogelijk ook worden verwijderd.

Naast bloedvergiftiging (sepsis) is het zogenaamde gangreen van Fournier (scrotaal gangreen) een gevreesde complicatie als de ontsteking erg ernstig is, vaak wanneer het immuunsysteem verzwakt is. Dit leidt tot weefselsterfte (necrose) van bindweefselstrengen in de teelballen, wat kan leiden tot een ernstige ontstekingsreactie wat zelfs tot de dood kan leiden.

Preventie

Een levenslange, wederzijds monogame relatie is, na seksuele onthouding, de beste manier om soa’s te voorkomen. En anders moet je condooms gebruiken. Als je last hebt van terugkerende urineweginfecties of andere risicofactoren voor bijbalontsteking, bespreek dan met je huisarts hoe je deze risicofactoren kunt beteugelen.

  • https://www.webmd.com/men/what-is-epididymitis
  • https://www.apotheken-umschau.de/Nebenhodenentzuendung
  • https://www.netdoktor.de/krankheiten/nebenhodenentzuendung/
  • https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/epididymitis/symptoms-causes/syc-20363853
  • https://www.healthline.com/health/epididymitis
  • https://richtlijnen.nhg.org/behandelrichtlijnen/acute-epididymitis-bij-volwassenen
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Bijbal
  • https://www.radboudumc.nl/patientenzorg/aandoeningen/tuberculose/latente-tuberculose/wat-is-een-latente-tuberculose-infectie
  • https://www.thuisarts.nl/bijbalontsteking/ik-heb-acute-bijbalontsteking
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Cystostomie
  • Wavebreakmedia/Istock.com
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on print
Print
Share on pinterest
Pinterest
Share on reddit
Reddit

M.G. Sulman
M.G. Sulman
Scribent is al bijna 25 jaren werkzaam in het forensische werkveld. Hij heeft al meer dan 20 jaar (beroepsmatige) schrijfervaring en al maar dan 15 jaar schrijft hij artikelen op het gebied van gezondheid en psychologie. Hij volgt ieder jaar één of meerdere cursussen en trainingen op het gebied van gezondheid, psychologie en agogiek. Scribent houdt zijn artikelen over ziekten, aandoeningen en stoornissen (DSM-5) zo actueel mogelijk. Om die reden is hij geabonneerd op diverse (vak)bladen, zoals het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en het Nederlands Tijdschrift voor Dermatologie en Venereologie. Ook schaft hij regelmatig nieuwe literatuur aan om zijn artikelen —daar waar nodig— aan te vullen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *