Vijfde ziekte: symptomen, oorzaken en behandeling

Last Updated on 26 februari 2025 by M.G. Sulman

De medische benaming van de vijfde ziekte is ‘erythema infectiosum’. Het is een veelvoorkomende milde virale vlekjesziekte die vooral bij kinderen in de leeftijd van 5 tot 15 jaar voorkomt, maar volwassenen kunnen het ook krijgen. De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door het humane parvovirus B19 en kan zich verspreiden via druppeltjes in de lucht door hoesten en niezen. Iemand die is besmet met het virus kan anderen besmetten vanaf één week voordat de eerste ziekteverschijnselen optreden totdat de huiduitslag optreedt. De huiduitslag is het resultaat van een reactie van het immuunsysteem die optreedt nadat de infectie voorbij is, zodat je meestal niet meer besmettelijk bent als de huiduitslag zich aandient.

Wat is de vijfde ziekte?

Fenna-Liv en de mysterieuze vlekjes

Toen Fenna-Liv op een maandagochtend met vuurrode wangetjes aan de ontbijttafel zat, dacht haar moeder eerst dat ze te lang in de zon had gespeeld. “Jij bent lekker buiten geweest dit weekend, hè?” grapte ze, terwijl ze een boterham met pindakaas voor haar neerlegde. Maar toen Fenna-Liv begon te klagen over jeukende armen en vermoeid haar hoofd op tafel liet zakken, ging er toch een alarmbelletje rinkelen. Even later, in de groepsapp van school, zag haar moeder dat nog drie kinderen uit de klas plotseling vlekjes hadden. Bingo. De vijfde ziekte.

De huisarts stelde haar gerust: niks ernstigs, gewoon een kwestie van uitzieken. Fenna-Liv vond het allemaal wel meevallen—ze mocht een paar dagen op de bank filmpjes kijken met een dekentje en een bak druiven. Maar haar moeder? Die zat meteen te googelen. “Wacht, ik had dit als kind niet gehad… kan ik het nu alsnog krijgen?” Een telefoontje naar haar eigen moeder bevestigde het: ja, ze had het ooit gehad en hoefde zich nergens zorgen over te maken. Opgelucht plofte ze naast haar dochter op de bank. “We maken er gewoon een chillweek van,” zei ze, terwijl ze de afstandsbediening pakte.

Vlekjesalarm: de vijfde ziekte in aantocht!

De vijfde ziekte is zo’n typische vlekjesziekte die ineens opduikt en je even laat schrikken, maar eigenlijk weinig kwaad kan. Het wordt veroorzaakt door het parvovirus B19 – klinkt superwetenschappelijk, maar het betekent gewoon dat dit virus je kind (of soms een volwassene) een rode uitslag bezorgt. Eerst een blos op de wangen alsof ze een halve marathon hebben gerend, daarna vlekken op de armen en benen. Meestal zonder koorts, soms met een beetje jeuk. En het gekste? Tegen de tijd dat die vlekken verschijnen, is de besmettelijkheid al voorbij.

Geen paniek dus, maar wel even opletten. Want hoewel het bij de meeste mensen een mild virus is, kan het voor zwangeren en mensen met een zwak immuunsysteem iets serieuzer zijn. Verder? Gewoon rust houden, veel drinken en een beetje extra liefde. Want laten we eerlijk zijn, ziek zijn is stom, maar een paar dagen verwend worden op de bank met een dekentje en een stapel filmpjes is zo slecht nog niet.

Synoniemen

Vijfde ziekte wordt ook wel erythema infectiosum genoemd.

FAQ: de vijfde ziekte – alles wat je wil weten (en misschien nog niet wist!)

Opeens die rode wangetjes en uitslag op de armen… paniek? Nee joh! De vijfde ziekte is zo’n typische kinderziekte die meestal vanzelf weer verdwijnt. Maar ja, als je kindje ermee thuiskomt (of jij ineens twijfelt of je het als volwassene nog kunt krijgen), dan wil je natuurlijk wel precies weten wat je te wachten staat. Is het besmettelijk? Moet je naar de dokter? En hoe zit dat met zwangeren?

Geen zorgen, we’ve got you! In deze FAQ vind je alle antwoorden op de meest gestelde vragen over de vijfde ziekte, helder en to the point. Geen ingewikkelde medische termen, maar gewoon duidelijke info, zodat je weet waar je aan toe bent. Kopje thee erbij, en scrollen maar!

Vraag	Antwoord
Wat is de vijfde ziekte eigenlijk?	Nou, het is een kinderziekte die door een virus wordt veroorzaakt, met die kenmerkende vlekjes op de huid. Wordt ook wel erythema infectiosum genoemd, maar zeg nou zelf… vijfde ziekte klinkt toch een stuk makkelijker?
Hoe krijg je het?	Het is een virus, dus je krijgt het door hoesten, niezen of via handen die in contact zijn geweest met iemand die het heeft. Lekker besmettelijk dus!
Hoe lang ben je besmettelijk?	Het gekke is: je bent al besmettelijk voordat die rode vlekken verschijnen! Zodra de uitslag er is, ben je eigenlijk niet meer zo’n virusverspreider.
Hoe ziet die uitslag eruit?	Eerst een rood gezicht alsof je net uit de kou komt, daarna verschijnen er vlekkerige uitslagen op de armen en benen. Soms jeukt het, soms niet.
Kan een volwassene het ook krijgen?	Ja hoor, maar meestal zijn het kinderen die ermee rondlopen. Als je het als kind gehad hebt, ben je immuun. Maar volwassenen kunnen er flink ziek van zijn, met gewrichtspijn en alles.
Mijn kind heeft vlekken, wat moet ik doen?	Geen paniek! Meestal gaat het vanzelf over. Even goed in de gaten houden en zorgen dat je kindje genoeg drinkt en rust neemt.
Moet ik naar de dokter?	In principe niet. Tenzij je zwanger bent, een verzwakt immuunsysteem hebt, of het extreem lang duurt en je je zorgen maakt.
Zwanger en in contact geweest met de vijfde ziekte, wat nu?	Oei, even overleggen met de huisarts. Het kan risico’s hebben voor de baby, vooral in de eerste helft van de zwangerschap.
Is er een medicijn tegen?	Nee, helaas. Je lichaam moet het zelf uitvechten. Gewoon uitzieken en eventueel wat paracetamol als je je echt beroerd voelt.
Kan je het vaker krijgen?	Nope, als je het één keer gehad hebt, ben je er klaar mee. Je bouwt immuniteit op.
Wanneer mag mijn kind weer naar school of de opvang?	Zodra de vlekken er zijn, is het eigenlijk niet meer besmettelijk. Dus je hoeft niet per se thuis te blijven.
Kun je er koorts van krijgen?	Ja, soms. Vooral in het begin kan er een beetje verhoging zijn, maar het is meestal geen hoge koorts.
Kan je iets doen tegen de jeuk?	Ja, koelzalf of een lauwwarm badje kan helpen. En natuurlijk: niet krabben, hoe lastig dat ook is!
Gaat het altijd vanzelf over?	Ja, in de meeste gevallen wel. Binnen een week of twee is het meestal weer verdwenen.
Wat als mijn kind echt niet lekker is?	Blijft je kind hangerig, heeft het hoge koorts of zie je andere rare klachten? Altijd even bellen met de huisarts.
Kan het kwaad voor baby's?	Bij baby's jonger dan zes maanden is het zeldzaam, maar als ze het krijgen, is het meestal mild. Toch even een arts raadplegen bij twijfel.
Wat is het verschil tussen de vijfde ziekte en de zesde ziekte?	Goede vraag! De zesde ziekte begint vaak met hoge koorts en daarna pas de vlekjes. Bij de vijfde ziekte beginnen de vlekken meestal zonder heftige koorts vooraf.
Zijn er complicaties?	Heel soms, vooral bij mensen met een zwak immuunsysteem of bepaalde bloedziekten. Maar voor de meeste mensen is het een onschuldig virus dat vanzelf overgaat.
Kan ik voorkomen dat mijn kind het krijgt?	Tja, lastig. Het is superbesmettelijk, dus als het rondgaat op school of de opvang, is er weinig tegen te doen. Handen wassen helpt altijd, maar een garantie is dat niet.
Waarom heet het ‘de vijfde ziekte’?	Leuk weetje! Het is de vijfde in een rijtje van klassieke kinderziekten met vlekjes. De anderen zijn onder andere mazelen, roodvonk en waterpokken.
Kunnen dieren het krijgen?	Nee, dit virus is alleen voor mensen. Dus je kat of hond hoeft zich geen zorgen te maken!

Wie krijgt het?

De vijfde ziekte komt het meest voor bij kinderen tussen de 4 en 10 jaar (70%). Het kan echter ook bij jongere kinderen optreden. 10% van de kinderen is jonger dan 5 jaar. Vaak krijg je deze ziekte op de kinderleeftijd, maar je kan het ook als volwassene krijgen.

Oorzaken van de vijfde ziekte

De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door het zogenaamde parvovirus B19. De ziekteverwekkers worden van mens op mens overgedragen via een druppelinfectie bij niezen, hoesten of spreken.

Risicofactoren

De belangrijkste risicofactoren om de vijfde ziekte te krijgen, zijn:

In de nabijheid verkeren van besmette personen

Het virus zit in de keel van een besmet persoon. Door hoesten en niezen komen kleine druppeltjes met het virus in de lucht. Andere mensen kunnen deze druppeltjes inademen en besmet raken. Dus als je in nauw contact bent met iemand die besmet is met het parvovirus B19, loop je een hoger risico om het ook te krijgen.

Leeftijd

De vijfde ziekte komt vooral voor bij kinderen van 4 tot 10 jaar. Hun immuunsysteem is nog in ontwikkeling en zij hebben minder weerstand tegen de infectie.

Seizoensgebondenheid

De vijfde ziekte komt met name voor in de lente en de vroege zomer. Bepaalde klimatologische omstandigheden zijn gunstiger voor de verspreiding van het virus.

Omgevingsfactoren

Kinderen op basisscholen en kinderdagverblijven en hun gezinsleden lopen een verhoogd risico op infectie.

Immuniteit

Een eerdere infectie met het parvovirus B19 biedt in de meeste gevallenl levenslange immuniteit. Als je al eerder de vijfde ziekte hebt gehad, ben je over het algemeen beschermd tegen herinfectie. Als je echter niet eerder bent blootgesteld aan het virus, dan heb je een hoger risico om de ziekte te krijgen.

Incubatietijd

Het kan ongeveer 1 tot 3 weken duren vanaf het moment van infectie tot het begin van de klachten. Dit wordt in incubatietijd genoemd.

Besmetting

De ziekte is niet erg besmettelijk. Het wordt vooral overgedragen door langdurig of intensief contact. Bekende plekken waar je besmet kunt worden met het virus is het gezin, de crèche, kinderdagverblijf of school. Lang niet iedereen wordt daadwerkelijk ziek na blootstelling aan het virus. Als je wel last krijgt van ziekteverschijnselen, dan vindt dat 1 tot 3 weken na de besmetting met het virus plaats. Deze periode wordt ‘incubatietijd’ genoemd.

Symptomen van de vijfde ziekte

Griepachtige verschijnselen en huiduitslag

De vijfde ziekte begint met griepachtige verschijnselen, zoals een lichte koorts, hoofdpijn en lichte verkoudheidachtige symptomen (een verstopte neus of loopneus). Deze symptomen gaan na enkele dagen weg en pas van ongeveer 7 tot 10 dagen treedt bij kinderen de karakteristieke huiduitslag op

De vuurrode huiduitslag bestaat uit kleine rode vlekjes in het gezicht en de wangen. Daarna verspreiden de vlekjes zich over het lichaam: romp, armen en benen. Deze vlekjes zijn meestal wat lichter van kleur. Dit kan gepaard gaan met jeuk. De vlekjes zijn in het begin vaak vlindervormig.

Binnen een week is de huiduitslag vaak wel verdwenen. Wel kunnen de vlekjes tot enkele weken na die tijd onder invloed van warmte, kou, inspanning of opwinding terugkomen. De gereactiveerde vlekjes trekken meestal snel weer weg.

Gewrichtsklachten bij volwassenen

Volwassenen met de vijfde ziekte kunnen last krijgen van gewrichtsklachten, dat wil zeggen pijn en stijfheid van de handen, polsen, knieën of enkels. Deze klachten houden meestal 1 tot 2 weken aan. Sommige mensen hebben maanden of zelfs jaren last van gewrichtsklachten. Volwassenen hebben zelden last van de kenmerkende huiduitslag.

Andere klachten

Andere symptomen die soms optreden bij de vijfde ziekte zijn gezwollen lymfeklieren, rode ogen, keelpijn, diarree, en zelden, huiduitslag die lijkt op blaren of kneuzingen.

Complicaties

Zwangerschap

Een infectie met het parvovirus B19 tijdens de zwangerschap kan leiden tot problemen voor het ongeboren kind. Het kan leiden tot ernstige schade aan het embryo en zelfs tot de dood. Het risico is het grootst in de eerste 12 weken van de zwangerschap. In het midden van de zwangerschap veroorzaken deze virussen vaak miskramen.

Sommige foetussen kunnen ernstige bloedarmoede ontwikkelen als de moeder besmet is tijdens de zwangerschap, vooral als de infectie zich voordoet tijdens de eerste helft van de zwangerschap.

Gewrichtspijn

De vijfde ziekte verloopt meestal zonder complicaties. Sommige getroffen personen (kinderen minder vaak dan volwassenen) lijden aan ernstige gewrichtspijn die pas na enkele weken verdwijnt.

Bloedarmoede

Mensen die lijden aan bepaalde bloedaandoeningen (bijvoorbeeld thalassemie en sikkelcelanemie) kunnen bloedarmoede krijgen na infectie met het virus. Dit uit zich als een verhoogde hartslag, vermoeidheid en bleekheid.

Verschillen tussen de vijfde en de zesde ziekte

De oorzaak van de zesde ziekte is het herpesvirus type 6 of 7, terwijl de vijfde ziekte wordt veroorzaakt door het Parvo B19-virus. Kinderen met de vijfde ziekte hebben vaak minder koorts en algemene ziekteverschijnselen dan kinderen met de zesde ziekte.

Onderzoek en diagnose

de vijfde ziekte a is meestal zonder twijfel te herkennen aan de kenmerkende huiduitslag. Op de wangen en neus ontstaat een vlindervormige, roodheid van de huid. de huid kan gaan jeuken. Na 1 tot 2 dagen zijn er ook rode vlekken zichtbaar op de armen en benen, die continu kunnen veranderen. Na verloop van tijd veranderen de vlekken in lichtrode vlekjes die na een tijdje kunnen verdwijnen. De uitslag kan terugkeren bij blootstelling aan zonlicht, hitte, stress of lichamelijke inspanning.

In sommige gevallen wordt de ziekte echter helemaal niet gedetecteerd. Zelfs als deze kinderen geen van de typische symptomen vertonen, dragen ze het virus toch bij zich en vormen ze dus ook een risico op infectie voor anderen.

Behandeling van de vijfde ziekte

Er is geen behandeling voor de vijfde ziekte. De vijfde ziekte wordt veroorzaakt door een virus en kan dus niet worden behandeld met antibiotica. De vijfde ziekte geneest vanzelf. Bij jeuk kun je zo nodig mentholpoeder op de huid aanbrengen. Als het kind zich onwel voelt, dan kun je paracetamol geven.

Neem contact op met de huisarts wanneer je zwanger bent of een verzwakt immuunsysteem hebt en getroffen wordt door de vijfde ziekte.

Prognose

De meeste kinderen herstellen snel en zonder complicaties. Na het doormaken van de ziekte heb je immuniteit ontwikkeld en zul je meestal niet weer geïnfecteerd raken.

Preventie

Er is geen vaccin voor de vijfde ziekte beschikbaar. Ook kan verdere verspreiding van het virus niet voorkomen worden, omdat tegen de tijd dat de kenmerkende huiduitslag optreedt de zieke voor zijn omgeving al niet meer besmettelijk is.

Video

Reacties en ervaringen

Hieronder kun je reageren op dit artikel. Je kunt bijvoorbeeld je ervaringen delen over vijfde ziekte, of tips geven. Wij stellen reacties zeer op prijs. Reacties worden niet automatisch (direct) gepubliceerd. Dit gebeurt nadat ze door de redactie gelezen zijn. Dit om ‘spam’ of anderszins ongewenste c.q. ongepaste reacties eruit te filteren. Daar kunnen soms enige uren overheen gaan.